Tural İsmayılov: “Bu layihənin ən mühüm siyasi nəticələrindən biri Naxçıvanın geosiyasi əhəmiyyətinin yeni mərhələyə keçməsidir”
Naxçıvan böyük nəqliyyat və logistika xəritəsinin mühüm qovşağına çevrilməkdədir. Naxçıvanın strateji coğrafi mövqeyinin yaratdığı imkanların tam reallaşdırılması baxımından ən mühüm istiqamətlərdən biri Zəngəzur dəhlizidir. Dəhliz çərçivəsində Naxçıvana dəmir yolu bağlantısının bərpası, Türkiyə ərazisində isə Qars–İğdır–Naxçıvan dəmir yolunun tikintisi davam etdirilir.
Qars–İğdır–Naxçıvan dəmir yolu xətti Prezident İlham Əliyevin geostrateji nəqliyyat və regional inteqrasiya diplomatiyasının əsas həlqəsidir. Bu layihə Naxçıvanı blokadadan azad edərək, Çin ilə Avropanı birləşdirən Orta Dəhlizin (Trans-Caspian International Transport Route) alternativ və daha sürətli qoluna çevrilir.
Xətt Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvan və Türkiyə ilə birləşdirən qlobal tranzit şəbəkəsinin ayrılmaz tərkib hissəsidir. Türk dünyasının nəqliyyat baxımından bir-birinə bağlanmasını təmin edir. Avropa İttifaqı kimi aparıcı qlobal aktorların Azərbaycan dəmir yollarının Naxçıvan seqmentinə marağını artırır. Naxçıvan sadəcə son nöqtə deyil, Asiyadan gələn yüklərin Türkiyəyə və Avropaya daşındığı strateji logistika mərkəzinə çevrilir. İllik milyonlarla ton yük axınının bu marşrutla təmin edilməsi nəzərdə tutulur.
Çindən çıxan məhsulların Qafqaz üzərindən Avropa bazarlarına çatdırılma müddətini və səmərəliliyini artırır.
Qars- İqdir- Naxçıvan dəmiryolunun çəkliməsi İlham Əliyevin regional dəhlizlər diplomatiyasında necə yer tutur və Çin-Avropa xəttində Naxçıvanln rolunu necə artıracaq?
Politoloq Tural İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Qars–İğdır–Naxçıvan dəmir yolunun çəkilməsi İlham Əliyevin regional dəhlizlər diplomatiyasının məntiqi davamı və Azərbaycanın nəqliyyat xəritəsində strateji transformasiyanın mühüm elementidir. “Burada söhbət sadəcə yeni bir dəmir yolu xəttindən getmir. Məsələ Azərbaycanın regional bağlantıların formalaşmasında təşəbbüskar, qaydaları müəyyən edən və müxtəlif marşrutları bir-birinə bağlayan aktora çevrilməsidir.
Bu layihənin ən mühüm siyasi nəticələrindən biri Naxçıvanın geosiyasi əhəmiyyətinin yeni mərhələyə keçməsidir. Naxçıvan uzun müddət Azərbaycanın əsas hissəsindən ayrı düşmüş coğrafi məkan kimi qiymətləndirilsə də, indi onun mövqeyi tamamilə başqa prizmadan görünür. Qars–İğdır–Dilucu xəttinin Naxçıvan dəmir yolu şəbəkəsi ilə birləşməsi Azərbaycan–Türkiyə arasında birbaşa dəmir yolu bağlantısını gücləndirəcək və Naxçıvanı regional logistikanın mühüm qovşaqlarından birinə çevirə bilər. Türkiyə tərəfində xəttin uzunluğu təxminən 224 kilometr nəzərdə tutulur.
İlham Əliyevin dəhliz siyasətində əsas fəlsəfə də məhz bundan ibarətdir: Azərbaycanı ayrı-ayrı nəqliyyat layihələrinin iştirakçısından regional nəqliyyat arxitekturasının mərkəzi aktoruna çevirmək. Bakı–Tbilisi–Qars, Orta Dəhliz, Zəngəzur istiqaməti və Naxçıvan bağlantısı bir-birindən təcrid olunmuş layihələr deyil. Bunlar Azərbaycanın Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində öz tranzit çəkisini artırmaq üçün qurduğu çoxşaxəli strategiyanın elementləridir.
Çin–Avropa xəttində Naxçıvanın əhəmiyyətinin artması da məhz burada başlayır. Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər üzərindən Azərbaycana daxil olan yüklərin Türkiyə və Avropaya daşınması üçün nə qədər çox alternativ bağlantı yaradılırsa, Azərbaycanın logistika sistemində strateji əhəmiyyəti bir o qədər artır. Naxçıvan isə bu sistemdə Türkiyə ilə Azərbaycan arasında təbii keçid platformasına çevrilə bilər”-deyə T.İsmayılov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
