7 avqustdan bəri Ermənistanda Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri II Qaregin və Ali Ruhani Şurada xidmət edən altı yepiskopun məhkəməsi davam edir. Onlar məhkəmə qərarını icra etmədiklərinə və ya rəsmi səlahiyyət və ya təsir imkanlarından istifadə etməklə onun icrasına mane olduqlarına görə iki ilə qədər həbs cəzası ilə üzləşə bilərlər. Dünyanın hər yerindəki erməni ruhaniləri rəsmi İrəvanı millətin sütunlarından birini məhv etməyə cəhddə ittiham edərək sərt tənqid ediblər.
Xatırladaq ki, yanvarın əvvəlində yepiskop Arman Saroyan baş nazir Nikol Paşinyanın II Qaregini Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri vəzifəsindən azad etmək təklifini dəstəkləmişdi. Kilsənin daxili qaydalarına görə, belə bir prosedur mövcud deyil, ona görə də Saroyan və bir neçə digər üsyankar ruhani təşkilatda islahat təklif etmişdi. Buna cavab olaraq II Qaregin Saroyanı vəzifədən azad etdi. Saroyan katolikosu saxtakar elan etdi və əmrə tabe olmayacağını bildirdi. Məhkəmə daha sonra Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbərinə keçmiş yepiskopu vəzifəsinə bərpa etməyi əmr etdi, lakin Ali Patriarx bunu etməkdən imtina etdi. İş üçün təyin olunan hakim Akop Manukyan məhkəməyə sədrlikdən imtina etdiyi üçün ilk dinləmə qapalı keçirildi və cəmi 20 dəqiqə davam etdi. Erməni Apostol Kilsəsinin nümayəndələrini təmsil edən vəkil Ara Zohrabyan bildirib: “Manukyan əvvəllər vəkil idi və ona lisenziyanı verən mən idim. Lakin mənim şəxsi fikrimcə, bu, diskvalifikasiya üçün əsas deyildi. Hakim bunun şübhə yarada biləcəyini hesab etdi”. Yeni hakim 31 yaşlı Serj Ruşanyandır. O, 2025-ci ilin sonlarında Eçmiədzinin qarşısında etiraz aksiyası keçirən Nikol Paşinyanın tərəfdarlarına qarşı hüquq-mühafizə orqanlarını xuliqanlıq işi açmağa məcbur etməsi ilə tanınır. Ruşanyan İrəvanda anadan olub və ali təhsilini Ermənistan Fransa Universitetində, Jan-Moulin Lion 3 Universitetində, Sorbonnada və Kembric Universitetində alıb. 2020-ci ildən 2022-ci ilə qədər Ədliyyə Nazirliyində köməkçi və məsləhətçi vəzifələrində çalışıb, 2023-cü ildə isə əvvəlcə Tavuş bölgəsində, daha sonra isə Armavir bölgəsində birinci instansiya hakimi olub. Ermənistanın "Pastinfo" nəşrinin qeyd etdiyi kimi, Ruşanyan Paşinyana qeyd-şərtsiz sadiq hesab edilən hakimlər arasında deyil. Onlayn media orqanının məlumatına görə, o, yalnız digər məhkəmə rəsmilərinin məzuniyyətdə olması səbəbindən seçilib. Buna baxmayaraq, Konstantinopol Erməni Apostol Kilsəsi II Qaregin və onun komandası ilə bağlı vəziyyətdən narahatlığını bildirib. Onlar katolikos və yepiskoplara qarşı ittihamların və dünyəvi məhkəmə prosesinin kilsənin şərəf və ləyaqətini dərindən təhqir etdiyinə inanırlar. Patriarxlığın bəyanatında vurğulanıb ki, Erməni Apostol Kilsəsi diasporadakı ermənilərin mənəvi, milli və icma həyatında əsas rol oynamağa davam edir: "Buna görə də, Eçmiədzinin nüfuzunu zəiflətməyə və ya toxunulmazlığını pozmağa yönəlmiş hər hansı bir addım kilsə ilə onun sürüsü arasındakı əsrlər boyu davam edən əlaqələrə zərər verir".
Erməni Apostol Kilsəsinin Qüds Patriarxlığı da oxşar müraciətlə çıxış edib. Onlar hesab edirlər ki, dövlətin kilsənin daxili kanonik və inzibati işlərinə müdaxiləsi onun muxtariyyət prinsipinə ziddir və keşişlərlə dövlət arasında münasibətlərdə təhlükəli presedent yaradır. Kilikiya Böyük Evinin katolikosu I Aram bildirib: “Dəfələrlə etdiyimiz kimi, hökumət rəsmilərini Kilsəmizə və Onun Müqəddəsliyinin şəxsiyyətinə hörmət göstərməyə və bu məsələlərə qarşılıqlı anlaşma və ədəb-ərkan çərçivəsində, dövlət qanunlarına, eləcə də Kilsənin daxili qayda və qaydalarına hörmətlə yanaşmağa çağırırıq”. Bundan əlavə, ABŞ-dakı Erməni Apostol Kilsəsinin Şərq Yeparxiyası, eləcə də Suriya, Almaniya və İraqdan olan ruhanilər də II Qaregini dəstəklədiklərini bildiriblər. Onların hamısı katolikosun məhkəməsini dövlətin kilsə işlərinə müdaxiləsi kimi qiymətləndiriblər. Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri özü sona qədər mübarizə aparmaq əzmində olduğunu bildirib. Siyasi analitik Tiqran Köçəryanın verdiyi məlumata görə, katolikosun məhkəməsi Paşinyanın Erməni Apostol Kilsəsinə nəzarət uğrunda mübarizəsinin davamıdır: "Hakimiyyətin hazırda əsas məqsədi bütün ermənilərin mənəvi liderinə hökm çıxarmaqla onun adını ləkələyəcək bir hakim tapmaqdır. Lakin strateji baxımdan bunun nəyisə dəyişməsi ehtimalı azdır. II Qaregin və altı yepiskop iki il müddətinə həbsxanaya göndərilsə və Eçmiədzin tikanlı məftillərlə əhatə olunsa belə, Erməni Apostol Kilsəsi baş nazirə tabe olmayacaq. II Qaregin katolikos olub və qalacaq".
Tahir TAĞIYEV
