Berlində Ukrayna və ABŞ nümayəndə heyətləri arasında danışıqların ikinci raundu başa çatıb. Danışıqlarda məqsəd Rusiyanın Ukraynaya qarşı dörd ilə yaxındır apardığı müharibəni bitirməkdir.
Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski və ABŞ prezidentinin xüsusi elçiləri Stiv Uitkoff və Cared Kuşnerin iştirakı ilə danışıqlar dekabrın 14-də start götürüb və beş saatdan çox davam edib. Ertəsi gün danışıqlar təxminən iki saat sürüb. Zelenski yenə də danışıqlarda iştirak edib. Daha sonra o, Almaniya prezidenti Frank-Valter Ştaynmayer ilə görüşə gedib. Görüşdən sonra Zelenski Amerika nümayəndə heyəti ilə danışıqların məhsuldar və təfsilatlı olduğunu deyib, ləyaqətli sülhə ümid etdiyini bildirib. O, danışıqların asan olmadığını etiraf edib. Zelenskinin sözlərinə görə, ağrılı olanı ərazi məsələsidir: “Bütün məsələlər sadə deyil. Xüsusilə ərazi mübahisələrinə gəldikdə, çox mürəkkəb məsələlər var”. Daha əvvəl Uitkoff danışıqlar nəticəsində əhəmiyyətli irəliləyiş əldə olunduğunu bildirib. “Reuters” və bir sıra digər media qurumları mənbələrinə istinadən yazırdı ki, xüsusilə Ukraynanın NATO üzvlüyünə alternativ ola biləcək təhlükəsizlik zəmanətləri müzakirə edilib. “The Wall Street Journal” və AFP-nin məlumatına görə, ABŞ nümayəndələri Ukrayna qoşunlarının Donetsk vilayətinin onların nəzarəti altında qalan hissəsindən çıxarılmasında israr etməyə davam ediblər. Bu, Rusiyanın əsas şərtidir. Mənbələrə görə, Ukrayna tərəfi buna razı deyil. Məlumatlara görə, Vaşinqton Kiyevə NATO-nun 5-ci maddəsində qarşılıqlı müdafiə vədinə oxşar təhlükəsizlik zəmanətləri təklif edib. Əsas məsələlər, o cümlədən Donetsk vilayətində Kiyevin nəzarətində olan ərazilərin taleyi barədə suallar qalır. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə Ukrayna müharibəsini bitirəcək razılaşmanın yaxın olduğunu deyib: “Bunu həll etməyə çalışırıq, məncə, indi yaxınıq. Rusiya prezidenti Putinlə saysız danışıqlarımız olub, məncə, indi həmişəkindən daha çox yaxınıq və görək nə edə biləcəyik”. O, bu yaxınlarda Putinlə danışdığını söyləsə də, detalları, söhbətin nə zaman baş tutduğunu açıqlamayıb. Amerika lideri Zelenski ilə də danışdığını bildirib, lakin bu söhbətin nə vaxt baş tutduğunu dəqiqləşdirməyib. O, uzun söhbət etdiklərini bildirib. Tramp həmçinin Berlindəki danışıqları Avropa liderləri ilə müzakirə etdiyini də qeyd edib: “Avropa liderləri ilə çox yaxşı söhbətimiz oldu və söhbətlərin çoxu Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibəyə həsr olunmuşdu”. Amerika lideri hesab edir ki, Rusiya münaqişənin bitməsini istəyir, lakin Putinlə Zelenski arasında gərginlik qalmaqdadır: “Liderlər arasında kəkskin qan düşmənçiliyi var. Bu da işləri bir az daha çətinləşdirir”. ABŞ prezidenti Rusiyanı NATO Nizamnaməsinin kollektiv müdafiə haqqında 5-ci maddəsinə bənzər şəkildə Ukrayna üçün Qərbin təhlükəsizlik zəmanətlərinə razı salmağa inandırmaq istəyir. NATO Nizamnaməsinin 5-ci maddəsi kollektiv müdafiə prinsipini müəyyən edir və buna əsasən, alyansın bir və ya daha çox ölkəsinə silahlı hücum hamıya hücum kimi qiymətləndirilir. “Kyiv Post” qəzetinin məlumatına görə , ABŞ və Ukrayna rəsmiləri Kiyev üçün təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı danışıqlar zamanı fikir ayrılığına düşüblər.Mənbələrin verdiyi məlumata görə, Zelensky təhlükəsizlik zəmanətlərinin istənilən yekun razılaşma üçün ilkin şərt olduğunu bildirib, ABŞ isə zəmanətlərin zamanla yekunlaşdırılacağı çoxmərhələli yanaşma təklif edib.
Bununal belə “The Guardian” yazır ki, ABŞ nümayəndə heyəti tərəflər arasında məsələlərin 90 faizinin razılaşdırıldığını bəyan edib. Bir sıra media orqanları ABŞ rəsmilərinə istinadla yazırlar ki, Berlin danışıqlarında təklif olunan zəmanətlər 5-ci maddəyə oxşardır. Vaşinqtonun 5-ci maddəyə oxşar zəmanətləri necə verəcəyi detallı bəlli deyil, amma rəsmilər belə təklifin masa üstündə həmişəlik qalmayacağını da deyiblər. Putinin sözçüsü Dmitri Peskov deyib ki, Ukraynanın NATO üzvlüyündən kənarlaşdırılması Kreml üçün istənilən sülh sazişinin əsas sütunudur. Rusiya Berlin danışıqlarından sonra ABŞ rəsmilərindən məlumat gözləyir. Avropa liderləri Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə danışıqlardan sonra Ukrayna üçün altı bənddən ibarət təhlükəsizlik zəmanətləri təqdim edib. Bunlar aşağıdakılardır: 1. Ukraynaya daimi hərbi dəstək, dinc dövrdə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sayının 800 min nəfər həddində saxlanması; 2. Avropanın rəhbərliyi altında “İstəklilər koalisiyası” çərçivəsində çoxmillətli qüvvələrin formalaşdırılması və ABŞ-nin dəstəyi ilə onların Ukrayna ərazisində mümkün fəaliyyətləri; 3. ABŞ-nin rəhbərliyi altında, beynəlxalq nümayəndələrin iştirakı ilə atəşkəsə nəzarət mexanizmi – bu mexanizm vəziyyətin monitorinqi, hücumlar barədə erkən xəbərdarlıq, pozuntuların qeydə alınması və onlara reaksiya verilməsi ilə məşğul olacaq; 4. Ukraynanın bərpasına investisiyalar, yenidənqurma işlərinin maliyyələşdirilməsi, ticarət sazişləri və Rusiyanın vurduğu zərərə görə kompensasiya. Rusiyanın Aİ-dəki aktivləri dondurulmuş qalır; 5. Gərginliyin artması, Ukraynaya hücum halında hərbi, kəşfiyyat, iqtisadi və diplomatik vasitələrlə cavab vermək öhdəliyi; 6. Ukraynanın Aİ-yə üzvlüyünə dəstək.Daha öncə Zelenski deyib ki, Qərbdən alternativ təhlükəsizlik zəmanətləri qarşılığında Ukrayna NATO-ya qoşulmaq niyyətlərindən əl çəkə bilər. Amma bu qərar Zelenski üçün asan olmaya bilər, çünki alyansa üzvlük siyasi məqsəd olaraq Ukrayna konstitusiyasına salınıb. Kiyevin NATO-dan uzaq tutulması Moskvanın əsas tələblərindən biridir. NATO üzvlərinin çoxu da Ukrayna üçün bu variantı çıxdaş ediblər.
Nahid SALAYEV
