Ermənistanda oktyabrın əvvəlində keçirilməsi planlaşdırılan Avrasiya İttifaqının sammiti ilə bağlı ciddi hazırlıqlar gedir. Artıq Ermənistan mediasında belə fikirlər səslənir ki, Paşinyan hökuməti, nəyin bahasına olursa-olsun, İran Prezidenti Ruhanini həmin sammitdə görmək istəyir. Hətta qeyd edilir ki, Paşinyan İran Prezidentinə belə bir dəvəti Qırğızıstanda olarkən edib.
Ermənistan Ruhaninin sammitdə iştirakını bu yaxınlarda təxirə düşən Rusiya-İran-Azərbaycan formatındakı görüşlə də əlaqələndirməyə cəhd edir. Ancaq görünən budur ki, Ermənistan İrana heç də Tehranın cazibəsinin güclü olduğuna görə önəm vermir. Ondan və xüsusilə də Ruhanidən ABŞ-a qarşı şantaj vasitəsi kimi istifadəyə çalışır.
Məlumdur ki, ABŞ-la İranın münasibətləri çox gərgindir. Ermənistanın İranla yaxın əlaqələri mövcuddur, həm də qonşu ölkədirlər. ABŞ İranın maksimum təcridində maraqlıdır. Bununla yanaşı, ABŞ Ermənistanın yeni hakimiyyətini də özünə yaxın buraxmır. Nikol Paşinyan başda olmaqla, başqa erməni rəsmilərinin də ABŞ-da yüksək səviyyədə qəbul olunmaq cəhdlərinin heç biri alınmayıb. İndi Ermənistanın Rusiya ilə münasibətlər fonunda həm də İranla dostlaşması ABŞ-ın maraqlarına uyğun deyil. Ermənistan bilir ki, belə gedişatlar ABŞ-ı qıcıqlandıra bilər. Buna görə də Ruhanidən ABŞ-a qarşı bir şantaj aləti kimi istifadəyə cəhd göstərir. Ermənistanın bu hiyləgər gedişi səmərə verəcəkmi?
Hatəm Cabbarlı: “Heç şübhəsiz, ABŞ Ermənistanın bu təşəbbüsü ilə bağlı izahat tələb edəcək”
Siyasi elmlər doktoru Hatəm Cabbarlı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, cari ilin oktyabr ayının ilk həftəsində İrəvanda Avrasiya İqtisadi Birliyinə üzv olan ölkələrin dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə növbəti sammit keçiriləcək: “Bundan əvvəl Qırğızıstanda keçirilən sammitdə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan İran Prezidenti Həsən Ruhanini İrəvan sammitinə dəvət etmişdi. Ayrıca, bu sammitdə Sinqapurun Baş nazirinin də iştirak edəcəyi ehtimal edilir. Sinqapur rəsmilərinin açıqlamalarından məlum olur ki, oktyabr ayına qədər Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə azad ticarət bölgəsi haqqında müqavilə imzalanarsa, İrəvan sammitində iştirak edəcəklər. Ancaq hələlik Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə Sinqapur arasında müzakirələrin hansı yerdə olduğu haqqında hər hansı ciddi məlumat yoxdur. Bu məsələdə söz sahibi əsasən Rusiyadır və Sinqapurun sammitdə iştirak etməsi hələ ki, dəqiqləşdirilməyib.
Ermənistan KİV-nin məsələyə münasibətində ön plana çıxardığı bir məsələ də Azərbaycan, İran və Rusiya prezidentlərinin Soçidə bir araya gəlmədən əvvəl, (əslində, bu görüş avqustun 14-də baş tutmalı idi, texniki səbəblərə görə Rusiya görüşün tarixini qeyri-müəyyən bir zamana qədər təxirə saldı), Ermənistan, İran və Rusiya prezidentlərinin İrəvanda bir araya gələrək tərəflər arasındakı iqtisadi və siyasi məsələləri müzakirə etmələri olub.
Ermənistan KİV-i bundan təbliğat məqsədilə istifadə etsələr də, İrəvan sammitinin Ermənistan-ABŞ münasibətlərində yeni problemlərə yolaçma ehtimalı olduqca yüksəkdir. Xüsusilə ABŞ hökumətinin İranı yalnızlaşdırmağa yönəlik siyasət həyata keçirdiyi bir ərəfədə Ermənistanın İranı Avrasiya İqtisadi Birliyinin sammitinə dəvət etməsi diqqətlə müşahidə edilir”.
Ekspertin sözlərinə görə, İran Prezidenti Ruhaninin Paşinyan tərəfindən İrəvan sammitinə dəvət edilməsi Ermənistanın xarici siyasətinin şaxələndirilməsi kimi dəyərləndirilsə də, İranla Avrasiya İqtisadi Birliyi arasında iqtisadi əlaqələrin qurulması çoxdandır müzakirə edilsə də, hələlik ciddi bir irəliləmə yoxdur: “Bunu, əslində, Ermənistanla İran arasında iqtisadi münasibətlərin İran baxımından cəlbedici olmaması səbəbilə Ermənistanın bir şəkildə İranı da Ermənistan üzərindən Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə münasibətlərinə və dolayısı ilə Ermənistanla əlaqələrinə yeni bir canlılıq gətirmə təşəbbüsü kimi görə bilərik.
Paşinyan hakimiyyətə gəldikdən sonra Rusiya ilə daha məsafəli davranmağa çalışaraq ABŞ və ümumilikdə, Qərb dünyasının dəstəyini almağı hədəfləsə də, görünən odur ki, Rusiya ilə münasibətlərinin zədələnməsinə baxmayaraq, ABŞ və Qərb dünyasından aldığı dəstək bu zədəni kompensasiya etməyə yetərli deyil. ABŞ-İran münasibətlərinin gərginləşdiyi son zamanlarda Paşinyanın İran Prezidenti Ruhanini bölgəsəl əhəmiyyət daşıyan belə bir sammitə dəvət etməsi, əlbəttə, ABŞ tərəfindən məmnunluqla qarşılanmayıb. ABŞ-la Ermənistan arasındakı münasibətlər bəlkə də son illərin ən aşağı səviyyəsinə enib. ABŞ hökumətinin “Minilliyin çağırışı” proqramından və digər proqramlardan Ermənistana və qondarma rejimə ayrılan maliyyə yardımlarını dayandırması Ermənistanı qonşularının ümidinə qalmağa məcbur edir. Heç şübhəsiz, ABŞ Ermənistanın bu təşəbbüsü ilə bağlı izahat tələb edəcək.
Avrasiya İqtisadi Birliyi bölgəsəl təşkilatdır. Birliyin sərhədlərinin genişlənməsi özlüyündə bəzi iqtisadi və maliyyə problemlərini də bərabərində gətirəcək.
Ümumiyyətlə, Avrasiya İqtisadi Birliyi üzv dövlətlərin belə iqtisadi maraqlarına cavab vermədiyi halda, Birliyin sərhədlərinin genişləndirilməsinə yönəlik təşəbbüslərin necə nəticə verəcəyi hələlik məlum deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
