Azər Həsrət: "Rusiya artıq anlamalıdır ki, bizim bölgədən tamamilə çəkilməlidir"
Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan xarici işlər nazirlərinin İstanbulda keçirilən 10-cu üçtərəfli görüşünün yekununda qəbul edilən İstanbul Bəyannaməsində tərəflər arasında strateji tərəfdaşlığın və regional əməkdaşlığın daha da gücləndirilməsi məqsədi vurğulanıb. Sənəddə ölkələrin bir-birinin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət və dəstəyi bir daha təsdiqlənib.
Bəyannamədə Cənubi Qafqazda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin qorunmasının vacibliyi qeyd olunub, regional əməkdaşlığın bu məqsədlərə xidmət etdiyi bildirilib. Tərəflər enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığın əhəmiyyətini vurğulayaraq, Bakı-Tiflis-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və digər strateji enerji layihələrinin region və Avropanın enerji təminatında mühüm rol oynadığını qeyd ediblər.
Sənəddə nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı və Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun tranzit imkanlarının artırılması məsələləri ön plana çıxarılıb. Bununla yanaşı, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, biznes dairələri arasında əməkdaşlığın təşviqi və yeni iqtisadi imkanların yaradılması istiqamətində birgə fəaliyyətin davam etdirilməsi dəstəklənib.
Bəyannamədə yaşıl enerji, bərpa olunan enerji mənbələri, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə və dayanıqlı inkişaf sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsi niyyəti də ifadə olunub. Eyni zamanda terrorizm, transmilli mütəşəkkil cinayətkarlıq, narkotik qaçaqmalçılığı, insan alveri və kibercinayətkarlıq kimi təhdidlərə qarşı birgə mübarizənin vacibliyi vurğulanıb.
Tərəflər üçtərəfli əməkdaşlıq formatının regional sabitliyə və iqtisadi inkişafa töhfə verdiyini qeyd edərək bu mexanizmin gələcəkdə də davam etdirilməsi barədə razılığa gəliblər. Növbəti üçtərəfli görüşün 2027-ci ildə Gürcüstanda keçirilməsi planlaşdırılır.
Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstanın İstanbul Bəyannaməsində ərazi bütövlüyü və suverenliyə dəstəyi xüsusi vurğulaması, hazırkı regional reallıqlar fonunda Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövqeyi və region dövlətləri ilə münasibətləri baxımından hansı siyasi mesajları ehtiva edir?
Siyasi şərhçi Azər Həsrət "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında Türkiyə, Azərbaycan və Gürcüstan arasında formalaşan üçtərəfli əməkdaşlıq formatını müsbət qiymətləndirərək bildirib ki, bu platformanın uğurlu fəaliyyəti regionun gələcəyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Onun sözlərinə görə, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin bir araya gələrək ortaq mesajlar verməsi regionda sabitliyə qarşı çıxan qüvvələrə ciddi siqnaldır: "Azərbaycan, Gürcüstan və qardaş Türkiyənin bir arada olması, xüsusilə də bu cür mesajların verilməsi bizə qarşı olanlara, torpaqlarımıza göz dikənlərə əslində xəbərdarlıq xarakteri daşıyır".
A.Həsrət hesab edir ki, Ermənistan da gələcəkdə bu əməkdaşlıq platformasına qoşulmalıdır. Onun fikrincə, parlament seçkilərini geridə qoyan Ermənistanın regional əməkdaşlıq proseslərinə daha fəal şəkildə cəlb olunması bölgədə sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verə bilər.
Şərhçi xatırladıb ki, vaxtilə Azərbaycanın təşəbbüsü ilə irəli sürülən "3+3" formatı Cənubi Qafqazın üç dövləti ilə yanaşı Rusiya, İran və Türkiyənin də iştirakını nəzərdə tuturdu. Lakin Gürcüstanın ərazilərinin bir hissəsinin Rusiya tərəfindən işğal altında saxlanılması səbəbindən Tbilisi bu platformada iştirak etməyib və nəticədə format gözlənilən səmərəni verməyib.
A.Həsrət bildirib ki, həmin dövrdə o, alternativ olaraq "3+1" formatını təklif edib. Bu modeldə Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistanın Türkiyə ilə birlikdə regional məsələləri müzakirə etməsi nəzərdə tutulur: "Yalnız Türkiyə region ölkələrinin heç birinə qarşı ərazi iddiası ilə çıxış etmir. Buna görə də üç Cənubi Qafqaz respublikası Türkiyə ilə birlikdə daha səmərəli əməkdaşlıq qura bilər".
Onun fikrincə, Türkiyə-Azərbaycan-Gürcüstan formatı indiyədək uğurlu nəticələr verib və son görüşdə də region üçün vacib mesajlar səsləndirilib. Şərhçi hesab edir ki, gələcəkdə Ermənistanın da bu əməkdaşlıq formatına qoşulması məqsədəuyğun olardı.
A.Həsrətin sözlərinə görə, verilən əsas mesajlardan biri Rusiyaya ünvanlanıb: "Rusiya artıq anlamalıdır ki, o bizim bölgədən tamamilə çəkilməlidir. Eyni zamanda Gürcüstanın ərazi bütövlüyü məsələsində region ölkələri güzəştə getmək niyyətində deyil".
Şərhçi hesab edir ki, Moskva bu cür mesajlardan narahat olsa da, regionda əvvəlki təsir imkanlarına malik deyil: "Rusiya bacarsaydı, Ermənistanda gedən proseslərə daha fəal müdaxilə edərdi. Bu səbəbdən də hesab edirəm ki, verilən mesajlara cavab olaraq yalnız ehtiyatlı bəyanatlarla kifayətlənəcək".
A.Həsrətin fikrincə, Cənubi Qafqazda regional əməkdaşlığın gələcəyi məhz bölgə dövlətləri ilə Türkiyənin daha sıx koordinasiyasından keçir və bu model həm regional təhlükəsizliyin, həm də siyasi sabitliyin möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.
Dəniz NƏSİRLİ
