Ermənistanın mövcud hakimiyyətinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı yürütdüyü siyasət bu gedişlə konfliktin hərbi müstəvidə həllini qaçılmaz edir. Məsələ burasındadır ki, rəsmi Bakı Nikol Paşinyan iqtidarına konfliktin çözümü istiqamətində konstruktiv addım atmaq üçün yetərincə vaxt verdi. Amma ötən 1 il 3 ay belə nəticəyə cəlməyə əsas verir ki, Paşinyan ona verilən zamanı düzgün dəyərləndirə bilməyib. Məhz bu səbəbdən onun Qarabağ məsələsi ilə bağlı sərsəmləmələri, xüsusən də Xankəndidə son çıxışı savaş ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Yaranmış durumda savaşın nəticələrinin qısa müddətdə Azərbaycanın lehinə olacağını isə indi ermənilərin bir çoxu açıq etiraf edir. Əslində, mövcud situasiya da onların haqlı olduğunu üzə çıxarırır. Əvvəla məlumdur ki, hərb müstəvisində Azərbaycan Ermənistan üzərində kifayət qədər böyük üstünlüyə malikdir. Digər tərəfdən, Ermənistanın xarici siyasətdə yol verdiyi çoxsaylı səhvlər bu gün İrəvanın hamilərindən məhrum olması ilə nəticələnib. Rusiya və ABŞ-ın Ermənistana real münasibəti bəllidir, Avropa da bu ölkəyə isti münasibət bəsləmir. Bu isə o deməkdir ki, Qarabağ savaşında Ermənistan müttəfiq sarıdan tək qalacaq. Məhz bu durumda Azərbaycan ordusu qısa zaman kəsiyində düşməni daha asanlıqla darmadağın edə biləcək. Elə Ermənistan ordusunda yaranmış real vəziyyət də düşmən tərəfin hərbi baxımdan əvvəlki qaydada zəiflədəyini, onun ordusunda hansısa nizam-intizamın, döyüş qabiliyyətinin olmadığını göstərir. Erməni ordusu əvvəlki kimi cinayətkarlıq yuvasıdır və bunu işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində, təmas xəttinin Füzuli-Xocavənd istiqamətində dislokasiya olunmuş erməni hərbi hissəsinin 19 yaşlı əsgəri, avqustun 12-də Azərbaycan tərəfə keçən Araik Kazaryanın olayı da təsdiq edir.
Xatırladaq ki, Ermənistan rəhbərliyi əsgərin guya azaraq Azərbaycan tərəfinə keçdiyini iddia edir. Amma onun qardaşı əsgərin əslində zabitlərlə probleminin olduğunu bildirib. Əsgərin qardaşı, hazırda Ermənistan ordusunda müqavilə əsasında xidmət keçən Armen Kazaryan “Aykakan jamanak” qəzetinin əməkdaşı ilə söhbətində həmin informasiyanı ona Beynəlxalq Qırmızı Xaç təşkilatından verdiklərini bildirib. Armen Kazaryan deyib ki, qardaşının qulluq etdiyi hərbi hissəyə gedə və təfərrüatları öyrənə bilməyib: “Mənə hərbi hissəyə getməyə icazə vermədilər. Ancaq Xankəndidə hərbi polisdə oldum, oradan məni geri göndərdilər, hərbi hissəyə buraxmadılar”. Armen Kazaryanın bildirdiyinə görə, ona deyiblər ki, qardaşının Azərbaycan tərəfə keçməsi ilə bağlı məsələ məxfidir: “Ailə üzvlərimizdən də gizlədirlər”. Hərbi hissədə qardaşına təzyiq edildiyi, döyüldüyü haqda xəbərlər barədə isə Armen Kazaryan bunları deyib: “Mən bilirdim ki, onun problemləri var ”. Kazaryan əlavə edib ki, qardaşının problemi əsgərlərlə yox, zabitlərlə olub. Və görünür, Müdafiə Nazirliyi bu səbəbdən faktları gizlədir. Xatırladaq ki, Beynəlxalq Qırmızı Xaç nümayəndələri artıq erməni əsgərlə görüşüb. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin bildirdiyinə görə, Araik Kazaryan qulluq etdiyi hərbi hissədə müntəzəm döyüldüyünü, alçaldıldığını danışıb, onun başında, kürəyində və əlində xəsarət izləri olub. Amma qeyd edilənlər Ermənistan ordusunda heç də nadir hal olmayıb, kütləvi xarakter daşıyır. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra bu problemin daha da şiddətləndiyini ermənilər özləri də açıq etiraf edir. Məsələn, elə erməni mediasında yayılan məlumata əsasən, işğal altındakı Ağdərə rayonu ərazisində, Madagiz kəndindəki düşmənin hərbi hissəsində zabitlərin əsgərlərə qarşı zorakılıqları davam edir. Bu fonda hərbi hissənin bir neçə zabiti barəsində cinayət işi başlanıb, digərləri müxtəlif cinayətlərə görə məhkum edilib. Amma onlar xidmətdən azad olunmayıb və hələ də hərbi hissədə qulluq edirlər.
Erməni mediası yazır ki, cinayəti törədənlərdən biri olan mayor Ruben Faxradyan əsgərləri yerə yıxaraq onları tapdalayıb. O, əsgərləri “Yat” komandası verildikdən sonra kazarmanın yataqxanasında yemək yedikləri üçün cəzalandırıb. Əsgərləri yemək yeyərkən yaxalayan mayor onlardan üçünü - kiçik serjant Mxitar Sarkisyanı, Sergey Qriqoryanı və Narek Petrosyanı döyüb. Butulka ilə kiçik serjant Poqosyanın başına və sifətinə zərbələr endirən mayor digərlərinə uzanmağı əmr edib və onları tapdalayıb. Bu əməllərinə görə mayorun barəsində başqa yerə getməmək barədə intizam tədbiri hökmü çıxarılıb. Amma istintaq dövründə hərbi prokurorluq mayoru təcrid etməyib və o, xidmətini davam etdirib. Erməni mediası yazır ki, cinayətkar mayor Faxradyan prokurorluğun, hakimlərin, komandirlərinin, polkovnik Armen Gözəlyanın, müdafiə naziri Davit Tonoyanın tam himayəsi altındadır. Elə bu səbəbdən də Madagizdəki hərbi hissədə zorakılıq və cinayətlər davam edir.
Baş verənlər, eyni zamanda, Ermənistanda etirazlara da rəvac verir. Belə ki, əsgər valideynləri Müdafiə Nazirliyi qarşısında etiraz aksiyası keçiriblər. Onlar hərbi hissələrdə komandirlərin övladlarına etdikləri təzyiq və işgəncələrə son qoymalarını tələb ediblər. Etirazçılar Ermənistan ordusunda özbaşınalıq və xaosun tüğyan etdiyini bildiriblər. Son altı ayın statistikasına görə, orduda qeyri-döyüş şəraitində ölən əsgərlərin sayı 33-ə çatıb. Onlardan 14-ü hərbi hissələrdəki özbaşınalığa dözə bilməyərək intihar edib. Narazı əsgər valideynləri qeyd ediblər ki, qeyri-döyüş şəraitində itkilərin artması hərbi hissələrdəki xaosdan xəbər verir. Bunun nəticəsində əsgəri xidmətdən yayınma halları artıb. Cəmiyyətin orduya inamı yoxdur. Çünki xidmət keçənlərin əksəriyyəti evinə, ən yaxşı halda, əlil olaraq qayıdır. Hökuməti isə onların sonrakı taleyi maraqlandırmır. Etiraz edənlərdən valideyn Ağban Vardanyan bildirib ki, övladı bir il əvvəl məcburi olaraq Dağlıq Qarabağa hərbi xidmətə göndərilib. Valideynin sözlərinə görə, oğlu bu yaxınlarda hərbi hospitala yerləşdirilib. Övladının hərbi hissənin komandir müavini tərəfindən döyüldüyünü deyən narazı valideyn vurğulayıb ki, həmin şəxs oğluna işgəncə verdikdən sonra onu boğaraq öldürmək istəyib. Etirazçılar bildiriblər ki, müdafiə naziri onları qəbul etməsə aksiyanı dayandırmayacaqlar. Helsinki Vətəndaş Assambleyasının Vanadzor ofisindən bildirilir ki, orduda baş verən problemlərin kökündə rüşvət və korrupsiya dayanır. Ermənistan təhlükəsizlik xidmətinin keçirdiyi istintaq nəticəsində Müdafiə Nazirliyinin ehtiyacları üçün xərclənməli olan pulların mənimsənilməsi üzə çıxıb. İstintaq məlumatına görə, Müdafiə Nazirliyinin yüksək rütbəli şəxsləri təchizatçı şirkətlə cinayət əlaqəsinə girərək dəyəri aşağı olan malları bağladıqları müqavilədə yüksək qiymətə göstərirlər. Bu və digər hallar bir daha erməni ordusunun cinayətkarlıq yuvası olduğunu aydın nümayiş etdirir. Döyüş qabiliyyəti də çox aşağı olan belə bir ordunun Azərbaycan qarşısında tab gətitrməsi isə sadəcə mümkünsüzdür.
Azərbaycan ordusu təkcə Ermənistanla müqayisədə yox, digərləri ilə də qarşılaşdırıldıqda dünya miqyasında güclü ordular sırasında yer alır. Beynəlxalq ekspertlər dəfələrlə fikir bildiriblər ki, Azərbaycan ordusu bütün göstəricilərinə görə Cənubi Qafqazda ən güclü ordudur. Ayrıca, Ermənistan silahlı qüvvələrindən dəfələrlə qüdrətlidir. Məsələn, 2016-cı ilin məlum aprel döyüşlərində Azərbaycan ordusunun kiçik bir hissəsi Ermənistan ordusunu darmadağın etdi. Ermənistan ordusunu tam məğlubiyyətdən Rusiya xilas etdi. Bunu indi rəsmi səviyyədə açıq deyirlər. Məhz həmin vaxt ermənilər yalvarıblar ki, Azərbaycanı dayandırsınlar. Lakin hətta qısamüddətli döyüş belə göstərdi ki, Ermənistan ordusu Azərbaycan ordusundan dəfələrlə zəifdir. Həm təşkilati, həm silahlanma, həm də döyüş taktikası, strateji planlama kimi istiqamətlərdə erməni ordusu çox geridə qalır. İndi Ermənistan rəsmiləri ordudakı xəyanətkarları, caniləri, silah alverçilərini, bacarıqsız zabitləri axtarmaqla məşğuldursa, Azərbaycan rəhbərliyi ordunu daha da gücləndirir. Bu kimi məqamlar Azərbaycan Ordusu qarşısında Ermənistan silahlı qüvvələrinin dayana bilməyəcəyini sübut edir. Yəni Azərbaycan istənilən variantda öz torpaqlarını azad etmək hüququna və gücünə malikdir, bunu kimsə inkar edə bilməz. Ermənistan isə elə gücdə deyil ki, hamilərinin dəstəyi kəsildikdən sonra işğal etdiyi ərazilərdən silahlı qüvvələrini çəkməsin. Bütün bunlar fonunda “1-in.am” portalının yazdıqları da xüsusi diqqət cəlb edir: “Ermənistanda hakimiyyət dəyişikliyindən sonra Paşinyan çox vədlər yağdırıdı və bu gün fərqli vəziyyət müşahidə olunur. Məsələn, orduda qeyri-döyüş şəraitində əsgər öülmləri azalmayıb. İqtisadi sahədə geriləmə ordunun təminatında ciddi problem yaradır. Paşinyanın ordu və digər müstəvidə vədlərinin reallıqdan uzaq olduğunu dərk etmək üçün uzun zamana ehtiyac yox idi. Bu gün hökumətin fəaliyyətini qanedici hesab etmək çətindir. Paşinyan özünün rəhbərliyi altında hökumətin parlaq şəkildə işlədiyini, iqtisadiyyatın yüksək templə artdığını, əmək haqqı və təqaüdlərin artdığını, ödənişsiz tibbi yardımın əhatəsinin genişləndirildiyini nə qədər xalq arasında nümayiş etdirməyə çalışsa da, eyni şeydir, ictimai həyatda nailiyyətlər hiss edilmir. İnsanların sürətli dəyişikliklərə ümidi vardı, hər şeyin tezliklə yaxşı olacağını gözləyirdilər. Lakin belə olmadı. Zaman keçsə də, hökumət bir o qədər də tələsmir. Siyasi hakimiyyət ləng tərpəniş yolunu seçib. Bu gedişlə insanların iqtisadi və sosial həyatda dəyişiklikləri hiss etməsi üçün nə qədər zamanın tələb olunacağı hələ sual olaraq qalır. Hakimiyyət dəyişikliyindən əvvəl Paşinyan çox şey vəd edirdi. Amma ciddi dəyişən nəsə yoxdur. Bu durumda əsgər anarlarının artan etirazları ordu ilə bağlı vədlərin də yarımçıq qaldığını göstərir. Yenə yüksək rütbəli zabitlər ordu hesabına böyük gəlirlər əldə edir, korrupsiya çiçəklənir, döyüş qabiliyyəti aşağı düşür. Bu isə Azərbaycana yeni savaşa başlamaq üçün əla fürsət yaradır. Amma yeni savaş erməni tərəfinə aprel döyüşləri ilə müqayisədə daha böyük məğlubiyyət gətirə bilər”. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Ermənistan indi əvvəlki ilə müqayisədə Qarabağ məsələsində daha zəif durumdadır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
