"Sputnik Armenia"nın növbəti məqaləsi bir daha göstərir ki, bəzi rusdilli media qurumları Qarabağ məsələsinə yanaşarkən beynəlxalq hüququn qəbul etdiyi terminologiyadan deyil, Ermənistanın siyasi dairələrinin formalaşdırdığı narrativdən çıxış etməyə üstünlük verirlər. "Ermənistanda Ermənistan vətəndaşlığını alan Qarabağ sakinlərinin sayı artıb" başlıqlı məqalədə işlədilən ifadələr bunun açıq nümunəsidir.
Məqalədə Qarabağ bölgəsi ardıcıl şəkildə “Artsax” adlandırılır. Halbuki, “Artsax” adlı hər hansı dövlət, inzibati ərazi vahidi və ya beynəlxalq hüququn tanıdığı siyasi subyekt mövcud deyil. Nə BMT, nə Avropa İttifaqı, nə ATƏT, nə də dünyanın hər hansı dövləti belə bir qurumu tanıyıb. Beynəlxalq hüquqa görə, söhbət Azərbaycanın Qarabağ bölgəsindən gedir. Buna baxmayaraq, “Sputnik Armenia” beynəlxalq hüquqi terminologiyanı deyil, Ermənistanın uzun illər ərzində təbliğ etdiyi siyasi leksikonu seçir.
Bu, sadəcə söz seçimi deyil. Münaqişələr və ərazi məsələləri ilə bağlı terminologiya həmişə siyasi məna daşıyır. Hər hansı media qurumu beynəlxalq səviyyədə tanınmayan bir anlayışı rəsmi coğrafi ad kimi təqdim edirsə, bu artıq informasiyanın neytral çatdırılması deyil, müəyyən siyasi mövqenin təbliğidir. Xüsusilə də söhbət Rusiyanın dövlət informasiya sisteminə daxil olan media resursundan gedirsə, belə terminologiya əlavə suallar doğurur.
Maraqlıdır ki, Rusiya rəsmi səviyyədə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını dəfələrlə bəyan edib. Moskva Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğunu qəbul etdiyini müxtəlif səviyyələrdə açıqlayıb. Lakin eyni zamanda, Rusiyanın bəzi media platformalarında Ermənistanın revanşist siyasi dairələrinin istifadə etdiyi terminlər dövriyyəyə buraxılır. Bu ziddiyyət istər-istəməz belə bir sual yaradır: əgər Rusiya Qarabağı Azərbaycan ərazisi hesab edirsə, onda niyə onun media resursları beynəlxalq hüquqda mövcud olmayan “Artsax” terminindən istifadə edir?
Əslində bu yanaşma təsadüfi görünmür. Ermənistan cəmiyyətində və xüsusilə revanşist siyasi dairələrdə “Artsax” termini sadəcə coğrafi anlayış deyil, keçmiş separatçı layihənin ideoloji simvolu hesab olunur. Belə bir terminologiyanın rus mediasında təkrar istehsal olunması həmin dairələrin siyasi narrativinə informasiya dəstəyi kimi də qiymətləndirilə bilər. Bu isə media neytrallığı prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil edir.
Məqalədə diqqət çəkən digər məqam isə Qarabağ ermənilərinin könüllü şəkildə Ermənistana köçməsinin "2023-cü ildə zorakılıqla köçürülmədən sonra" ifadəsi ilə təqdim edilməsidir. Burada da müəlliflər hadisəni neytral şəkildə təsvir etmək əvəzinə, Ermənistan tərəfinin siyasi mövqeyini fakt kimi sərgiləyir.
Əslində 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra Qarabağ ermənilərinin bölgəni tərk etməsi ilə bağlı fərqli yanaşmalar mövcuddur. Ermənistan və erməni təşkilatları bunu “məcburi köçürülmə” adlandırır. Azərbaycan isə bu iddiaları qəbul etmir və bildirir ki, Qarabağ sakinlərinə Azərbaycan vətəndaşlığını qəbul etmək, ölkənin hüquqi sisteminə inteqrasiya olmaq və yaşadıqları ərazilərdə qalmaq imkanı təqdim olunmuşdu. Rəsmi Bakı dəfələrlə bəyan edib ki, bölgədə yaşayan erməni əhalinin hüquq və təhlükəsizliyi təmin ediləcək.
Belə bir vəziyyətdə "zorakılıqla köçürülmə" ifadəsinin heç bir qeyd-şərt olmadan fakt kimi təqdim edilməsi jurnalistikanın balans və obyektivlik prinsiplərinə uyğun gəlmir. Peşəkar media bu kimi hallarda tərəflərin mövqelərini ayrı-ayrılıqda göstərir. Məsələn, "Ermənistan tərəfi bunu məcburi köçürülmə hesab edir, Azərbaycan isə bu iddianı rədd edir" kimi təqdimat daha balanslı olardı. Lakin "Sputnik Armenia" oxucuya alternativ mövqeni təqdim etmədən yalnız bir tərəfin siyasi interpretasiyasını xəbər dili kimi təqdim edir.
Burada başqa bir məqam da diqqətdən yayınmamalıdır. Əgər söhbət həqiqətən “zorla köçürülmüş” əhalidən gedirsə, onda həmin insanların böyük hissəsinin niyə Ermənistan vətəndaşlığı almağa çalışdığı sualı ortaya çıxır. Fakt budur ki, uzun illər qondarma qurumun sənədlərindən istifadə edən şəxslər beynəlxalq hüquqi münasibətlərdə ciddi problemlərlə üzləşirdilər. Beynəlxalq səviyyədə tanınmayan sənədlər nə tam hüquqlu şəxsiyyət vəsiqəsi, nə də etibarlı səyahət sənədi hesab olunurdu. Ermənistan vətəndaşlığının əldə edilməsi isə həmin şəxslərə beynəlxalq hüquq baxımından tanınan pasport və hüquqi status qazandırır. Bu reallıq da göstərir ki, məsələ təkcə humanitar deyil, həm də hüquqi və praktiki xarakter daşıyır.
Ümumilikdə, "Sputnik Armenia"nın həm "Artsax" terminindən istifadə etməsi, həm də Qarabağdan köçən erməniləri birmənalı şəkildə "zorakılıqla köçürülmüş əhali" kimi təqdim etməsi onun hadisələrə neytral yanaşmadığını göstərən əlamətlər kimi qiymətləndirilir. Belə materiallar informasiyanın obyektiv təqdimatından daha çox, müəyyən siyasi narrativin qorunmasına və ictimai rəyə təsir göstərməyə xidmət edir.
Müasir jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri beynəlxalq hüququn qəbul etdiyi terminologiyaya hörmətlə yanaşmaq və mübahisəli məsələlərdə bütün tərəflərin mövqelərini oxucuya təqdim etməkdir. Qarabağ məsələsi kimi həssas və mürəkkəb bir mövzuda bu prinsiplərdən uzaqlaşmaq isə medianın obyektivliyinə dair sualları daha da artırır. Məhz buna görə "Sputnik Armenia"nın sözügedən məqaləsi yalnız informasiya xarakterli material kimi deyil, həm də müəyyən siyasi baxışın və ideoloji yanaşmanın təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Akif NƏSİRLİ
