Azərbaycanın Müdafiə Nazirliyi bu günlərdə “MiQ-29” təyyarəsinin qəzaya uğramasının səbəblərinə dair məlumat yayıb. Bildirilib ki, qəzanın səbəbi havada quş sürüsü ilə toqquşma olub. Müdafiə nazirinin əmrinə əsasən, qəzanın səbəblərinin müəyyən edilməsi ilə bağlı yaradılan “Aviasiya hadisəsinin araşdırılması komissiyası”nın gəldiyi son rəyə görə, təlim-məşq uçuşlarına cəlb edilən təyyarə qəzaya uğrama anına qədər döyüş qabiliyyətli və tam saz vəziyyətdə olub.
Hadisənin başvermə səbəblərinin öyrənilməsi onu da göstərib ki, təyyarə Xəzər dənizinə düşməzdən əvvəl havada yad cisimlə (quş və ya quş dəstəsi) toqquşub və pilot xəsarət alıb. “Qara qutu”dan əldə edilən məlumatlara əsasən, pilot qəzanın qarşısını almaq məqsədilə təyyarənin idarə olunmasını bərpa etməyə cəhd göstərib. Lakin pilotun aldığı ağır bədən xəsarəti bunu mümkünsüz edib və nəticədə aviasiya vasitəsinin qəzaya uğramasına gətirib çıxarıb.
O da məlumdur ki, qəza baş verəndə sosial şəbəkələrdə bəzi söz-söhbətlər yayıldı. Müxtəlif reallıqdan uzaq versiyalar səsləndi. Qəzanın səbəbləri bəlli olandan sonra da buna qərəzli yanaşanlar və digər versiyalar irəli sürənlər var. Ancaq dünyada MiQ-29 hərbi təyyarəsinin quş sürüsü ilə toqquşub qəzaya uğraması halları olub. Bununla bağlı internet üzərindən müəyyən araşdırmalar apardıq.
Bu məlumatlar bu gün Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin qəza barədə rəsmi məlumatını şübhə altına alanlara tutarlı cavab olacaq. Onlar qəzanı siyasiləşdirmək istəyənlərin əlində alət olduqlarını bir daha anlayacaqlar.
Qeyd edək ki, ilk uçuşunu 1977-ci ilin oktyabr ayında etmiş MiQ-29 döyüş təyyarəsi silahlanmaya 1983-cü ildə qəbul edilib və bu günədək 1600-ə yaxın istehsal olunub. Hazırda 25 dövlətin silahlanmasında ən azı 750-800 ədəd MiQ-29 təyyarəsi aktiv şəkildə yer alır. Silahlanmaya qəbul edildiyi 1983-cü ildən bu günədək dünyada MiQ-29 təyyarəsi ilə bağlı 50-dən çox qəza hadisəsi baş verib. Belə ki, müxtəlif qəza hadisələri (mühərrikin sıradan çıxması, toqquşma, sərt eniş zamanı idarəetmənin itirilməsi) zamanı 35 pilot sağ qalıb. 16 pilot katapult edə bilməyərək, 7 pilot katapult edərək həlak olub.
MiQ-29 təyyarələri ilə bağlı 5 sentyabr 1986-cı ildə Lipetskdə baş verən qəza məhz təyyarənin quşla toqquşması nəticəsində baş verib. Nəticədə pilot idarəetməni itirib. Bu zaman MiQ-29 təyyarəsi komanda-nəzarət binasının üzərinə düşüb. Nəticədə 16 nəfər, o cümlədən, pilot özü həlak olub.
Bu cür toqquşmalar zamanı təyyarələrin zədələnməsi onların yüksək sürəti ilə bağlıdır. Belə ki, zərbənin gücü sürət fərqinin kvadratına mütənasibdir. Məsələn, 320 km/saat sürətlə gedən təyyarə quşla toqquşsa, zərbənin gücü 3200 kilo/sm kv.-ya yaxın, 690 km/saat sürətdə isə 30 millimetrlik mərminin zərbəsindən 3 dəfə çoxdur. Üstəlik, təyyarənin məhz ön hissəsində pilot kabinasının şüşələri və turbo reaktiv mühərrik kimi həssas nöqtələr var.
Məlumat üçün bildirək ki, yüksək sürətlə hərəkət edən döyüş təyyarələrinin havadakı kiçik cisimlərlə, o cümlədən də quşlarla toqquşması halları təkcə MiQ-29 timsalında özünü göstərməyib. Digər hərbi təyyarələrin də quşla toqquşması halı baş verib.
Bu il iyun ayının 27-də isə Hindistan Hərbi Hava Qüvvələrinə məxsus "Jaguar" qırıcı-bombardmançı təyyarəsi uçuşdan dərhal sonra quş dəstəsilə toqquşub. Pilot təhlükədən qorunmaq üçün təyyarədəki raketləri və yanacaq çənini təyyarədən kənara atıb və bu zaman yerə düşən raketlər dəhşətli partlayışa səbəb olub. Onu da bildirək ki, bu hadisə videokamera vasitəsilə qeydə alınıb.
Vidadi ORDAHALLI
