Türkiyə ilə münasibətlərini normallaşdıran Rusiya bu ölkə üzərindən Avropaya enerji resurslarının nəqlinə imkan verən layihələrin həyata keçirilməsinə daha çox diqqət etməyə başlayıb. Bu xüsusda diqqət mərkəzində olan əsas məqam "Türk axını" layihəsidir.
Rusiyanın ən böyük qaz şirkəti "Qazprom"un rəhbəri Aleksey Miller "Türk axını" təbii qaz boru xəttinin iki qolunun 2019-cu ilin sonuna qədər istifadəyə veriləcəyini açıqlayıb. "Qazprom" rəhbəri hökumətlərarası razılaşmanın Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putinin oktyabrın 10-da İstanbula səfəri zamanı imzalandığını xatırladıb.
Qeyd edək ki, "Türk axını" Qara dənizdən keçməklə Türkiyə-Yunanıstan sərhədinə qədər qaz kəmərlərinin çəkilməsini nəzərdə tutur. Layihə çərçivəsində hər birinin gücü ildə 15,75 milyard kubmetr olan 4 kəmərin çəkilməsi, Rusiya qazının Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxarılması üçün yeni marşrutun yaradılması planlaşdırılıb. İlk kəmərlə ötürüləcək qazın bütünlüklə Türkiyənin qaz tələbatına yönəldilməsi razılaşdırılıb. Layihənin ümumi dəyəri 11,4 milyard avrodur. Boru xəttinin dəniz qismi üçün inşaat və maliyyə işləri "Qazprom"a aid olacaq. Xəttin Türkiyə torpaqlarına düşən hissəsində infrastruktur və qazın alınacağı terminal BOTAŞ tərəfindən tikiləcək. Amma Avropa ölkələrinin mövqeyi göstərir ki, onlar üçün xüsusi maraq dairəsində Azərbaycan qazıdır. Bunu Azərbaycanda rəsmi səfərdə olan Xorvatiya prezidenti Kolinda Qrabar-Kitaroviç də təsdiq edir. Onun SOCAR-ın prezidenti Rövnəq Abdullayevlə görüşündə də əsas müzakirə predmetlərindən biri məhz Azərbaycan qazı ilə bağlı olub. Məlumatlara əsasən, SOCAR prezidenti Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyinə və qitənin qaz nəqli infrastrukturunun şaxələndirilməsinə böyük töhfələr verdiyini deyib. O, Azərbaycanın təbii qazını Avropaya nəql edəcək "Cənub Qaz Dəhlizi"nin seqmentlərini təşkil edən Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP layihələrinin icra vəziyyəti barədə məlumat verib.
SOCAR-la Xorvatiya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro arasında İon-Adriatik qaz boru kəməri layihəsinin gələcəkdə tikintisi üzrə Anlaşma Memorandumunun imzalandığını deyən R.Abdullayev bildirib ki, bu sənəd regionun enerji təhlükəsizliyi və şaxələndirilməsi baxımından mühüm addımdır. Kolinda Qrabar-Kitaroviç isə ölkəsinin təşəbbüskarı olduğu İon-Adriatik qaz boru kəməri layihəsinin Avropanın, xüsusilə də Balkan ölkələrinin enerji təhlükəsizliyindəki rolunun əhəmiyyətini qeyd edib. O, Xorvatiyanın Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP layihələrinin tamamlanaraq İon-Adriatik kəmərinin bu şəbəkəyə qoşulmaqla Azərbaycan təbii qazının Balkan ölkələrinə nəqlini səbrsizliklə gözlədiyini vurğulayıb.
Xatırladaq ki, cari ilin avqustunda SOCAR ilə Xorvatiya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro arasında İon-Adriatik qaz boru kəməri layihəsinin gələcəkdə tikintisi üzrə Anlaşma Memorandumu imzalanıb. Xorvatiya rəsmiləri bu boru kəmərinin gələcəkdə Cənub-Şərqi Avropanı təbii qazla təmin edəcəyini bildirir. TAP-ın icraçı direktoru Yan Bradşou da bunu yüksək qiymətləndirir. O deyib ki, TAP İon-Adriatik qaz boru kəməri layihəsinin gələcəkdə tikintisi üzrə imzalanan Anlaşma Memorandumunu alqışlayır: "Bu Anlaşma Memorandumu Cənub-Şərqi Avropa üzrə enerji əməkdaşlığını artırır, regionun enerji təhlükəsizliyi və şaxələndirilməsi baxımından mühüm addımdır. TAP İon-Adriatik qaz boru kəməri və Yunanıstan-Bolqarıstan dövlətlərarası konnektoru daxil olmaqla regionun önəmli qaz infrastrukturlarına birləşmələrini asanlaşdırmağa qadirdir".
Qeyd edək ki, hələ 2007-ci ildə Xorvatiya, Monteneqro və Albaniya Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TAP qaz boru kəmərinə qoşulması ehtimal edilən İon-Adriatik üzrə bəyannamə imzalayıb. 871 kilometr uzunluğundakı TAP Yunanıstan, Albaniya və İtaliyaya Adriatik dənizi vasitəsilə Azərbaycanın "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunan təbii qazı nəql etməlidir. İon-Adriatik qaz boru kəmərinin 516 kilometr uzunluğunda olması və Albaniyanın Fier şəhərində TAP-a qoşulması nəzərdə tutulur. Bu boru kəməri Albaniyadan başlayaraq Monteneqro, Bosniya və Herseqovinadan keçməklə Xorvatiyanın Split şəhərində başa çatacaq. Xorvatiyadan isə Macarıstan, Mərkəzi və Qərbi Avropa ölkələrinə təbii qaz nəql edilə bilər. Boru kəməri ilə ildə 5 milyard kubmetr qazın nəqli planlaşdırılır. Bütün bunlar isə Şərqi Avropa ölkələrinin Azərbaycan qazına diqqət və marağını daha da artırır.
Tahir TAĞIYEV
