Ərəb mediasının məlumatına görə, Amerika qoşunları 28 fevraldan bəri İranın intensiv zərbələrinə məruz qalan Yaxın Şərqdəki hərbi bazalardan çıxa bilər. Bildirilir ki, Tehranla münaqişə bitdikdən sonra Pentaqon bölgədə yerləşən Amerika hərbi kontingentinin ölçüsünü yenidən qiymətləndirə və ev sahibi ölkə müqavilələrini yenidən nəzərdən keçirə bilər. Bu o deməkdir ki, Vaşinqton ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki bazalarından, xüsusən də İslam Respublikasının sərhədləri yaxınlığında yerləşən bazalardan çıxmasını tələb edən İran rəhbərliyinin tələblərini yerinə yetirəcək.
Qətərin "The Middle East Eye" nəşri mənbələrə istinadən ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyasının Yaxın Şərqdəki hərbi mövcudluğunun parametrlərini yenidən nəzərdən keçirməli olacağını bildirib. Nəşrin mənbələrinə görə, bölgədə fəaliyyət göstərən şəxsi heyətin sayı azaldıla və hərbi bazaların əməliyyat formatı dəyişdirilə bilər. Mənbələrə görə, gələcək hərbi mövcudluq Səudiyyə Ərəbistanında Qırmızı dəniz sahillərindən 32 kilometr məsafədə yerləşən ABŞ ordusunun "Jenkins" Arxa Ərazi Komandanlığının əməliyyatına bənzəyə bilər. Bu, həmçinin ABŞ bazası olmayan, lakin ABŞ-ın limanlarına və hava məkanına çıxışı təmin edən müqaviləsi olan Omanla əməkdaşlıq formatına da oxşaya bilər. ABŞ rəhbərliyinin Körfəz ölkələri ilə qoşunların yerləşdirilməsi ilə bağlı müxtəlif növ müqavilələri var. Küveyt, Bəhreyn və Qətərlə olan müqavilələr kimi bəziləri daimi baza təmin edir. "The Middle East Eye" nəşrinin mənbələri iddia edir ki, bütün bu müqavilələr İranla silahlı münaqişə nəhayət başa çatdıqdan sonra yenidən nəzərdən keçirilməlidir. Qətər nəşrinin mənbələrindən biri qeyd edir: "Razılaşmanın növü həm ABŞ, həm də ev sahibi ölkə üçün həqiqətən vacibdir. Körfəz ölkələri ABŞ qoşunlarının yerləşdirilməsi üçün istifadə olunan dilə çox həssasdırlar. Və bu, Amerikanın mövcudluğunu daha çevik edir". ABŞ və İsrail 28 fevralda İrana qarşı əməliyyatlara başlayandan bəri, İran xeyli sayda Amerika bazasına hücum edərək cavab verib. ABŞ mediasının hesablamalarına görə, Tehran 15-dən çox hərbi obyektə zərbə endirib, Britaniyanın hesablamalarına görə isə, səkkiz Yaxın Şərq ölkəsində - Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Qətər, Küveyt, İraq, İordaniya, Bəhreyn və Omanda təxminən 28 hərbi obyektə zərbə endirilib. Bu arada, Qərb mediasının araşdırmaları göstərir ki, İranın zərbələrinin törətdiyi dağıntılar genişmiqyaslıdır və ABŞ hərbi naziri Pit Heqsetin müntəzəm brifinqlərində təsvir etdiyindən daha təsirli olub. Onlar təkcə bahalı hərbi texnikaya deyil, həm də vacib infrastruktura zərər vurub.
Hazırda Amerika tərəfi, İranla rəsmi atəşkəsə baxmayaraq, bölgədə hərbi texnikasını itirməyə davam edir. Bu atəşkəs 8 apreldən qüvvədədir. Məsələn, 8 iyunda ABŞ-a məxsus “An-64 Apache” hücum vertolyotu Hörmüz boğazı yaxınlığında qəzaya uğrayıb. İki heyət üzvü ABŞ qüvvələri tərəfindən xilas edilib. Lakin qəzanın səbəbi hələ də məlum deyil. "The New York Times" qəzetinin qeyd etdiyi kimi, hadisəni araşdıran amerikalı mütəxəssislər vertolyotun texniki nasazlığı, pilot səhvi və xarici təsir də daxil olmaqla müxtəlif fərziyyələri nəzərdən keçirirlər. May ayının sonunda Sinqapurda çıxış edən Heqset, ABŞ-ın müharibədən sonra Yaxın Şərqdəki bəzi bazalarını tərk edə biləcəyi ehtimalını irəli sürüb. ABŞ-ın İran tərəfindən dağıdılmış bəzi hərbi obyektlərin bərpasından imtina etməyi düşünüb-düşünmədiyinə dair suala cavab olaraq, o bu qərarı Trampın verəcəyini qeyd edib: "Biz regiondakı tərəfdaşlığımıza dəyər veririk, lakin bu qərarlar nəticəyə əsaslanacaq. Hazırda qoşunlarımız mövqedədir və lazım gələrsə, yenidən döyüşməyə hazırdır. Prezident bu qərarları gələcəkdə hər şeyin necə baş verəcəyinə əsasən verməli olacaq, amma əminəm ki, biz İranla razılığa gələcəyik".
Əgər bölgədəki hərbi mövcudluğun azaldılması qərarı həqiqətən də Amerika rəhbərliyi tərəfindən verilərsə, bu, İranın tələblərinə əməl etmək olacaq. Mart ayında “The Wall Street Journal” mənbələrə istinadən xəbər vermişdi ki, Tehranın Vaşinqtona danışıqlar tələblərinin ilk layihələrində Fars körfəzində yerləşən bütün Amerika bazalarının bağlanmasını tələb edən bənd var idi. Son iki ay ərzində İran Yaxın Şərq qonşularını Amerika təhlükəsizlik zəmanətlərini rədd etməyə və regiondan kənar aktyorların köməyi olmadan problemləri öz aralarında həll etməyə çağırır.
Tahir TAĞIYEV
