Rəşad Bayramov: “Buna Cənubi Qafqaz uğrunda geosiyasi rəqabətin yeni mərhələyə daxil olması kimi baxmaq lazımdır”
ABŞ Nümayəndələr Palatası Gürcüstanda Rusiya və Çin kəşfiyyatının fəaliyyətinə dair hesabat hazırlanması haqqında qanun layihəsini qəbul edib.
Bu addım hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının rəhbərliyi altında rəsmi Tbilisinin yürütdüyü siyasi kursdan Vaşinqtonun getdikcə daha çox narahat olduğunu göstərən növbəti ciddi siqnaldır. “Qafqazda Çinin nüfuzuna qarşı mübarizə aktı” adlı qanun layihəsi iyunun 8-də Nümayəndələr Palatasında sürətləndirilmiş prosedurlarla müzakirəyə çıxarılaraq hər iki partiyanın dəstəyi ilə qəbul edilib. Sənəd Gürcüstandakı Rusiya və Çin kəşfiyyat şəbəkələrinin araşdırılmasını, Moskva və Pekinin əməkdaşlıq sahələrinin müəyyənləşdirilməsini, həmçinin Vaşinqtonun Tbilisi ilə gələcək münasibətlər strategiyasına dair hesabatların hazırlanmasını nəzərdə tutur.
Maraqlıdır, Birləşmiş Ştatların Cənubi Qafqazda Rusiya və Çinə qarşı kəşfiyyat müharibəsi regiona necə təsir göstərə bilər?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: “ABŞ Nümayəndələr Palatasında Gürcüstanda Rusiya və Çin kəşfiyyat fəaliyyətinə dair hesabat hazırlanmasını nəzərdə tutan qanun layihəsinin qəbul edilməsi ilk baxışdan yalnız Gürcüstanla bağlı görünsə də, əslində regionun geosiyasi əhəmiyyətinin artması və böyük güclər arasında rəqabətin daha açıq müstəviyə keçməsi ilə əlaqədardır. Məlumdur ki, xüsusilə son illərdə Cənubi Qafqaz Avropa ilə Asiyanı birləşdirən enerji və nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişmə nöqtəsinə çevrilib. Xüsusilə Orta Dəhliz layihəsinin aktuallaşması, Azərbaycanın enerji resurslarının Avropa bazarlarına çıxarılması və regionun tranzit potensialının yüksəlməsi ABŞ, Çin və Rusiya kimi güclərin maraqlarını daha da artırıb. Vaşinqtonun qəbul etdiyi sənəd də məhz bu strateji reallığın nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər”.
R.Bayramovun fikrincə, ABŞ-ın əsas narahatlığı Gürcüstanın son illərdə Qərblə münasibətlərində müşahidə olunan gərginlik və rəsmi Tbilisinin daha balanslaşdırılmış, bəzi hallarda isə Qərbdən müəyyən qədər uzaq görünən siyasət yürütməsidir: “Vaşinqton hesab edir ki, belə bir şərait Rusiya və Çin üçün Gürcüstanda siyasi, iqtisadi və informasiya təsirlərini genişləndirmək imkanları yarada bilər. Bu səbəbdən ABŞ həm vəziyyəti daha dərindən öyrənməyə, həm də gələcək strategiyasını yenidən formalaşdırmağa çalışır. Lakin məsələnin daha geniş regional nəticələri də var. Əgər ABŞ regionda Rusiya və Çin təsirinə qarşı fəaliyyətini gücləndirərsə, Cənubi Qafqaz böyük güclər arasında geosiyasi rəqabətin daha fəal arenasına çevrilə bilər. Bu isə bir tərəfdən region ölkələri üçün əlavə investisiya, siyasi diqqət və təhlükəsizlik əməkdaşlığı imkanları yaratsa da, digər tərəfdən onların balans siyasətini daha mürəkkəb vəziyyətə sala bilər. Çünki Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan müxtəlif istiqamətlərdə həm Qərblə, həm Rusiya ilə, həm də Çinlə münasibətləri qorumağa çalışırlar. Xüsusilə Çin amili olduqca diqqət çəkicidir. Pekin son illərdə "Bir Kəmər, Bir Yol" təşəbbüsü çərçivəsində Cənubi Qafqaza marağını artırıb və regionu Avropa ilə əlaqələrində vacib tranzit məkanı hesab edir. ABŞ isə Çinin iqtisadi iştirakının zamanla siyasi və strateji təsirə çevrilə biləcəyindən ehtiyatlanır. Buna görə də Vaşinqtonun yeni təşəbbüsü təkcə təhlükəsizlik deyil, həm də iqtisadi-geosiyasi rəqabətin tərkib hissəsi kimi görünür. Odur ki, ABŞ-ın Gürcüstanla bağlı son təşəbbüsünə sadəcə kəşfiyyat fəaliyyəti ilə bağlı texniki araşdırma olaraq deyil, Cənubi Qafqaz uğrunda geosiyasi rəqabətin yeni mərhələyə daxil olması kimi baxmaq lazımdır”.
Vidadi ORDAHALLI
