SSRİ dağıldıqdan sonra 1992-ci ilin avqust ayında ABŞ-ın Nümayəndələr Palatası və Senat birgə “Azadlığa Dəstək Aktı” deyə qanun qəbul edib. Bu sənəd Rusiyaya və yeni müstəqil digər dövlətlərə demokratik idarəetmə modeli və azad iqtisadiyyat formalaşdırılmasına yardım etməyi nəzərdə tuturdu.
Qarabağda müharibə gedərkən erməni icması və lobbisinin birgə fəaliyyəti hesabına “Azadlığa Dəstək Aktı”nın mətnində 1992-ci ildə 907-ci düzəliş (maddə) qüvvədə qaldı. Bu illər ərzində Azərbaycan ABŞ hökumətindən birbaşa yardım ala bilməyən yeganə MDB dövlət idi. 2001-ci ilin 11 sentyabr tarixində terror hadisəsindən sonra vəziyyət dəyişdi. Nəticədə ABŞ prezidenti öz səlahiyyətlərindən istifadə edərək, hər il sözügedən düzəlişi dondurur.
Bu arada məlum olub ki, 2002-ci ildən bəri Ermənistanla müqayisədə ABŞ hərbi və təhlükəsizliklə bağlı ən çox Azərbaycana yardım edib. Azərbaycan 11 sentyabr hadisələrindən sonra həmişə ABŞ tərəfindən təhlükəsizlik sahəsinə ayrılan yardımın fəal istifadəçilərindən biri olub. 2002-ci ildən indiyə qədər yardım 411,6 milyon dollar təşkil edir. Bu vəsait təhlükəsizlik sahəsinə aid 20-dən artıq layihələr vasitəsilə bölüşdürülüb.
2002-ci ildən indiyədək Ermənistana ayrılan hərbi yardımlar həmin layihələr çərçivəsində iki dəfə daha az olmaqla təqribən 196 milyon dollar təşkil edib. Faktiki olaraq, Azərbaycan və Ermənistanın təhlükəsizlik sahəsində əldə etdikləri hərbi yardım arasında hissediləcək fərq məhz son 2 ildə, yəni 2018-2019-cu illərdə nəzərə çarpıb. Belə ki, “tərəfdaş ölkələrin güclərinin inkişafı üzrə 333 nömrəli sənəd” layihəsi çərçivəsində Azərbaycan xeyli dərəcədə maliyyə yardımı almağa nail olub. Təkcə bu layihə çərçivəsində Azərbaycan 101,5 milyon dollar yardım əldə edib.
Görünən odur ki, Azərbaycanın regiondakı strateji mövqeyi, bir sıra məsələlərdə önəmi, oynadığı rol ABŞ-ın hərbi və təhlükəsizlik sahəsində ölkəmizə Ermənistanla müqayisədə daha çox yardım ayırmasına gətirib çıxarıb.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər bunu necə şərh edir?
Elşən Manafov: “Ermənistana gəldikdə isə, bu ölkənin ABŞ üçün elə bir strateji önəmi yoxdur”
Məsələyə münasibət bildirən politoloq Elşən Manafovun sözlərinə görə, bu, Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş mövqeyi və statusu qazanmağı ilə bağlıdır: “Çünki Azərbaycan bu və ya digər müqavilələrlə üzərinə götürdüyü öhtəlikləri, bir qayda olaraq, daim ardıcıllıqla yerinə yetirib. O cümlədən, hətta Avropa Şurasına qəbul olunarkən dövlət olaraq üzərinə götürdüyü öhtəliklərin böyük əksəriyyətini Azərbaycan yerinə yetirib. Təbii ki, tutarlı tərəfdaş olmaqla yanaşı, Azərbaycan geostrateji əhəmiyyət kəsb edən problemlərin həllində ABŞ-la əməkdaşlıq edir. Eyni zamanda, beynəlxalq terrorizmə qarşı mübarizə koalisiyasına qoşulmuş dövlətlərdən biridir. Əfqanıstanda yerləşən ABŞ kontingentinin silah-sursatla təchizatında Azərbaycanın geostrateji yeri və rolu var. Bu baxımdan da Azərbaycana olan böyük maraq və daha çox yardımın edilməsi anlaşılandır. ABŞ da bu kimi məsələlərə hər zaman böyük diqqət və önəm verib. Başqa bir tərəfdən, Qərbin enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın oynadığı rol xüsusi qeyd edilməlidir. ABŞ prezidenti Trampın 28 May Respublika Günü ilə bağlı Prezident İlham Əliyevə ünvanladığı məktubda da bu məqam öz əksini tapıb. Ən nəhayət, Azərbaycan regionda mühüm tranzit ölkəsidir. Bütün bunları nəzərə alsaq, ABŞ-ın Azərbaycana daha çox yardım etməsi anlaşılandır. Ermənistana gəldikdə isə, bu ölkənin ABŞ üçün elə bir strateji önəmi yoxdur. Bundan başqa, Paşinyan hakimiyyəti Vaşinqtonun ümidlərini doğrultmadı. O üzdən, bu ölkəyə Azərbaycanla müqayisədə az yardım edilir”.
Vidadi ORDAHALLI
