Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində bu gün müstəsna rol oynaması Bakıda keçirilən 24-cü Beynəlxalq "Xəzər Neft və Qaz 2017" sərgi və konfransı çərçivəsində özünü bir daha qabarıq surətdə göstərdi. Burada verilən açıqlamalar, həmçinin xarici dövlət rəsmilərinin göndərdikləri məktublar bu gün Qərbin enerji təhlükəsizliyi məsələsində Azərbaycanın roluna kifayət qədər böyük önəm verdiyini üzə çıxardı.
Əslində bu məsələdə Qərbin, bir qədər də konkretləşdirsək, Avropanın Azərbaycana böyük maraq göstərməsinin səbəbini də sərgidə çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev açıqladı. Dövlət başçısı diqqətə çatdırdı ki, Avropa ölkələri üçün yeganə yeni mənbə Azərbaycandır: "Enerji təhlükəsizliyi məsələləri ölkələrin milli təhlükəsizliyi məsələləridir və Azərbaycan bu sahədə həm bölgədə, həm də Avropada önəmli rol oynayır. Enerji şaxələndirilməsi istiqamətində atdığımız addımlar öz bəhrəsini verir ki, bu da çox önəmlidir. Azərbaycanın icra etdiyi layihələr, onların üstünlüyü ondan ibarətdir ki, bizdə həm marşrutlar çoxşaxəlidir, həm də mənbələr. Çünki bu gün bizim üçün əsas bazar Avropa bazarıdır və Avropa üçün də yeni mənbələr böyük əhəmiyyət daşıyır. Avropa ölkələri üçün yeganə yeni mənbə Azərbaycandır. Çünki qalan mənbələr artıq uzun illərdir ki, Avropanı təbii qazla qidalandırır. Yeganə yeni mənbə Azərbaycandır, böyük mənbədir və yaxında yerləşən mənbədir. Ən önəmlisi, Azərbaycan dövlətinin güclü siyasi iradəsi var, maliyyə resursları var ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"ni tərəfdaşlarla birlikdə icra etsin".
Proseslərin gedişi də göstərir ki, əslində, yaxın perspektivdə Azərbaycan Avropa üçün yeganə yeni mənbə olaraq qalacaq. Çünki əlavə mənbələrdən Avropaya qaz nəqli də məhz Azərbaycan üzərindən reallaşa bilər. Bu fonda "Cənub Qaz Dəhlizi"nin mümkün qədər tez həyata keçməsi hazırda Avropa üçün böyük önəm kəsb edir. Bunu Avropa İttifaqının (Aİ) Enerji Komissiyasının vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç də təsdiq edir. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün enerji ehtiyatlarının diversifikasiyasında strateji amil olan "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin həyata keçirilməsində, eləcə də iqlim hədəflərinə nail olunmasında və Avropada geosiyasi balans və stabilliyin möhkəmlənməsində əsas rol oynayır. Vitse-prezident əmin olduğunu bildirib ki, Azərbaycan qazı 2020-ci ildə "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çərçivəsində Avropaya tədarük olunacaq: "Bu qaz bizə yuxarıda qeyd olunan məqsədlərə çatmağımıza yardım edəcək və əlbəttə ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" gələcəkdə Orta Asiyanın qaz resurslarının Avropaya çatdırılmasında mühüm rol oynaya bilər. Bizim birgə görülə biləcək işlərimiz hələ çoxdur. Ekologiya və iqlim məsələləri ilə bağlı xeyli işlər görə bilərik. Enerji mənbələrinin artırılması istehlakçılarının mənafelərinə xidmət edir. Təmiz enerji keçidi iqtisadi artım, iş yerlərinin artırılması üçün önəmlidir".
Azərbaycanın öz enerji resurslarını və perspektivdə Orta Asiyanın karbohirogen ehtiyatlarını "Cənub Qaz Dəhlizi" ilə Avropaya çatdırması imkanlarını ABŞ da yüksək qiymətləndirir. ABŞ dövlət katibinin köməkçisinin enerji diplomatiyası üzrə müavini Robin Danniqan ölkəsinin "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinə bu mənada dəstək verdiyini qeyd edir. O bildirir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" kimi böyük layihə Avropanın enerji resurslarının diversifikasiyasında böyük rol oynayır. Danniqan ölkəsinin əsas prioritetlərindən biri kimi "Cənub Qaz Dəhlizi"ni bundan sonra diqqət mərkəzində saxladığını deyərək, perspektivdə Türkmənistanın layihəyə qoşulma imkanlarını da mümkün sayıb.
Hazırda əsas diqqət "Cənub Qaz Dəhlizi"nin əsas qollarından biri sayılan TANAP kəmərinin çəkilməsinin tezləşməsinə yönəlib. "SOCAR Turkey Enerji A.Ş."nin (STEAŞ) baş direktoru Zaur Qəhrəmanov bu xüsusda bildirir ki, Azərbaycan təbii qazının Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TANAP layihəsi üzrə işlərin 73 faizi tamamlanıb. O qeyd edib ki, layihədə işlər qrafik üzrə gedir. Gələn ilin yanvar ayında boru kəmərinə təbii qazın vurulması sınaqlarına başlanacaq. Həmin vaxt boru kəmərinin tikintisi yekunlaşacaq və qazla yoxlanacaq. 2018-ci ilin ortalarında isə TANAP boru kəməri tam hazır olacaq.
Bir daha qeyd edək ki, Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz-2" yatağından çıxarılan qazı Türkiyəyə və bu ölkədən Avropaya nəql edəcək TANAP "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan layihədir. TANAP Türkiyə-Gürcüstan sərhədində Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinə, Türkiyə-Yunanıstan sərhədində isə TAP qaz boru kəmərinə birləşəcək. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var. Hesab olunur ki, ilk mərhələdə Orta Asiya qazını da bu kəmərə yönəltməklə onunla Avropaya daha çox qaz çatdırmaq mümkün olacaq.
Tahir TAĞIYEV
