Dünya enerji bazarında son vəziyyət burada rəqabət mühitinin gedərək kəskinləşdiyini göstərir. Müşahidələrdən həm də o bəlli olur ki, əsas rəqabət istehlak səviyyəsi yüksək olan Avropa bazarları uğrunda gedir. İndi bu bazara artıq ABŞ da xüsusi diqqət yetirir. Elə bunun nəticəsidir ki, ABŞ sıxılmış təbii qazı Polşaya nəql etməyə başlayıb. Perspektivdə ABŞ digər ölkələrə də belə qaz göndərməyi nəzərdə tutur. Amma burada əsas problem ondadır ki, ABŞ-dan Avropaya sıxılmış qaz nəqli baha başa gəlir.
Avropa bazarlarında hakim mövqeyə malik olan Rusiya isə burada daha da güclənmək istəyir. Lakin Avropa ölkələri Rusiyanın qaz məsələsindən həm də siyasi təsir vasitəsi kimi istifadə etdiyini əsas gətirərək onunla enerji sahəsində əməkdaşlıqdan elə də məmnun deyillər. Bu səbəbdən alternativ mənbədən qaz nəqli Avropa üçün vacib əhəmiyyət kəsb edir. Qeyd olunan xüsusda isə Qərbin əsas diqqəti gedərək daha çox Xəzər hövzəsi, əsas etibarı ilə də Azərbaycan üzərində cəmlənir. Artıq bəlli olduğu kimi, "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə Avropa Azərbaycandan böyük həcmdə qaz almağa hazırlaşır. Amma belə görünür ki, Qərb ölkələri indiki müqavilələrlə təsbit edilən həcmdən daha çox miqdarda Azərbaycan qazını almaqda da xüsusi maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bunu Bolqarıstanın paytaxtı Sofiyada SOCAR və "Bulgartransgaz" şirkətləri arasında imzalanan anlaşma memorandumu da təsdiq edir. Qeyd edək ki, imzalanan sənədin əsas məqsədi Bolqarıstana və bu dövlət üzərindən digər Cənub-Şərqi Avropa ölkələrinə əlavə qaz tədarükü yolları üçün imkanların araşdırılmasıdır.
İmzalanma mərasimində iştirak edən Bolqarıstanın energetika naziri Temenujka Petkova bildirib: "Hazırkı Bolqarıstan hökuməti üçün energetika sektorunda əsas prioritet enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, həmçinin təbii qaz tədarükü mənbələri və marşrutlarının şaxələndirilməsidir". Petkova bildirib ki, ölkəsi bunun həyata keçirilməsində Azərbaycanla əməkdaşlığa güvənir. Xanım nazir onu da əlavə edib ki, hazırda Bolqarıstanda qaz infrastrukturu yüksək səviyyədə inkişaf edir və bu potensial Azərbaycanın mavi yanacağının üçüncü ölkəyə çıxışını təmin edə bilər. "SOCAR Balkan"ın icraçı direktoru Murad Heydərov isə iki ölkə arasında energetika sahəsindəki strateji xarakter alan əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayaraq bildirib ki, rəsmi Sofiya "Cənub Qaz Dəhlizi"ndə əsas iştirakçılardan biridir: "Bolqarıstan "Şahdəniz" və digər yataqlardan Avropaya alternativ qaz tədarükünün həyata keçirilməsində Azərbaycanın etibarlı tərəfdaşıdır".
Xatırladaq ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin icrasında yeddi ölkə iştirak edir: Azərbaycan, Gürcüstan, Türkiyə, Bolqarıstan, Yunanıstan, Albaniya, İtaliya. Üç Balkan ölkəsi də gələcəkdə "Cənub Qaz Dəhlizi"nə qoşula bilər. Bu istiqamətdə də müvafiq işlər aparılır. Yəni bu layihənin coğrafiyası genişləndirilir. Bütün bunlar onu göstərir ki, Azərbaycanın liderliyi ilə həyata keçirilən "Şahdəniz-2" layihəsi və "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə perspektivdə Avropa istiqamətində daha çox qaz axacaq. Qeyd edək ki, Azərbaycan "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 2018-ci ildən, Avropa bazarlarına isə 2020-ci ildən başlayaraq 16 milyard kubmetr qaz ixrac edəcək. Gələcəkdə isə ixrac həcmlərini "Abşeron" və "Ümid-Babək" kimi yeni layihələr hesabına artıra biləcək. Məhz bu səbəbdən artıq ixrac həcmi üçün lazımi nəql vasitələrinin yaradılması istiqamətində indidən iş aparılır. Avropa özü də bu prosesə maraq göstərir və Bolqarıstanla əldə edilən razılıq bunun tərkib hissəsi sayılır. İndilikdə isə "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi uğurla icra edilir və nəticədə Azərbaycan bundan sonra uzun illər ərzində həm bölgə, həm də Avropa ölkələrini təbii qazla təmin edəcək.
Digər tərəfdən Azərbaycan İran və Türkmənistandan da Avropaya qaz nəqli üçün əsas tranzit ölkəyə çevrilə bilər. Hazırda geniş müzakirə mövzusu olan "Transxəzər" karbohidrogen nəqliyyat dəhlizi təkcə Xəzər dənizinin sahilyanı ölkələrində deyil, bütün Avrasiya məkanında xüsusi maraq doğurur. "Transxəzər" nəqliyyat dəhlizi regionun neft və qaz ehtiyatlarının bir hissinin TANAP və TAP xətləri vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması üçün həlledici rola malikdir. Yəni onun vasitəsilə bütün Xəzəryanı ölkələr mexaniki olaraq TANAP və TAP layihələrinə qoşulmaq şansı əldə edir. Elə bu da Azərbaycanın enerji əhəmiyyətini daha da artırır.
Tahir TAĞIYEV
