Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycan diplomatiyasının əsas missiyalarından biri münaqişənin davamlı olaraq beynəlxalq gündəmin əsas mövzuları sırasında yer alması, Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə dünya miqyasında lazımi qiymətin verilməsidir.
Ötən dövr ərzində Azərbaycan qeyd olunan səpkidə önəmli nailiyyətlərə imza atmağı bacarıb və elə bunun nəticəsidir ki, konfliktlə ilgili müxtəlif dövlət və təşkilatlar tərəfindən çoxsaylı qərarlar, qətnamələr qəbul olunub. Təbii ki, bütün bunlar öz növbəsində Ermənistanın işğalçılıq siyasətinin faş olunması və ona qarşı tədbirlər görülməsi üçün zəruri bazanın formalaşdırılması baxımından çox önəmlidir.
Azərbaycanın göstərilən səpkidə həyata keçirdiyi siyasətin əngəllənməsi baxımından erməni tərəfinin, xüsusən də düşmənin güclü lobbisinin fəaliyyəti isə hansısa ciddi nəticə vermir. Əksinə, Azərbaycan işğalçı ölkəni getdikcə daha çətin duruma salır. Bunu Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri, ölkəmizin Avropa Şurası Parlament Assambleyasındakı (AŞPA) nümayəndə heyətinin rəhbəri Səməd Seyidov da xüsusi olaraq qeyd edir. Onun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyev Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsinə dair Azərbaycan dövlətinin prinsipial mövqeyini hər zaman ən mötəbər tribunalardan qətiyyətlə ifadə edir: “Dövlətimizin başçısı hər zaman bəyan edir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi beynəlxalq hüquq normaları və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü əsasında həllini tapmalıdır. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə münaqişənin həlli ilə bağlı bütün görüşlərdə və danışıqlarda güclü siyasi iradə nümayiş etdirərək konfliktin nizamlanması yolunda konstruktiv fəaliyyət sərgiləyib, öz mövqeyini qəti və konkret surətdə ifadə edib“. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan münaqişənin beynəlxalq hüquq normaları əsasında, ədalətli həllinə nail olmaq məqsədilə qlobal səviyyədə genişmiqyaslı iş aparır, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığı genişləndirir: “Müəyyən müddətdir ki, davam edən danışıqlar prosesində ölkəmiz nəinki öz həqiqətlərini dünyaya çatdıra bilib, həm də siyasi, diplomatik, iqtisadi və digər istiqamətlərdə işğalçı Ermənistan üzərində aşkar üstünlüyə nail olub. Digər sahələrdə olduğu kimi, ölkənin ərazi bütövlüyü məsələsində də Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli və birmənalı mövqe sərgiləməsi bəzi xarici ermənipərəst qüvvələrin müxtəlif qərəzli niyyətlərini dəfələrlə iflasa uğradıb. Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli ilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi tamamilə aydın və birmənalıdır. Azərbaycanın Ermənistan tərəfindən işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ və 7 ətraf rayonu işğaldan azad edilməli, soydaşlarımızın yurd-yuvasına qayıtması və təhlükəsiz həyat şəraiti təmin olunmalıdır. İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən uğurlu siyasətin nəticəsidir ki, beynəlxalq təşkilatlarda Dağlıq Qarabağ problemi heç vaxt gündəmdən çıxarılmayıb. Ən əsası, Dağlıq Qarabağ məsələsini həll etmək üçün Azərbaycan Prezidenti ardıcıl siyasət həyata keçirir. Dövlətimizin başçısı Azərbaycanı yenidən qurur, ordumuzu gücləndirir, iqtisadiyyatı inkişaf etdirir. Yəni, bütün bunlar torpaqlarımızın azad olunmasına xidmət edən işlərdir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzv olmağımız da, Avropa Şurasına sədrlik etməyimiz də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə xidmət edən məqamlar olub. Hər iki dövrdə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həlli məsələsi prioritet olub. Bu gün də Azərbaycan həqiqətləri dünya ictimaiyyətinə müvəffəqiyyətlə çatdırılır, hücum diplomatiyası qətiyyətlə davam etdirilir. İnanırıq ki, Azərbaycan Prezidenti, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə işğal altında olan torpaqları azad edəcək – ölkəmizin ərazi bütövlüyü bərpa olunacaq”.
Həqiqətən də aparılan uğurlu diplomatiya nəticəsində artıq nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlar, həmçinin münaqişənin nizamlanmasında vasitəçilik missiyasını üzərinə götürən ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri də haqqın və ədalətin Azərbaycanın tərəfində olduğunu etiraf edir. Ermənistan istisna olmaqla, bütün beynəlxalq ictimaiyyət Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü və suverenliyini tanıyır və dəstəkləyir. Bu mövqe BMT Təhlükəsizlik Şurasının məlum qətnamələri, ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Şurası, Avropa İttifaqı, NATO, Qoşulmama Hərəkatı və digər beynəlxalq təşkilatların bəyanatları, qətnamə və qərarları, ikitərəfli əsasda digər dövlətlərin bəyanatlarında və sənədlərində təsbit olunub. Digər tərəfdən o da faktdır ki, Ermənistanın Azərbaycan ərazilərinin hərbi işğalını siyasi müstəviyə daşımaq və hətta işğala öz müqəddəratını təyin etmək donu geyindirərək legitimləşdirmək cəhdləri iflasa uğrayıb. Beynəlxalq ictimaiyyət Ermənistanın gücdən istifadə edərək Azərbaycan ərazilərini hərbi yolla işğal etməsinin nəticələrini tanımır. Təbii ki, bu da Azərbaycan diplomatiyasının çox ciddi uğurları hesab edilə bilər. Burada həm də ən önəmli məqam odur ki, bütün tərəflər və təşkialtlar Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı status-kvonun dəyişməsinin vacibliyini də açıq şəkildə gündəmə gətirir. Məsələn, ABŞ -ın ATƏT Minsk Qrupundakı həmsədri Endrü Şefer qeyd edir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsində indiki status-kvonun uzunmüddətli perspektivdə saxlanması mümkünsüzdür: “ Dağlıq Qarabağ münaqişəsində indiki status-kvo saxlana bilməz. Biz çalışırıq ki, prezidentlər və xarici işlər nazirləri əsas məsələlər üzrə, o cümlədən atəşkəs rejiminin qorunmasının vacibliyi və 2017-ci ildə Cenevrədə, eləcə də 2016-cı ildə Vyana və Sankt-Peterburqda qəbul edilmiş qərarların reallaşdırılması üçün addımların müzakirəsinin bərpa olunması məqsədilə qısa zamanda görüşsünlər”. Tanınmış ekspert, “Karnegi Avropa” fondunun böyük elmi işçisi Tomas de Vaal da status-kvonun dəyişməsinin vacibliyini önə çəkir: “Status-kvo Azərbaycanı qane etmir. Ermənistanda bunu heç vaxt unutmamalıdırlar. Onlar torpaqlarını itiriblər, həddən artıq insan evindən məhrum olub. Buna görə də status-kvo Azərbaycan üçün əlverişli sayılmır”.
Status-kvonun dəyişməsinin vacibliyinin beynəlxalq müstəvidə daha çox gündəmə gətirilməsi də Azərbaycanın Qarabağ məsələsində növbəti uğuru hesab edilə bilər. Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, status-kvonun dəyişdirilməsi, ilk növbədə, işğal faktının aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Status-kvonun dəyişməsi bu mənada o anlama gəlir ki, Ermənistan qoşunları Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılır, ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində ərazi bütövlüyü və suverenliyi təmin olunur. Bunlara paralel olaraq, qaçqın və məcburi köçkünlərin, o cümlədən Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icmasının öz doğma torpaqlarına qayıtması təmin edilir.
Daha bir önəmli məqam budur ki, erməni cəmiyyətinin özündə Qarabağ məsələsinə görə narazılıq artır. Çünki məhz bu münaqişə Ermənistanı böyük problemlərə düçar edib, Azərbaycanın işğalçını təcrid etmək istiqamətində atdığı addımlar qarşı tərəfin çöküşünü sürətləndirib. Faktdır ki, Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən müvəqqəti işğalı bu ölkənin geosiyasi və geoiqtisadi təcridini şərtləndirərək, onu regional layihələrdən kənarda qoyub. Elə bunun nəticəsidir ki, sözügedən ölkənin siyasi, hərbi, iqtisadi, sosial və demoqrafik resurslarını tükənməkdədir. Həmçinin suveren dövlət kimi, Ermənistan öz mövcudluğunu ciddi sual altına qoyub. Artıq bu məqam erməni mediasında da gedərək daha açıq şəkildə etiraf edilir. Qeyd olunan xüsusda ”1in.am” saytı yazır ki, Qarabağ münaqişəsi üzündən bu gün Ermənistanda əsaslı islahatlar aparılması reallıqdan çox uzaq bir hala gəlib. Saytda dərc olunan yazıda bildirilir ki, yenə bu konflikt üzündən Ermənistan ordusunda ölənlərin sayı müxtəlif qəzalarda həyatını itirən insanlardan dəfələrlə çoxdur. Qeyd olunur ki, elə bu günlərdə əsgər Edqar Eremyan naməlum şəkildə qətlə yetirilib. Qətlin araşdırılması üçün istintaq qrupu yaradılsa da, obyektiv faktların üzə çıxarılması ehtimalı çox azdır. Saytın verdiyi məlumata görə, orduda ölənlərin statistikasını araşdırdıqda məlum olur ki, əsgərlər arasında ölüm halları atəşkəsin pozulması nəticəsində deyil, hərbi hissələrdəki kriminal insidentlər üzündən baş verir.
Ölən əsgər Edqar Eremyanın ailəsi ”1in.am” saytına bildirib ki, övladlarını dövlətin ordusuna etibar etsələr də, ordu rəhbərliyi onu qorumayıb, əksinə, ölümünə bais olub. Erməni KİV-ində vurğulanır ki, vətənpərvərlik şüarları yalnız Ermənistan vətəndaşlarını aldatmaq üçün vasitədir. Ölkənin ali qanunverici orqanı isə Ermənistan ordusunda və ictimai-siyasi həyatında baş verən özbaşınalıqdan və neqativ hallardan yaxasını hər vəchlə kənara çəkməyə çalışır. Bundan başqa, Ermənistanda keçirilən son prezident seçkilərinin saxta olduğunu iddia edən ”1in.am” məsələnin həlli yolunu Azərbaycanla münaqişəyə son qoyulmasında görür. Haqqında söhbət gedən yazıda qeyd olunur ki, Ermənistan yalnız sülh əldə olunduqdan sonra institutsional islahatları həyata keçirə bilər. Bütün bunlar Qarabağ məsələsi ətrafında erməni cəmiyyətində yaranan narazılığın təzahürlərindən biridir. Bu mənada aydındır ki, münaqişəsinin həllinin Ermənistan rəhbərliyinin qeyri-konstruktiv mövqeyi üzündən uzanması erməni cəmiyyətində də narazılığa yol açır. Çünki konfliktin həllinin gecikməsi qarşı tərəfin üzləşdiyi problemlərin miqyasını daha da genişləndirir. Eyni zamanda Azərbaycanın hərb müstəvisində Ermənistan üzərində davamlı şəkildə artan üstünlüyü fonunda erməni cəmiyyəti hər an yeni savaşın başlaması qorxusu ilə də yaşayır. Buna son qoymağın yeganə yolu isə işğal faktına son qoyulmasıdır.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
