Akif Nağı: "Bu abidə ermənilərin saxtakarlığının bir nümunəsidir"
Rusiyanın Stavropol vilayətinin Yessentuki şəhərində yerləşən "Müqəddəs Hripsime" erməni kilsəsinin ərazisində xalq arasında "Nənə və baba" adı ilə tanınan "Biz və bizim dağlar" abidəsinin kiçik ölçülü surəti ucaldılıb və təqdim olunub. Mərasim yerli erməni icmasının nümayəndələri və din xadimlərinin iştirakı ilə keçirilib.
Qeyd edək ki, abidənin əsli 1967-ci ildə Azərbaycan SSR dövründə Əsgəran rayonu ərazisində dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına inşa edilib. Abidənin müəllifi əslən Xocavənddən olan heykəltəraş Sarkis Bağdasaryandır. Sonrakı illərdə bu abidə erməni separatizminin və Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının simvollarından biri kimi təqdim olunub.
Bu kontekstdə sual yaranır: erməni dairələrinin uzun illər siyasi məna yüklədiyi və separatçı ideologiyanın rəmzinə çevrilmiş bir abidənin Rusiyada yenidən ucaldılmasının məqsədi nədir? Bu addım erməni icmasının tarixi yaddaşını qorumaq cəhdi kimi qiymətləndirilməlidir, yoxsa Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını və keçmiş münaqişə ilə bağlı narrativləri beynəlxalq müstəvidə yenidən gündəmə gətirmək niyyəti daşıyır?
Mədəni-tarixi baxımdan erməni icmaları, dünyada harada yaşamaqlarından asılı olmayaraq, öz mədəni irsini qorumaq hüququna malikdir. "Biz və bizim dağlar" abidəsi, müəyyən siyasi yükündən asılı olmayaraq, erməni heykəltəraşlıq sənətinin bir nümunəsidir. Diaspora icmalarının mədəni simvollarını yaşatması beynəlxalq praktikada geniş yayılmış bir haldır.
Siyasi kontekst baxımından isə ortaya çıxan suallar da əsassız deyil. Abidənin tarixi olaraq Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə assosiasiya edilməsi, onun yenidən ucaldılmasına yalnız mədəni prizma ilə baxılmasını çətinləşdirir. Mərasimin kilsə ərazisində, dini icma iştirakı ilə keçirilməsi onu rəsmi siyasi aksiyadan ayırır, lakin simvolik mesajı tamamilə neytrallaşdırmır.
Rusiya amilinə gəlincə, Rusiya daxilindəki erməni icmasının fəaliyyəti əsasən öz daxili dinamikası çərçivəsində baş verir. Rusiya dövlətinin bu abidənin ucaldılmasını birbaşa maliyyələşdirdiyi və ya siyasi cəhətdən istiqamətləndirdiyi barədə əlimizdə konkret məlumat yoxdur. Rusiya hökumətinin dolayısı ilə dəstək verdiyini iddia etmək üçün bu əlaqənin daha ətraflı sübuta ehtiyacı var, əks halda bu, şəxsi icma təşəbbüsü kimi qiymətləndirilə bilər.
Ən dürüst qiymətləndirmə budur ki, bu addım çox güman ki, hər iki elementi özündə birləşdirir: erməni icmasının mədəni kimliyi ilə bağlı sentimental bir jest, eyni zamanda Qarabağla bağlı müəyyən tarixi narrativi canlı saxlamaq istəyi. Bu iki məqsədi bir-birindən kəskin şəkildə ayırmaq isə çox vaxt mümkün olmur.
Siyasi şərhçi Akif Nağı məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ermənilər hərbi məğlubiyyətdən sonra müxtəlif abidələrdən, kilsələrdən və digər mədəni elementlərdən istifadə edərək Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ifadə etməyə çalışırlar.
Onun sözlərinə görə, sovet dövründə qoyulmuş və xüsusi tarixi-mədəni əhəmiyyət daşımayan bəzi abidələr sonradan separatizmin simvoluna çevrilib: "Bu, sovet dövründə qoyulmuş mənasız və məzmunsuz bir abidə idi. Sonradan onu separatizmin simvoluna çevirdilər. İndi isə həmin məsələ üzərindən müxtəlif iddialar irəli sürməyə çalışırlar. Bu abidə ermənilərin saxtakarlığının bir nümunəsidir və biz bunun canlı şahidiyik”, - deyə o vurğulayıb.
Akif Nağı bildirib ki, Azərbaycan ərazilərində aparılmış araşdırmalar zamanı erməni tərəfinin tarixi irslə bağlı təqdim etdiyi bəzi nümunələrin həqiqiliyi barədə ciddi suallar ortaya çıxıb. Onun sözlərinə görə, kilsələrdə nümayiş etdirilən bəzi materialların qədim əlyazmalar kimi təqdim edilməsinə baxmayaraq, onların məzmunu bu iddiaları təsdiqləməyib - qədim kitab kimi təqdim edilən "eksponat"ın yalnız bir neçə səhfəsində rəssam işi olan yazılar var idi, qalan səhifələr isə boşdur.
Şərhçi əlavə edib ki, daş kitabələrin və xaçkarların süni üsullarla qədimləşdirilməsi barədə məlumatlar da üzə çıxıb. O hesab edir ki, bu kimi faktlar beynəlxalq ictimaiyyətə daha geniş şəkildə çatdırılmalıdır.
"Biz bu saxtakarlıqları nə qədər çox ifşa etsək, həqiqətlərin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından mövqeyimiz bir o qədər güclənər. Dünya birliyi ermənilərin bu cür fəaliyyətləri barədə tam məlumatlı deyil”, – deyə o qeyd edib.
Akif Nağı hesab edir ki, region ölkələri və beynəlxalq qurumlar bu məsələlərə daha diqqətlə yanaşmalı, tarixi və mədəni irslə bağlı iddialar obyektiv araşdırılmalıdır.
Akif NƏSİRLİ
