Erməni mətbuatının yazdığına görə, Parisdə səfərdə olan Rusiya lideri Vladimir Putin fransalı həmkarı Emmanuel Makronla Dağlıq Qarabağ münaqişəsini də müzakirə edib.
Bu barədə Kreml sözçüsü Dmitri Peskov jurnalistlərə açıqlamasında deyib: “Fort Breqansonda Rusiya və Fransa prezidentlərinin görüşündə bir çox məsələ müzakirə olundu. Əsas mövzular isə "Normand formatı"nda sammitin perspektivləri, Suriyadakı vəziyyət, regional münaqişələr - Balkanlar, Dağlıq Qarabağ, eləcə də Arktikanın iqlimi və ondan istifadə edilməsi oldu”.
Peskovun sözlərinə görə, danışıqlar gərgin, konstruktiv və etibarlı olub.
Məlum olduğu kimi, Rusiya ilə Fransa ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləridir. Minsk Qrupunun digər həmsədri isə ABŞ-dır. Ancaq belə məlum olur ki, Rusiya və Fransa prezidentləri ABŞ-sız Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli yollarını müzakirə ediblər.
Maraqlıdır, iki həmsədr ölkənin prezidentləri Qarabağla bağlı nəyi müzakirə ediblər? Bununla bağlı ehtimallar nədən ibarətdir?
Zamin Axundov: “Praktika göstərir ki, bu tip konfliktlərin əsas strateji təyinatı böyük dövlətlərin xarici siyasəti üçün impulsdur və geosiyasi mahiyyət daşıyır”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bolüşən politoloq Zamin Axundov bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla yeni geosiyasi mühitdə transnasional konfliktlər qlobal səviyyədə komplikasiyonları meydana çıxarsa da, faktiki olaraq, Kontinental Avropada Fransa-Rusiya münasibətləri, tarixi keçmişdə olduğu kimi, bu gün də Avrasiya geostrategiyasının formalaşması prosesində öz potensiallarının axtarışındadır və hər iki dövlətə oxşar geosiyasi qorxular bələdçilik edir. Birləşmiş Ştaların Monro doktrinası (2 dekabr 1823) və ABŞ-ın Kontinental Avropada ilk hərbi ekspansiyaları nəticədə Avrasiya Super Kontinentində qüvvələr balansının nisbətən dəyişməsinə səbəb oldu. Paralel müstəvidə İkinci Dünya Müharibəsinin nəticələri fonunda isə ABŞ kontinental Avropada ən böyük hərbi potensialı olan prinsipial imperiya dövləti kimi Avropanı iqtisadi, siyasi və hərbi-strateji planda öz nəzarəti altında saxlaya bilirdi. Lakin Bjezinskinin dediyi kimi, tarix müəyyən bir siyasi məqsədə xidmət edəndə o, komediya halını ala bilər. Bu kontekstdə Birləşmiş Ştatların Avrasiya Geostrategiyası mühüm geosiyasi məkanlarda özünə yeni tarixi rəqiblər qazandı. Faktiki olaraq, Anqlo-Amerikan müttəfiqliyinə qarşı Rusiya-Fransa strateji müttəfiqliyi defakto Avropa siyasətində özünü hiss etdirir və paralel müstəvidə bu yaxınlaşma Avrasiya Təhlükəsizlik Sistemində Franko-Rus geosiyasi müttəfiqliyini konsepsiyalaşdırır”.
Politoloqun fikrincə, bu kontekstdə Makronla Putinin Transkontinental Təhlükəsizlik Sistemində, xüsusilə mövcud konfliktlərə dair geniş müzakirələr aparması yuxarıdakı geosiyasi reallıqlarla assosiasiya olunur: “Həmsədr ölkələrin dövlət başçıları səviyyəsində Dağlıq Qarabağ da daxil olmaqla, Suriya, Orta Şərq və s. konfliktlərə dair müzakirələr ABŞ-ın geosiyasi plüralizm və ya geosiyasi sabitlik ritorikasına qarşı yumşaq jest kimi dəyərləndirilsə də, bu münaqişələrin həlli perspektivini təyin etmir. Ümumi planda Rusiya-Fransa cütlüyü Avrasiyadakı münaqişələri müzakirə etməklə Avrasiya geostrategiyasındakı mövqelərini şərh etmiş olurlar. İnterpretasiyanın bu formatı daha geniş planda geosiyasi mesajdır. Lakin praktiki addımların atılması mərhələsində prinsipial mövqe deyil. Xüsusilə Putin və Makronun Dağlıq Qarabağı müzakirə etməsi, ümumiyyətlə, münaqişənin diplomatik yollarla həllinə dair qeyri-müəyyən bir baxışa işarədir və ənənəvi, standart siyasətdir. Praktika göstərir ki, bu tip konfliktlərin əsas strateji təyinatı böyük dövlətlərin xarici siyasəti üçün impulsdur və geosiyasi mahiyyət daşıyır. Burada əsas məsələ Azərbaycanın prinsipial mövqeyidir. Fransa üçün Azərbaycan əhəmiyyətli geoiqtisadi partnyor və ya geoiqtisadi lahiyələr fonunda əhəmiyyətli olduğu halda, Rusiya üçün Azərbaycanın statusu geosiyasi plasdarmdır. Bu bir faktdır. Azərbaycanın rəsmi mövqeyi və prinsipial addımları bütün sahələr üzrə, məncə, daha önəmlidir. Nəhayət, Putin-Makron görüşü kompleks şəkildə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli perspektivini meydana çıxarmasa da, daha geniş planda problemin həllinə dair geosiyasi baxışın formalaşmasında müəyyən bir mərhələdir”.
Vidadi ORDAHALLI
