Ermənistan rəsmilərinin, o cümlədən baş nazir Nikol Paşinyanın verdiyi açıqlamalar, bunlara paralel olaraq cəbhədə düşmənin artan təxribatları Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında vəziyyəti daha gərgin mərhələyə daxil edir. Belə görünür ki, düşmənə yeni aprel döyüşləri dərsi verilməsə, İrəvan məsələnin dinc müstəvidə həlli istiqamətində müvafiq addımlar atmayacaq.
Əslində, hərb müstəvisində ordumuz Paşinyana da müvafiq dərs verib. Elə Paşinyanın hakimiyyəti dövründə ordumuzun Naxçıvan və Qazax istiqamətində irəliləməsi bunun ən real təsdiqidir. Amma İrəvanın təxribatları ordunun yenidən dövriyyəyə girməsini də qaçılmaz edir. Buna məhz Ermənistanın özü şərait yaradır. Xüsusən də düşmənin artan cəbhə təxribatlarına indi ordunun daha sərt reaksiya verməsi labüd sayılır. Digər tərəfdən, Ermənistan rəhbərlyinin fəaliyyəti onu göstərir ki, düşmən Qarabağ məsələsində danışıqlar prosesini müxtəlif cəhdlərlə dalana salmaq və status-kvonu saxlamaq niyyətindən geri çəkilmir. Xatırladaq ki, Levon Ter-Petrosyandan tutmuş Ermənistanın bütün prezidentləri, baş nazirləri Qarabağ kartını öz hakimiyyətlərini gücləndirmək, cəmiyyətin fikrini yayındırmaq üçün istifadə ediblər. Görünən budur ki, Nikol Paşinyan da həmin siyasçətə sadiq qalır. Lakin Paşinyan sələfləri ilə müqayisədə daha avantürsit mövqe sərgiləyir. Məsələn, o, hakimiyyətə gələndən sonra “Qarabağ danışıqlarda müstəqil tərəf olmalıdır” tezisini gündəmə gətirdi və danışıqlar prosesinə “yeni don” geyindirmək istədi. Paşinyan anlayırdı ki, Azərbaycan bu tezisi rədd edəcək və məhz rəsmi Bakını danışıqları pozan tərəf kimi göstərmək üçün belə fikri ortaya atmışdı. Bu oyun liderlərin martın 29-da keçirilən Vyana görüşündə alt-üst edildi və İrəvan substantiv danışıqlar aparmağa məcbur edildi. Paşinyanın avqustun 5-də işğal altındakı Xankəndidə “Miatsum” bəyanatı danışıqlar prosesinin pozulması cəhdlərinin məntiqi davamı idi. “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam”, deyən Paşinyan bununla işğalçı olduqlarını rəsmən etiraf etdi. Doğrudur, xarici işlər naziri Zoqrab Mnatsakanyan “baş nazir mənəvi birləşmədən danışır” deməklə bu etirafa yön verməyə çalışdı, lakin işğalçı ölkə birinci şəxsinin dilindən öz simasını artıq etiraf etmişdi. Belə ki, “Qarabağ Ermənistandır” deməklə Paşinyan özü də bilmədən etiraf etmiş oldu ki, münaqişənin subyektləri yalnız Ermənistan və Azərbaycandır. Bununla dünya bir daha gördü ki, Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin anneksiyasını həyata keçirməyə çalışır.
Digər tərəfdən o da faktdır ki, Paşinyan təxribatçı mövqe sərgiləməklə ermənilərin diqqətini dərin sosial-iqtisadi və siyasi xarakterli problemlərdən yayındırmaq istəyir. Verdiyi vədlərin heç birini yerinə yetirə bilməyən Paşinyanın elektoral bazası sürətlə zəifləməkdədir. Çünki Paşinyanın hakimiyyətə gəldiyi 1,5 il ərzində Ermənistanda yoxsulluğun səviyyəsi 50 faizə qədər qalxıb. Sosial-iqtisadi problemlər dərinləşir, inqilabdan sonra maaşların artırılması gözlənilsə də, hökumət iş yerlərinin ixtisarına başlayıb. Sosial problemlərə, işsizliyə görə keçirilən etiraz aksiyaları polis dəyənəkləri ilə dağıdılır, əhali sürətlə ölkəni tərk edir. “Qraparak” qəzeti vəziyyətin getdikcə ağırlaşdığını, bunların Paşinyan iqtidarı üçün ciddi təhdidlər yaratdığını yazır: “Hətta iş o yerə çatıb ki, Ermənistanın iqtisadiyyat naziri erməni diplomatlarla son görüşdə də ölkə iqtisadiyyatının ağır vəziyyətindən danışıb. İqtisadi vəziyyətdən danışan nazir kədərlənərək diplomatları xaricdən sərmayə axtarmağa çağırıb. Erməni nazir bildirib: “Biz bu gün adambaşına düşən gəlirə görə aparıcı ölkələrdən təxminən 15 dəfə aşağı səviyyədəyik. Məhsuldarlığımız Avropanın hər hansı bir ölkəsinə nisbətən səkkiz dəfə aşağıdır. Avrasiya İqtisadi ölkələrindən isə ən azı iki dəfə. Demək olar ki, bütün sahələrdə iqtisadiyyat oxşar vəziyyətdədir”. Amma bəla bundadır ki, Ermənistana heç kim sərmayə yatırmaq isətmir. Bu prosesdə ölkəyə inamın yoxluğu, Qarabağ münaqişəsinin davam etməsi ciddi rol oynayır”. Bu və digər məsələlər artıq Paşinyan üçün ciddi çətinliklərə çevrilib. Bu fonda o, Qarabağ məsələsində sərsəm mövqe sərgiləməklə diqqəti fərqli istiqamətə yönəltməyə çalışır. Bunu Rusiyanın hərbi eksperti İqor Korotçenko da təsdiq edir: “Bu fonda da bəllidir ik, Nikol Paşinyanın Qarabağla bağlı son bəyanatları siyasi avantürizmdir. Bu bəyanatlar ictimaiyyətin diqqətini Paşinyan hakimiyyətinin buraxdığı səhvlərdən yayındırmaq məqsədi daşıyır”. Onun sözlərinə görə, Paşinyanın Qarabağla bağlı son bəyanatları onun müvəqqəti məntiqlə hərəkət etdiyini göstərir: “Onun ölkə ictimaiyyəti qarşısında əsas məsuliyyəti iqtisadi rifahı yüksəltməkdir. Paşinyan ölkə iqtisadiyyatını inkişaf etdirməli, maaşları artırmalı, əhalinin yaşayış səviyyəsini yüksəltməli idi. Lakin indiyə kimi o bunu edə bilməyib. Buna görə də ictimaiyyətin diqqətini özünün buraxdığı səhvlərdən yayındırmaq üçün Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı hərbi ritorikadan istifadə edir, müharibə şüarları səsləndirir. Paşinyan gözəl başa düşür ki, onu hakimiyyətə gətirən küçə kütləsi eynilə onun hakimiyyətini yıxa da bilər. Onun məntiqi müvəqqəti məntiqdir. Bu cür bəyanatlar verərək vəziyyəti gərginləşdirmək istəyir. Paşinyanın bəyanatları populizmdən başqa bir şey deyil. Fikrimcə, 6 aydan, maksimum 1 ildən sonra onun bu cür populist bəyanatları daha Ermənistan ictimaiyyətinə təsir edə bilməyəcək. Ermənistan cəmiyyəti çörək istəyir, güllə yox. Paşinyan bu cəmiyyətə istədiyi çörəyi verməsə, bu onun sonu olacaq”.
Korotçenko Ermənistan siyasi rəhbərliyinin Qarabağla bağlı məsuliyyətsiz bəyanatlarının uzun illərdir aparılan danışıqlar prosesinə də böyük ziyan vurduğunu söyləyib: “Bu, uzaqgörən siyasət deyil. Çünki diplomatik yolla aparılan danışıqları pozur. Gec-tez Ermənistan Azərbaycan torpaqlarından qoşunlarını çıxarmalı olacaq. Heç olmasa, ilkin olaraq ətraf 7 rayonu boşaltmalıdırlar. Doğma yurdlarından, evlərindən qovulan azərbaycanlı əhali Dağlıq Qarabağa qayıtmalıdır. Dağlıq Qarabağın mübahisəsiz Azərbaycanın ərazisi hüdudlarında olması şərtilə bu regiona xüsusi status verilməsi mümkündür. Bütün bunlardan sonra Azərbaycan Dağlıq Qarabağa investisiya yatıra bilər. Əminəm ki, Azərbaycanın tərkibində olan Dağlıq Qarabağda yaşayacaq ermənilər Ermənistanda yaşayan ermənilərdən daha yaxşı həyat səviyyəsinə malik olarlar. Fikrimcə, Paşinyan bunu yaxşı başa düşür. Ona görə də, onun səsləndirdiyi bəyanatları siyasi populizm deyil, daha çox siyasi avantürizm adlandırardım”. Ekspert vurğulayır ki, belə vəziyyətdə Paşinyanın açıqlamalarına ATƏT-in Minsk Qrupunun sərt reaksiya sərgiləməsi lazımdır: “Anlaşılandır ki, həmsədrlər bu cür bəyanatları rədd edirlər”.
Digər ekspertlər də hesab edir ki, artıq söz beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusilə Minsk Qrupunundur. Yəni həmsədrlər işğalçı ölkədən sülh danışıqlarını pozmağın hesabatını tələb etməlidir. Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistanı sülhə məcbur etməli və anneksiya siyasəti yürütdüyünə görə işğalçı ölkəyə sanksiyaların tətbiqini nəzərdən keçirməlidir. Əks halda Azərbaycan hərbi əməliyyatlara start vermək məcburiyyətində qalacaq ki, bunun da məsuliyyəti, yuxarıda qeyd edilənlərdən aydın göründüyü kimi, Ermənistanın üzərinə düşəcək.
Rusiyalı ekspert Oleq Kuznetsov da məsələyə bu prizmadan yanaşaraq bildirir ki, Ermənistan Azərbaycanın hərbi gücünü mütləq mənada nəzərə almalıdır: “Azərbaycan ötən illər ərzində hərbi cəhətdən əhəmiyyətli üstünlüklər əldə edib. Məhz bu durumda Ermənistan rəsmiləri Qarabağ məsələsində veridikləri bəyanatlarda çox ehtiyatlı olmalıdır. Digər tərəfdən, Paşinyanın bəyanatları Azərbaycanın münaqişəni güc yolu ilə həll etmək üçün arqumentlərini və əsaslarını daha da gücləndirəcək. Belə ki, bu bəyanatlar çox açıq şəkildə danışıqlar prosesinin məhz kim tərəfindən sabotaj edildiyini və kimin konstruktiv mövqedə olduğunu göstərir”.
Hələlik isə hesab olunur ki, bu gedişlə ordunun yenidən işə qarışması qaçılmaz olacaq. Ölkəmizin iqtisadi qüdrəti və malik olduğu potensial isə ordunun qarşısında qoyulan vəzifəni qısa müddətdə həll edəcəyini tam qətiyyətlə deməyə əsas verir. Burada düşmənə o da yaxşı məlumdur ki, Azərbaycan ordusu bu gün ən müasir standartlara cavab verən texnika ilə təmin edilməkdədir. Silahlı Qüvvələrimizin peşəkar şəxsi heyəti müasir silah və texnika, avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri, o cümlədən müasir yaylım atəşli reaktiv sistemləri ilə komplektləşdirilib. Bu isə yaxın və uzaq məsafələrdə yerləşən düşmən hədəflərini böyük bir ərazidə məhv etməyə imkan verir. Bundan başqa, hərbi birləşmələrin zirehli texnikası üzərində modernləşdirmə işlərinin başa çatdırılması nəticəsində ordumuz maksimal uzaqlıqda yerləşən düşmən hədəflərini, hava şəraitindən asılı olmayaraq, gecə və gündüz məhv etmək imkanı əldə edib. Ümumiyyətlə, artıq heç kimə sirr deyil ki, Silahlı Qüvvələrimiz Ermənistanın bütün ərazisində yerləşən hədəfləri məhv etməyə qadirdir. Azərbaycan öz ordusunu durmadan gücləndirdiyi halda, Ermənistanda bu proses tamamilə əks istiqamətdə cərəyan edir. Məhz bu da mümkün döyüş əməliyyatlarının nəticələri əvvəldən müəyyən etməyə əsas verir. Hesab edilir ki, Ermənistan tərəfi təxribatçı bəyanatlarını davam etdirsə, həmçinin cəbhədə atəşkəs rejimi ilə bağlı razılaşmaları yenə pozsa, Azərbaycan mütləq şəkildə güc variantına əl atacaq. Bu şəraitdə isə Ermənistanın xilası mümkünsüz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
