ABŞ-da erməni diasporu nümayəndələrinin Türkiyəyə qarşı qaldırdığı məhkəmə iddiaları onlar üçün uğursuzluqla nəticələnib. Erməni əsilli 5 Amerika vətəndaşı 1915-ci il hadisələri zamanı Osmanlı dövlətini tərk edən ailələrinin "əmlak, o cümlədən torpaq itkisi" üçün Türkiyə hökumətindən, Türkiyə Mərkəzi Bankından və Türkiyənin dövlət bankı Ziraatdan təzminat tələb edib.
Qaris Davoyan və Hrayra Turabyanın Kaliforniya Ali Məhkəməsində qaldırdığı iddia üzrə məhkəmə 29 iyul 2010-cu ildə başlayıb. Eyni məhkəmədə daha bir proses 10 dekabr 2010-cu ildə Aleks Bakalyan, Anais Harutyunyan və Rita Mehdesyanın şikayətləri əsasında start götürüb. Doqquz illik dinləmə və araşdırmalardan sonra məhkəmə hər iki halda ermənilərin iddialarını təmin etməmək qərarına gəlib. Xüsusilə ABŞ Federal Kassasiya Məhkəməsi tarixi hadisələrə dair qərarların yalnız ekspert təhlili əsasında verilə biləcəyi barədə hökm çıxarıb.
Türk banklarının vəkilləri ilə təmsil olunan müdafiə tərəfi isə Amerika məhkəmə orqanlarının bu kimi məsələlərdə qərar vermək hüququna sahib olmadığını bildirib.
Ortada ciddi bir fakt var. Kaliforniya erməni diasporunun sıx yaşadığı və ciddi təsir imkanlarının olduğu bir ştatdır. Ermənilər bir çox özlərinə xeyir edən qərarlarını məhz həmin ştatda qəbul etdiriblər. İndi isə məhz həmin ştatın məhkəmələri erməni iddialarını rədd edir. Bu tendensiya bir müddət əvvəl Fransa məhkəmələrində start götürməyə başladı. Fransa məhkəmələri Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal edilmiş ərazilərində yaradılan qondarma “dqr”-lə bağlı qərarlarını ləğv etdi. Əvvəlcə Serji-Pontuaz məhkəməsinin qərarı ilə Arnuvil şəhərinin qondarma Dağlıq Qarabağdakı Şeher inzibati bölgəsi ilə “Dostluq haqqında xartiya”sı ləğv edildi. Eyni qərarla Arnivul şəhəri ilə Azərbaycanın işğal altında olan Xocavənd rayonu arasında imzalanmış “dostluq xartiyası” ləğv edildi. Daha sonra Qrenobl məhkəməsi eyni xarakterli 4 “dostluq xartiyası”nı ləğv etdi. Qeyd edək ki, Fransa da erməni diasporunun ciddi təsir imkanına malik olduğu ölkədir. Buna baxmayaraq, ermənilər orda sarsıldıcı məğlubiyətlə üzləşdilər. Həmin hadisələr Ermənistanın daxili rəyini silkələmişdi. Onlar müzakirələr zamanı Ermənistan hakimiyyətini, xüsusilə Xarici İşlər Nazirliyini ittiham edir, Azərbaycan diplomatiyası qarşısında məğlubiyyətə uğradıqlarını deyirdilər. Eyni zamanda onlar haqlı olaraq ehtiyat edirdilər ki, Fransa məhkəmələrinin qəbul etdiyi qərar digər ölkələr üçün də nümunə xarakteri daşıyacaq. ABŞ-da baş verən məhkəmə prosesi bunu təsdiqləmiş oldu. Ortada həm də başqa amil var. Artıq sübut olunur ki, ermənilər dünya miqyasında siyasi ilə yanaşı həm də hüquqi müstəvidə məğlub olmağa başlayıblar.
Mehman Muradlı: “Ən maraqlısı budur ki, bütün bu məhkəmə məğlubiyyətləri ermənilərin ərköyün bəsləndiyi Fransa kimi ölkədə və Kaliforniya kimi ştatda baş verir”
Hüquqşunas Mehman Muradlı “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu proses öz başlanğıcını Fransa ilə götürdü: “Təəssüflər olsun ki, erməni lobbisinin caynaqları məhkəmələrə də təsir etmək gücündə idi. Qeyd edək ki, bu il Fransa məhkəmələrində qəbul edilən qərarlar 2013-cü ildən sonrakı dövrdə Fransa məhkəməsinin Azərbaycanın xeyrinə çıxardığı ilk qərar idi. Həmin vaxt Azərbaycan tərəfi separatçı rejimin Dağlıq Qarabağ və ətraf yeddi rayonun işğalını legitimləşdirmək cəhdlərinə dair məsələnin həlli ilə bağlı Fransa məhkəməsinə müraciət etmişdi, ancaq təəssüflər olsun ki, obyektiv qərar ala bilmədik. Burada hüquqi məsələ ilə yanaşı ermənilərin siyasi təzyiqlərini də neytrallaşdırmaq lazım idi. Haqlı olaraq bəzi ekspertlər hesab edirdi ki, Fransa Femidasının bu ədalətli qərarı digər ölkələr üçün də presedent rolunu oynayacaq. Hətta ermənilərin özləri də bundan çox ehtiyat edirdilər. Bu da fakt. Artıq ABŞ məhkəmələri də onların iddialarını rədd etməyə başlayıb. Özü də ən maraqlısı budur ki, bütün bu məhkəmə məğlubiyyətləri ermənilərin ərköyün bəsləndiyi Fransa kimi ölkədə və Kaliforniya kimi ştatda baş verir. Tam razıyam ki, bu, ermənilərin hüquq müstəvisində də süqutunu şərtləndirir. Biz vəziyyətdən istifadə edib, ermənilərə qarşı beynəlxalq arenada məhkəmə iddialarını daha çox qaldırmalıyıq. Bunların hamısı bir-birinə bağlı olan məsələlərdi. Ümumilikdə isə bunu Azərbaycan dövlətinin xarici siyasətinin, diplomatiyasının qələbəsi saya bilərik”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
