Rəşad Bayramov: “Ermənistana yardım məsələsində Macarıstana təzyiq edildiyi ortadadır”
Macarıstan Avropa İttifaqının “Avropa Sülh Fondu” çərçivəsində Ermənistana 20 milyon avro məbləğində hərbi yardımın ayrılmasına qoyduğu vetonu ləğv edib. Qərarın yanvarda yekunlaşacağı gözlənilir.
2021-ci ildə yaradılan “Avropa Sülh Fondu”ndan Avropa İttifaqına üzv olmayan ölkələrə hərbi yardım göstərmək üçün istifadə edilir. Keçən ilin iyul ayında Ermənistan Aİ tarixində ilk dəfə 10 milyon avro dəyərində hərbi yardım alıb. Vəsaitin növbəti iki il yarım ərzində səhra hospitalının yaradılmasına və bir batalyonluq erməni ordusu bölməsi üçün yardımçı obyektlərin yaradılmasına sərf edilməsi planlaşdırılırdı. Azərbaycana da analoji yardımın göstərilməsini tələb edən Macarıstan bu müddət ərzində vəsaitin ayrılmasına mane olub.
O da məlumdur ki, gələn ilin aprelində Macarıstanda parlament seçkiləri keçiriləcək. Brüssel Orbanın yenidən qalib gəlməsini istəmir. Çünki o, müstəqil siyasət yeridir. O baxımdan bunu Aİ-nin seçki ərəfəsində Macarıstana göstərdiyi təzyiqin əlaməti saymaq olarmı?
“Bu isə bir daha sübut edir ki, Avroittifaq daxilində qərarlar çox vaxt dəyərlərdən deyil, güc...”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov hesab edir ki, Macarıstanın Avropa İttifaqının “Avropa Sülh Fondu” çərçivəsində Ermənistana 20 milyon avroluq hərbi yardım paketinə qoyduğu vetonu ləğv etməsi təkcə regional təhlükəsizlik yox, eyni zamanda Aİ daxilindəki siyasi balanslar və güc münasibətləri baxımından diqqət çəkir: “Bu qərar formal olaraq texniki kompromis kimi təqdim edilsə də, onun arxasında daha geniş siyasi kontekst dayanır. Əvvəla, “Avropa Sülh Fondu”nun mahiyyəti nəzərə alınmalıdır. Fond Aİ üzvü olmayan ölkələrə hərbi və təhlükəsizlik yardımı göstərmək üçün yaradılıb. Faktiki olaraq Brüsselin geosiyasi alətinə çevrilib. Ermənistanın bu fond vasitəsilə yardım alan ilk Cənubi Qafqaz ölkəsi olması Aİ-nin regionda açıq şəkildə siyasi tərəf seçdiyini göstərir. Xüsusilə Azərbaycanla münasibətlərin gərgin olduğu bir dövrdə yalnız İrəvana yardım ayrılması balans prinsipini pozur. Macarıstanın əvvəlki vetosu da məhz bu arqument üzərində qurulmuşdu. Budapeşt Azərbaycana analoji yardım göstərilmədiyi halda Ermənistana vəsait ayrılmasını ədalətsiz sayırdı. Bu mövqe təkcə ikitərəfli Macarıstan–Azərbaycan münasibətlərindən yox, Orban hökumətinin Aİ daxilində müstəqil və selektiv siyasət yürütmək xəttindən qaynaqlanırdı. Lakin vetonun ləğv edilməsi ortaya müəyyən suallar çıxarır. Macarıstanın bu addımı könüllü kompromisdirmi, yoxsa Brüsselin siyasi təzyiqinin nəticəsində baş verib? Gələn ilin aprelində Macarıstanda keçiriləcək parlament seçkiləri bu kontekstdə həlledici faktordur deyə bilərik. Viktor Orban uzun illərdir Aİ-nin əsas xəttindən kənar mövqe tutur, Rusiya, Çin və Türk dünyası ilə fərqli əlaqələr qurur və Brüsselin mərkəzləşdirici siyasətinə açıq şəkildə müqavimət göstərir. Bu isə Aİ institutlarında Orbanın yenidən qalib gəlməsinə qarşı ciddi narahatlıq yaradır. Bu baxımdan, Ermənistana yardım məsələsində Macarıstana təzyiq edildiyi ortadadır. Son illər Brüssel Macarıstana qarşı maliyyə fondlarının dondurulması, hüquqi mexanizmlərin işə salınması və siyasi təcrid cəhdləri ilə oxşar taktikalardan istifadə edib. Ermənistan məsələsində vetonun ləğvi də bu zəncirin bir halqası kimi görünür. Nəticə etibarilə, söhbət təkcə 20 milyon avroluq hərbi yardımdan getmir. Bu qərar Aİ-nin həm Ermənistan üzərində geosiyasi mövqeyini gücləndirmək, həm də Macarıstan kimi Aİ-nin ümumi prinsiplərinə tabe olmayan üzvlərə seçki ərəfəsində siyasi mesaj vermək cəhdinin göstəricisidir. Bu isə bir daha sübut edir ki, Aİ daxilində qərarlar çox vaxt dəyərlərdən deyil, güc balansından və siyasi məqsədəuyğunluqdan doğur”.
Vidadi ORDAHALLI
