Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında gərginliyi artıran ritorikasını davam etdirməsi konfliktin hərbi həll ehtimalını getdikcə artırır. Xüsusən də Paşinyanın Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin Azərbaycan SSR-dən zor gücü ilə ayrılmasını Azərbaycanın SSRİ-dən çıxması prosesi ilə əsaslandırmaq cəhdi onun konflikti sülh yolu ilə çözmək ümidləri qarşısına çəkdiyi növbəti böyük əngəl sayılır. Belə mövqe sərgiləməklə Paşinyan həm də beynəlxalq hüququn prinsiplərini pozmaqla müharibə ehtimalını daha da artırır.
Digər tərəfdən o da birmənalı həqiqətdir ki, Paşinyan bundan əvvəl Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinin ilhaqına çağırışla beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, BMT Nizamnaməsinə məhəl qoymadığını, vasitəçilik edən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinə total hörmətsizlik nümayiş etdirdiyini də bir daha sübut edib. Bu mənada hesab edilir ki, Minsk Qrupunun həmsədrləri Ermənistan hakimiyyətinin bu addımlarını qiymətləndirməli və adekvat cavab verməlidir. Əks təqdirdə yeni Qarabağ savaşı Ermənistanın gözlədiyindən də tez başlaya bilər. Bunu Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Paşinyanın son sərsəmləməsinə münasibəti də təsdiq edir: "Ermənistanın bu və ya digər rəhbərinin mövqeyindən asılı olmayaraq, Azərbaycan özünün beynəlxalq tanınmış və əzəli torpaqları, o cümlədən Dağlıq Qarabağ bölgəsi üzərində suverenliyini bərpa edəcək, çünki ədalət və hüquq Azərbaycan tərəfindədir. Bu vaxt gəlib çatacaq və bölgədə vəziyyətin inkişafı nəzərə alınarsa, bu vaxt hər an yetişə bilər". Bu açıqlamadan da aydın görünür ki, münaqişənin nizama salınmasında Azərbaycanın tutduğu mövqe birmənalıdır. Bakı çox açıq şəkildə bəyan edir ki, problem yalnız Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində həllini tapmalıdır. Xatırladaq ki, bu mövqe beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, BMT Nizamnaməsi, Helsinki Yekun Aktı və münaqişənin nizamlanması istiqamətində qəbul edilmiş çoxsaylı beynəlxalq sənədlərə əsaslanır. Həmin beynəlxalq hüquq çox aydın təsbit edir ki, Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın ərazisi, ayrılmaz hissəsidir. Bu səbəbdən Azərbaycan beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü və suverenliyinin qorunması, bərpa edilməsi, etnik təmizləməyə məruz qalmış vətəndaşlarının öz doğma torpaqlarına geri qayıtması üçün bütün mümkün vasitələrdən istifadə etmək hüququna da malikdir. Əslində, Bakı buna tam hazır olduğuun açıq şəkildə bəyan edir. Amma görünür ki, Ermənistanın indiki rəhbərliyi bunlardan lazımi nəticə çıxarmağa çətinlik çəkir. Məhz bundan irəli gəlir ki, Ermənistanın baş naziri, eləcə də xarici işlər nazirinin Qarabağla bağlı kəskin çıxışlar etmələri rəsmi Bakı qarşısında, demək olar ki, müharibədən başqa seçim qoymur. Bu gedişlə hərbi əməliyyatların başlama ehtimalı olduqca yüksəkdir. Hadisələr faktiki olaraq bu istiqamətə gedir.
Özü də Ermənistan burada nəzərə almalıdır ki, savaş başladığı halda regionda geosiyasi vəziyyət də onun lehinə olmayacaq. Ekspertlər diqqəti ona yönəldir ki, İranla ABŞ arasındakı olduqca soyuq münasibətlər və Rusiyanın daxilində gedən proseslər hərbi əməliyyatlar məsələsini Azərbaycan üçün əlverişli edir. Rəsmi Tehran, ölkəsinin İsrail və ABŞ-la pis münasibətləri fonunda hərbi əməliyyatlar başlayarsa, ən azından tərəfsiz qalacaq. ABŞ və İsrail isə Azərbaycanın yanında yer alacaq. O ki qaldı şimal qonşumuza, Kreml də daha çox Bakıya meyllənir. Bunu erməni şərhçi Akop Badalyan Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Moskvaya son səfəri və bu zaman yaşananlar fonunda daha aydın müşahidə etdiklərini bildirir. Badalyan hesab edir ki, Ərdoğanla Putinin yaxınlaşması yeni hədəfləri müəyyənləşdirir: “Sual yaranır, növbəti hədəfdə kim olacaq? Hələlik, Rusiya və Türkiyə hərbi sənayedə aktiv əməkdaşlıq edir və 2023-cü ildə kosmik layihənin həyata keçirilməsi planlaşdırır. Lakin bu proseslər Ermənistanın hədəf taxtasına çıxarılacağı təhlükəsini artırır, xüsusilə proseslərdə Rusiya baş nazirinin müavini, “Roskosmos”un rəhbəri Dmitri Roqozin amili diqqət çəkir. “Roskosmos”un rəhbəri bu günlərdə Ermənistanın Müdafiə Nazirliyini məhkəməyə verdi. Əsas budur ki, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi Rusiyanın ORSİS silah şirkətinin silah çatdırılması ilə bağlı tenderdə əldə etdiyi qələbəni ləğv edib. ORSİS-in açıqlamasında bildirilir ki, şirkət tenderin şərtlərini yerinə yetirib, lakin sonra əsas gətirilmədən ləğv ediblər. Ermənistanın İstintaq Komitəsi Rusiya şirkətinin müraciətinə əsasən araşdırmalara başlayıb, lakin Müdafiə Nazirliyi hələlik heç bir şərh vermir. Məlumatlar var ki, ORSİS şirkəti Roqozinindir. Bu şəxs “aprel müharibəsi” dövründə Azərbaycana silah satışı haqqında intensiv danışıqlar aparır, Ermənistanı narazılığını dilə gətirdiyi üçün hədələyirdi. Görünür, Roqozin Azərbaycan və Türkiyənin maraqlarını müdafiə edir, Ermənistana qarşı sərt mövqe sərgiləyir. Maraqlıdır ki, Roqozinin Türkiyəyə silahlarla bağlı yeni təklifi bu kontekstdə təsadüfi sayılmır. Görünür, Rusiya-Türkiyə-Azərbaycan oxunda Ermənistana qarşı təhlükəli gələcək hazırlanır”. Bu arada, Ermənistanla Rusiya arasında növbəti qalmaqal mənbəyi sayılan ORSİS şirkətinin nümayəndəsinin sözlərinə görə, Ermənistan Müdafiə Nazirliyi mayda ilk dəfə olaraq bir neçə milyon dollarlıq hərbi texnikanın çatdırılmasına dair tender elan edib. Tələblərə yalnız Rusiya şirkəti cavab verib, lakin tender naməlum səbəblərdən bağlı elan olunub. Şirkətdən bildirilib ki, cinayət işi xidmətə səhlənkar yanaşma haqqında maddəyə əsasən açılıb. Məlumat istintaq orqanları tərəfindən təsdiqlənib və iş tamamlandıqda əlavə informasiya veriləcəyi bildirilir. Qeyd olunduğu kimi, ORSIS şirkəti apelyasiya komissiyasına və Ermənistanda onun maraqlarını müdafiə edən vəkilə müraciət edərək, məhkəmə iddiası qaldırıb. Hadisə ilə bağlı Ermənistanın Rusiyadakı səfirliyinin hərbi attaşesi məlumatlandırılıb. Ermənistan Müdafiə Nazirliyi cinayət işinin açılması haqqında məlumatları təsdiq edib. ORSIS şirkəti “PromTechonology” qrupunun bir hissəsini təşkil edir. Bu şirkət bir neçə ildir ki, İrəvanı silah, hərbi sursat və optika ilə təmin edir. Erməni mediası yazır ki, şirkətin Ermənistana qarşı mənfi rəyləri ilə seçilən Dmitri Roqozinlə əlaqəsi var. Belə ki,ORSIS şirkətinin direktoru vəzifəsində, yaxın keçmişdə Dmitri Roqozinin oğlu Aleksey Roqozin işləyib. Akop Badalyan qeyd edir ki, Dmitri Roqozin Kremlin ağırçəkili fiqurlarındandır və ona bağlı şirkətə qarşı Ermənistanda atılan addımlar İrəvan üçün yaxşı heç nə vəd etmir: “Dmitri Roqozinin gedişləri sayəsində Rusiyanın Azərbaycana daha yeni silahlar satması, yəqin ki, qaçılmaz olacaq. Eyni zamanda o, Qarabağ məsələsində Bakını bundan sonra daha aktiv müdafiə edəcək. Deməli, regionda vəziyyət daha sürətlə bizim əleyhimizə işləyir. Bakı bunlardan istifadə edib savaşa başlaya bilər. Azərbaycan tərəfinin rəsmi bəyanatlarında müharibə ehtimalının daha çox qabardılmasının arxasında duran səbəblərdən biri elə bununla bağlıdır. Təəssüf ki, Ermənistan rəsmilərinin mövqe və açıqlamaları da Bakı üçün əlavə imkanlar açır”.
Ermənistanın “Past” qəzeti də yazır ki, Nikol Paşinyanın Qarabağ məsələsində verdiyi açıqlamalar vəziyyəti gərginləşdirir, savaş ehtimalını artırır. Qəzet yazır ki, hətta baş verənlərə Paşinyanın müəllimi sayılan sabiq prezident Levon Ter-Petrosyan və onun rəhbəri olduğu Ermənistan Milli Konqresinin təmsilçiləri də narazılıqla yanaşır. Nəşr xatırladır ki, “Ter-Petrosyan cəbhəsi” hesab olunan və Nikol Paşinyanla əməkdaşlıq edən blok avqust ayının 5-də Paşinyanın işğal altında olan Xankəndidəki təxribatçı çıxışına da kifayət qədər üsyankar şəkildə münasibət bəsləyib: “Ermənistan Milli Konqresinin təmsilçilərinin sosial şəbəkələrdəki tənqidləri və şərhləri məhz bununla əlaqədar olub. Yayılan məlumatlara əsasən, Ter-Petrosyan və Paşinyan arasında mövcud olan razılaşmalar pozulub. Xüsusilə Qarabağ məsələsində, daha dəqiq desək, münaqişənin həlli prosesi ilə bağlı tərəflər arasında fikir ayrılığı yaranıb”. “Past” qeyd edib ki, Paşinyan öz çıxışında kürsüdən “Qarabağ Ermənistandır, vəssalam” deyə təxribatçı bəyanatı səsləndirdikdə, bu, müəyyən qrupların xoşuna gəlməyib: “Paşinyan bu ifadəni öncədən palnalaşdırlmadan səsləndirilib. Bu ifadə yaranmış vəziyyətdən irəli gələrək səsləndirilən bəyanat olub. Hökumət yanındakı mənbələrdən əldə olunan məlumata görə, Paşinyan hamı üçün gözlənilməz şəkildə, son məqamda çıxışının müəyyən xüsusi hissələrini dəyişib. Bunun ardınca Paşinyanın Qarabağ məsələsində digər açıqlamaları vəziyyəti daha da gərginləşdirib, Azərbaycanın narazılıq dolu bəyanatlar səsləndirməsinə səbəb olub. Bakı beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusən də ATƏT-in Minsk Qrupunun məsələyə reksiya verməsini tələb edir, həmçinin savaşın başlanmasını istsina etmir. İndilikdə yaranan mənzərə isə onu göstərir ki, bütün bunlara səbəbkar da Nikol Paşinyandır”. Erməni nəşri vurğulayıb ki, mövcud vəziyyətdə savaşın başlanması heç də Ermənistan üçün sərfəli deyil və çoxsayıl faktorlar İrəvanın əlverişsiz mövqedə olduğunu göstərir. Amma görünən həm də budur ki, Ermənistanın sərsəm baş naziri bu reallıqları hələ də diqqətə almaqda acizlik nümayiş etdirir. Məhz bu səbəbdən Paşinyanın mövqeyi üzündən yaxın tezlikdə yeni Qarabağ savaşının başlanması qaçılmaz sayılır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
