Dünya miqyasında bu gün ən çox müzakirə predmetinə çevrilən məsələlərdən biri də Səudiyyə Ərəbistanının neft ixracını ixtisar etməsi barədə xəbərlərdən sonra neftin qiyməti ilə bağlıdır. Xatırladaq ki, İranın dəstəklədiyi Yəmənin şiə qruplaşmasının Səudiyyə Ərəbistanının neft emalı zavodlarına və neft yataqlarına həyata keçirdiyi hücum qiymətlərlə bağlı şok effekti yaradıb. Neft kəskin bahalaşıb və qiymətlərin maksimum artımı 19% təşkil edib. Məlumata görə, "Brent" markalı neftin noyabr fyuçerslərinin qiyməti bir barrel üçün 71,62 dollara qədər bahalaşıb.
Son məlumatlara görə, neftin bahalaşması davam etməkdədir və bazarda ciddi təşviş hökm sürür. Çünki Səudiyyə Ərəbistanının neft hasilatı və ixracını nə vaxt bərpa edəcəyi bilinmir. Bu isə bazarda neftlə bağlı ajiotajı böyüdür. Çünki husilərin həyata keçirdiyi dron hücumu nəticəsində Səudiyyə Ərəbistanında gündəlik neft hasilatı 5.7 milyon barrel azalıb, bəzi məlumatlara görə isə ümumiyyətlə dayanıb. “Saudi Aramco” şirkətinin gündə 7 milyon barrel neft emal edən zavodu sıradan çıxıb. Səudiyyə Ərəbistanının energetika naziri Əbdüləziz bin Salman da təsdiq edib ki, gündəlik xam neft və qaz hasilatı 5,7 milyon barrel azalıb: “Bu hücumlar krallığın təkcə həyat önəmli obyektlərinə deyil, dünya neft tədarüklərinə və onun təhlükəsizliyinə tuşlanıb, buna görə də dünya iqtisadiyyatı üçün təhlükə təşkil edir”. Dronların hücumu “Saudi Aramco” şirkətinin dünyada səhmlərini ümumi, ən irihəcmli yerləşdirmə çərçivəsində açıq bazara çıxmaq üçün addımlar atdığı bir anda baş verib.
Bütün bunlar bazara ciddi təsir edir və qiymətləri artırmaqda davam edir. “Reuters” agentliyinin dərc etdiyi ekspert rəyində deyilir ki, Səudiyyə Ərəbistanında iki neftayırma zavoduna edilmiş bombalı hücum dünya bazarında neftin qiymətinə təsir edəcək. Ümumi rəyə əsasən, qarşıdakı 30 gün ərzində zavodlarda vəziyyət normallaşdırılmasa, sürətli şəkildə qiymət artımı olacaq. Analitik Bob Maknelli hesab edir ki, qarşıdakı həftələrdə “qara qızıl”ın qiyməti 15-20 dollar səviyyəsində yüksələcək. Belə bir vaxtda ABŞ prezidenti Donald Tramp Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücumlardan sonra bazarda vəziyyəti sabitləşdirmək üçün, zəruri olduqda, ölkədə mövcud olan neftin strateji ehtiyatlarını istifadə etməyə icazə verib. ABŞ Energetika Nazirliyinin məlumatına görə, 1970-ci illərin neft böhranından sonra yaradılmış bir neçə neft anbarında ümumilikdə 630 milyon barrel neft var. İndi ABŞ onlardan istifadəni istisna etmir. Bununla belə, neft bazarında ABŞ-ın bu addımı da hansısa işə yaramayıb. Əksinə, ABŞ-dan gələn xəbərlər neftin qiymətinin daha da artmasını istisna etmir. Məsələ burasındadır ki, bu vəziyyətdə ABŞ-ın İrana qarşı hərbi əməliyyatları tezləşdirməsi gündəmə gəlib. ABŞ senatoru Lindsi Qrehem isə Səudiyyə Ərəbistanının neft yataqlarına edilən hücumlarla bağlı İranı günahlandıraraq, Ağ Evi bununla əlaqədar qəti tədbirlər görməyə çağırıb: “Rəsmi Tehran təxribatlarına və uranın zənginləşdirilməsi prosesinə davam edərsə, ABŞ masa üzərinə İranın zavodlarına hücum planını qoymalıdır”. Qeyd edək ki, ABŞ Dövlət Departamentinin rəhbəri Maykl Pompeo da Səudiyyə Ərəbistanının neft müəssisələrinə pilotsuz uçan hava aparatları ilə gerçəkləşdirilən hücumlarda İranın əli olduğunu deyib. Maykl Pomeo Yəmənin “Ənsar” üsyan hərəkatının partlayışlarla bağlı məsuliyyyəti öz üzərinə götürməsi faktına inanmadıqlarını bildirib. Dövlət katibinin sözlərinə görə, dronların Yəməndən gəlməsinə dair heç bir sübut yoxdur: “İran prezidenti Həsən Ruhani və xarici işlər naziri Cavad Zərif diplomatiya ilə maraqlanırmış kimi görünsə də, Səudiyyə Ərəbistanına qarşı təşkil edilən 100-ə yaxın hücumun arxasında Tehranın əli var. İran dünya enerji tarixində bu günə qədər misli görünməmiş hücum təşkil etdi. Bu hücumu Yəmənin etməsi ilə bağlı fakt yoxdur. Bütün dünyanı açıq və sərt şəkildə İranın hücumlarını qınamağa çağırırıq. İran bu hücuma görə məsuliyyət daşıyır”. İran isə ittihamları rədd edir. Ölkənin Xarici İşlər Nazirlyinin nümayəndəsi Abbas Musəvi bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanına edilən hücumların arxasında İranın dayanmasına dair ABŞ tərəfinin bəyanatları tamamilə yalandır. O vurğulayıb ki, ABŞ-ın maksimum təzyiq siyasəti maksimum yalanla müşayiət olunur. İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) isə bu arada, İrana hərbi təcavüz olacağı təqdirdə, ABŞ hərbi bazalarına zərbə endirməklə hədələyib. İİKK-nin Kosmik Qüvvələr komandiri Əmir Əli Hacızadənin sözlərinə görə, ABŞ-ın hərbi təcavüzü vəziyyətində İran öz raketləri ilə bölgədə yerləşən Amerika hərbi bazalarına və hərbi gəmilərinə zərbələr endirəcək. Onun sözlərinə görə, İran hərbçilərinin hədəfi altında ABŞ-ın iki bazası və Yaxın Şərqdə bir Amerika gəmisi var.
Donald Tramp isə İrana qarşı savaşı istisna etmir. O bəyan edib ki, ABŞ Ər-Riyaddan “Saudi Aramco”nun neft obyektlərinə hücumun arxasında kimin dayandığına dair bəyanat gözləyir və buna əsaslanaraq hərəkət edəcəklər: “Səudiyyə Ərəbistanının neft sektoruna hücüm edilib. Güman etmək üçün əsaslar var və biz bilirik ki, bunda kim günahkardır. Biz tam döyüş hazırlığındayıq və hər şey təsdiqləmədən asılı olacaq. Amma biz gözləyirik görək, krallıq nə deyəcək, hücumun arxasında kim durur və biz sonra necə hərəkət etməliyik”. Son məlumatlara görə, ABŞ Fars körfəzində yenidən hərbi qüvvələrini artırmaq qərarını verib. Rusiyalı senator Aleksey Puşkov da bildirir ki, Səudiyyə Ərəbistanının neft obyektlərinə hücumlardan sonra ABŞ-la İran arasında münasibətlərin korlanması yeni müharibəyə gətirib çıxara bilər. Onun sözlərinə görə, amerikalı senator Lindsi Qrehem neft obyektlərinə zərbə çağırışı ilə ABŞ-ı Tehrana qarşı müharibəyə cəlb etmək istəyir: “İran ətrafındakı vəziyyət sakitləşmir. Yaxın müharibə ən real variantdır”. Məhz belə vəziyyət fonunda neftin qiymətinin yenidən yüksək həddə qalxması qaçılmaz sayılır. Hətta ABŞ və İran arasında münasibətlərin bir qədər də gərginləşməsi fonunda qiymətlərin 100 dollarıq həddə çatması belə gözlənir. Neft hasialtçısı kimi, baş verən proseslər Azərbaycan tərəfindən də diqqətlə izlənir.
Nahid SALAYEV
