Bu günlərdə Səudiyyə Ərəbistanında neft platformalarına edilən hucüm və bunun hansı nəticələrə gətirib çıxaracağı indi dünya miqyasında ekspertlər tərəfindən müxtəlif rakurslarda dəyərləndirilir. Məsələnin maraqlı tərəflərindən biri budur ki, dünya miqyasında müdafiə sənayesinə çox pul xərcləyən ölkələrdən biri olan Səudiyyə Ərəbistanı ölkənin ən böyük neft platforması olan “Saudi Aramco”nun raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücuma məruz qalmasının qarşısını ala bilməyib.
Hazırda Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ-dan alınan 6 ədəd “Patriot” hava hücumundan müdafiə kompleksi var. 2018-ci ildə müdafiə büdcəsinə 68 milyard dollar ayıran Səudiyyə Ərəbistanının müdafiə batareyaları ölkədəki neftin yarısının emal edildiyi kritik təsislərə istiqamətləndirilmiş hücuma müdaxilə edə bilməməsinin hərbi və texniki səbəbləri araşdırılır. Səudiyyə Ərəbistanının bölgədə ən ciddi rəqabətdə olduğu İran belə ötən il müdafiə sənayesinə 13 milyard dollar ayırıb. Bununla iki ölkə arasındakı rəqabətin ən çox nəzərə çarpdığı Yəməndə Səudiyyə cəbhəsi heç bir hərbi uğur əldə edə bilməyib. Belə vəziyyətdə Səudiyyə Ərəbistanının tədricən ABŞ hərbi texnologiyasından üz döndərməsi istisna olunmur. Bu durum isə ABŞ-ı ciddi şəkildə narahat edir. Səudiyyə Ərəbistanının könlünü almaq üçün ABŞ-ın yaxın tezlikdə İrana müəyyən hərbi zərbələr endirməsi isə istisna olunmur.
Xatırladaq ki, amerikalılar raket və dronların İran torpaqlarından havaya qalxdığını iddia edir. İran prezidenti Həsən Ruhani də belə bir vaxtda açıqlama verərək bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanının “Saudi Aramco” zavodlarına PUA-larla olunan hücum xəbərdarlıqdır: “Yəmən xalqı Səudiyyə Ərəbistanındakı neft obyektlərinə edilən hücumla bu ölkədə müharibəyə qarışanlara bir xəbərdarlıq etdi. Yəmənlilər xəstəxananı və ya məktəbi vurmadılar, xəbərdarlıq etmək üçün məhz sənaye obyektini vurdular". Qeyd edildiyi kimi, ABŞ hücumun arxasında İranın olduğunu iddia edir. Birləşmiş Ştatlar Prezidenti Donald Tramp isə, məlumatlara görə, bu durumda "Saudi Aramco" şirkətinin neft emalı zavoduna hücuma cavab olaraq bir neçə variantı nəzərdən keçirir.
Məlumata əsasən, Tramp administrasiyası İrana qarşı kiberhücum, neft obyektləri və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun obyektlərinə qarşı zərbələri nəzərdən keçirir. Məhz elə bu da İranla savaşın başlanmasını istsina etmir. ABŞ-ın “National Iinterest” dərgisi də artıq belə bir savaşın qaçılmaz olduğunu yazır: “Dövlət katibi Mayk Pompeo kimi “qırğılar” üçün Amerikanın gücü, bir bolşevik məsəlində deyildiyi kimi, sarsıla bilməz. Bir çoxlarının nəzərində Amerikanın qüdrəti düşmənin təslim olması üçün lazım olan və Amerikanın yumşaldığı təqdirdə itirəcəyi yeganə şeydir. Amma bu da var ki, Donald Tramp oğul Corc Buşun prezidentlik dövrünün İraq müharibəsində necə yandığını izləyib və seçki ili ərəfəsində onun müharibə xaosunu qəbul etməsi elə də asan deyil. Prezident Trampın Fars körfəzi bölgəsindəki ən son təhlükəsizlik epizodundan dərs alması, xüsusən də administrasiyasının Tehrana qarşı apardığı kampaniyaya diqqət yetirməsi məntiqli olardı.
Səudiyyə Ərəbistanındakı Abqaiq neft emalı müəssisəsinə həmlədən sonra dövlət katibi Pompeo hücumun husi dronları ilə deyil, İranın İraq ərazisindən istifadə ilə həyata keçirildiyini bildirib. Halbuki, husilər məsuliyyəti boyunlarına götürüb və İran Pompeonun iddiasını qətiyyətlə rədd edib. Husilər bu hücumu müvəffəqiyyətlə yerinə yetiriblərsə, bu onların xarici təcavüzkarlara qarşı strateji imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artması deməkdir. Belə bir hücumun husilərin texnoloji imkanları xaricində olması iddiası əsassızdır. Əslində, son hücumla Birləşmiş Ştatların raket əleyhinə imkanlarının etibarlılığı şübhə altına alınıb. Səudiyyə Ərəbistanı və ABŞ hökumətinin “qırğıları” üçün husilər kimi qəbilə qüvvəsinin yad ərazilərə soxula bilməsi hərbi və praktiki olaraq siyasi baxımdan utancvericidir.
Digər tərəfdən, İranın Fars körfəzindən kruiz raketləri atması ehimalı, əslində, ABŞ üçün daha dəhşətli xəbər ola bilər. Vaşinqtondakı mütəxəssislər uzun müddətdir bu fikirdədir ki, İran raketlərinin dəqiqliyi azdır və nüvə başlığı olmadan İranın ballistik raketləri düşməni qorxutmaq və ya şantaj etmək üçün siyasi vasitə kimi təsirli ola bilməz. İranın kruiz raketləri hərbiləşdirilmiş Fars körfəzi boyunca uçubsa, Səudiyyə və Amerika sensorlarından yayınaraq neft qurğusunu vura bilibsə, bölgədəki ABŞ qüvvələrinə necə etibar edilə bilər? İranın asimmetrik və çəkindirmə qabiliyyəti ilə bağlı narahatlıq əlamətləri əvvəllər də var idi. Təqaüdçü vitse-admiral, indi siyasətçi və prezidentliyə namizəd Co Sestak bir ay əvvəl ABŞ-ın İrana birbaşa hücumunun əməliyyat nəticələrindən narahatlığını dilə gətirib. O, İranın bölgədəki qisas potensialı ilə əlaqədar xəbərdarlıq edib. Buna Pompeonun indi İran raketlərinə aid açıqlamasını və raketlərin dəqiqliyini əlavə edin, ABŞ-ın Fars körfəzi bölgəsindəki hərbi mövcudluğunun qorxuducu bir vasitə olmaqdan strateji zəifliyə keçməsi nəticəsi alınır. Hər iki halda ABŞ, Səudiyyə və İsrailin regional təhlükəsizlik arxitekturası uğursuz görünür. Birləşmiş Ştatlar müharibəyə gedə və ya barışıq davası aça bilər, ancaq ABŞ-ın məsafədən təzyiq göstərmə üsulu işləmir. Pompeo aylardır media kampaniyasında iştirak edir və İrana qarşı “maksimum təzyiq” siyasətini uğur kimi qiymətləndirir. Lakin Pompeonun sanksiyaların İranın bölgədəki şəbəkəsinə ciddi ziyan vurmasına dair dəlili əsassızdır. İlk prioritet İran rəhbərliyinin mənbələrini aşkar etmək idi. Məsələn, Pompeo “ABC News”a deyib ki, “hesablama, həqiqətən, çox düzdür. İndi “Hizballah” resurslar uğrunda mübarizə aparır. İraqdakı şiə milisləri də eyni durumdadır”. Səudiyyə Ərəbistanı neft emalı zavodlarına hücum Pompeonun təsəvvürlərini pozub. Konqresin Tədqiqat Xidmətindən Kennet Katsman sanksiya təzyiqinin İranın müttəfiqlərinə dəstəyini dayandırmasına səbəb olacağı fikrini rədd edib: “Nə İranın, nə də “Hizbullah”ın imkanlarının və ya Əsədin kömək etmək niyyətinin dəyişməsinə dair heç bir əlamət yoxdur. Hər ikisi də Suriyada əhəmiyyətli dərəcədə məşğuldur, İraq, Yəmən və başqa yerlərdə vəziyyət, demək olar ki, dəyişməz qalır”. Sadə dillə desək, Vaşinqton İran iqtisadiyyatına təzyiqlə onun müttəfiqlərini dəstəkləməsini dayandıracağına ümid edir. İranın ittifaq şəbəkəsini dəstəkləməkdən vaz keçəcəyinə dair Vaşinqtonda mövcud olan rəy səhvdir. İran üçün qeyri-dövlət müttəfiqləri əsas milli təhlükəsizlik məsələsidir və buna görə də gərginlik çoxaldıqda onlar büdcə mülahizələrində prioritet olacaq. Bu vəziyyətdə ABŞ-ın savaşa başlama ehtimalı artır və belə vəziyyət regionda uzunmüddətli dəhşətli vəziyyətin yaranmasına rəvac verəcək”.
Tahir TAĞIYEV
