Abutalıb Səmədov: "ABŞ ilə İsrail arasında ciddi soyuqluğun yaranması qeyri-mümkündür"
Xarici media orqanlarının yaydığı məlumatlara görə, ABŞ Müdafiə Nazirliyinin kəşfiyyat strukturları İsrailin mümkün casusluq fəaliyyəti ilə bağlı risk səviyyəsini son həftələrdə artırıb. Məlumatlarda bildirilir ki, bu qərar ABŞ, İsrail və İran arasında yaranmış gərginlik fonunda qəbul edilib. İddialara əsasən, ABŞ Müdafiə Kəşfiyyat Agentliyi (DIA) İsrailin yüksək vəzifəli amerikalı rəsmilər haqqında daha çox məlumat toplamağa çalışa biləcəyindən narahatdır. Mənbələrin sözlərinə görə, belə fəaliyyətlərin məqsədi Ağ Evdə İranla bağlı siyasət və müharibənin dayandırılması istiqamətində aparılan daxili müzakirələr barədə məlumat əldə etmək ola bilər. Bu məlumatlar anonim mənbələrə istinadən yayılsa da, məsələ ABŞ mediasında geniş müzakirə olunmaqdadır.
İsrailin kəşfiyyat orqanlarının bu cür fəaliyyətlərinin həddi aşdığı barədə iddialar fonunda sual yaranır: kəşfiyyat sahəsindəki bu gərginlik ABŞ-İsrail münasibətlərinin gələcəyinə nə vəd edir?
Politoloq Abutalıb Səmədov ABŞ-ın İsrailin öz administrasiyasını dinlədiyi iddialarına münasibət bildirib.
"ABŞ-ın NATO-da 31 müttəfiqi var. Eyni zamanda, onun 20-yə yaxın NATO-dan kənar müttəfiqi də mövcuddur. Onun ilk NATO-dan kənar müttəfiqi elə İsrail olub. Amma İsrail ABŞ-ın həm NATO-dakı müttəfiqləri, həm də NATO-dan kənar müttəfiqləri arasında Ağ Evə daha yaxın və daha dəyərlidir. İsraillə münasibətlərin yüksək səviyyədə olması üçün ABŞ administrasiyaları həmişə əllərindən gələni ediblər", — politoloq bunu "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında deyib.
Səmədov əlavə edib ki, indi bu iddiaların həqiqət olması iki ölkə arasındakı münasibətlərə təsirsiz qalmayacaq: "Amma bu yeni hadisə deyil, ABŞ-la İsrail arasında belə qalmaqallar əvvəllər də olub - xüsusilə də ötən əsrin 80-ci illərində. Eyni zamanda ABŞ-ın öz müttəfiqlərinə münasibətdə kəşfiyyat fəaliyyəti ilə məşğul olduğuna dair qalmaqal son illərin hadisəsidir. Yəni bütün dövlətlər, müttəfiq olub-olmamasından asılı olmayaraq, maraqlarına uyğun kəşfiyyat fəaliyyəti aparır və qarşı tərəflərin qərar qəbuletmə prosesini nəzarətdə saxlamağa çalışırlar".
Mütəxəssis əlavə etdi ki, indi bu iddialar təsdiqlənsə, bu, ABŞ-İsrail münasibətlərinə öz təsirini göstərəcək: "Ola bilsin ki, iki dövlət arasında müəyyən soyuqluq da yaranacaq. Ancaq ABŞ-İsrail münasibətləri o qədər yaxındır ki, onu sarsıtmaq qeyri-mümkündür. Çünki bu iki dövlət arasında çox ciddi hərbi əməkdaşlıq mövcuddur, kəşfiyyat sahəsində əməkdaşlıq var və onlar kəşfiyyat məlumatlarını mübadilə etməklə bir-birinə qarşılıqlı yardım göstərir.
Eyni zamanda, Yaxın Şərqdə bu iki dövlətin maraqları üst-üstə düşür ki, bu da onlar üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Nəhayət, Amerika parlamentində İsrail lobbisi böyük gücə malikdir. Bu güclə bütün prezidentlər və prezident seçilmək istəyən namizədlər hesablaşmaq məcburiyyətindədir".
Siyasi şərhçinin fikrincə, bu gün ABŞ ilə İsrailin İrana münasibəti, demək olar ki, eynidir - hər iki dövlət İranın nüvə proqramının qarşısını almağa çalışır və qəti şəkildə Tehranın nüvə silahından imtina etməsinə cəhd göstərir: "Tələblər də məlumdur: İran öz ərazisində uranı zənginləşdirə bilməz; 60 faiz zənginləşdirilmiş 400 kilogramdan çox uran İran ərazisindən çıxarılıb məhv edilməlidir. Bu məsələdə eyni mövqe tutmaq bu iki dövləti daha da yaxınlaşdırır və bu münasibət müharibə dövründə də dəyişmədi.
ABŞ ilə İsrail arasında Qəzzada həddin aşılması, Livanın cənubunda Təl-Əvivin apardığı əməliyyatlar barədə fikir ayrılıqları mövcuddur. Bəzən bu fikir ayrılıqları çox ciddi qarşıdurmaya da gətirib çıxara bilir. Məsələn, sonuncu dəfə Tramp Netanyahuya çox ağır ifadələrlə müraciət etmiş və onun yanlış mövqe tutduğunu anlatmağa çalışmışdı. Lakin burada belə bir məsələ də var ki, Netanyahu da heç vaxt açıq və kəskin şəkildə Trampa qarşı çıxış etmir. Bir qayda olaraq, onların telefon danışıqları razılaşma ilə bitir. Düzdür, bəzən İsrailin baş naziri bu razılaşmaları hansısa formada pozmağa çalışır, ancaq heç vaxt ona qarşı açıq etiraz etmir.
Hələlik İranla danışıqlar prosesi davam edir, memorandum layihəsi müzakirədədir və ümid var ki, nəhayət İran bu şərtləri qəbul edəcək. Hər halda, beynəlxalq ictimaiyyətdə belə bir ümid olsa da, İran rəsmilərinin səsləndirdiyi bəyanatlar çox ciddi şübhələr oyadır. Yəni bir tərəfdən prezident Trampın söylədiklərini eşidəndə düşünürsən ki, yəqin qısa müddətdə razılığa gəlmək mümkün olacaq, amma İran rəsmilərinə qulaq asanda əksinə, düşünürsən ki, belə bəyanatlar verən bir dövlətin razılığa gəlməsi mümkün deyil. Çox güman ki, bu razılaşma prosesi kifayət qədər uzanacaq, hətta hərbi əməliyyatların bərpa olunmasının da şahidi ola bilərik.
Amma bütün hallarda ABŞ ilə İsrail eyni cəbhədən, eyni mövqedən çıxış edir və onlar arasında ciddi soyuqluğun yaranması qeyri-mümkündür. Lakin səslənən iddialar ABŞ-ı məcbur edəcək ki, ciddi məxfi məlumatların qorunması istiqamətində daha təsirli yollar axtarsın, əlindən gələni etsin ki, İsrail kəşfiyyat orqanları administrasiya rəhbərliyinin müzakirələrini dinləyə bilməsin, o materialları əldə edə bilməsin. Eyni addımları yəqin ki, İsrail də atacaq. Ancaq bu məlumatlar dinlənilsə də, son nəticədə qərarların qəbul edilməsinə bu dinləmələrin təsir edəcəyini düşünmək mümkün deyil. Yalnız müzakirələrə hazırlıq baxımından bu dinləmələr İsrail hökumətinə cüzi kömək göstərə bilər. Lakin prezident Trampın mövqeyinin son nəticədə bu dinləmələr nəticəsində dəyişəcəyini düşünmək mümkün deyil.
Bir sözlə, bu iddialar ABŞ-İsrail münasibətlərində kiçik soyuqluq yarada bilər. Lakin bu münasibətlər hər iki tərəf üçün o qədər vacibdir ki, onun ciddi şəkildə pozulması mümkün deyil".
Dəniz NƏSİRLİ
