Son günlərin ən aktual mövzulaından biri də Azərbaycandan ermənistana neft və neft məhsularının ixrac edilməsidir. Elə bu fonda məlum olub ki, Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze Azərbaycandan Ermənistana Gürcüstan ərazisindən ilk yanacaq tranziti üçün ödəniş almamağı tapşırıb.
Gürcüstanın İqtisadiyyat və Davamlı İnkişaf Nazirliyi bununla bağlı qeyd edib: “Gürcüstan Dəmir Yolu”na sözügedən yükün bir dəfə və tamamilə pulsuz daşınması tapşırılıb.
Bundan öncə mediada Azərbaycandan Ermənistana dəmir yolu ilə yanacaq tədarükünün tarif maneələri səbəbindən gecikməsi haqda məlumat yayılıb. Gürcüstanın İqtisadiyyat və Davamlı İnkişaf Nazirliyinin bəyanatında deyilir ki, dekabrın 5-də tərəfdaş ölkələr bu məsələ ilə Gürcüstan hökumətinə müraciət edib: “Gürcüstan həm Ermənistanın, həm də Azərbaycanın strateji və etibarlı tərəfdaşı olaraq qalır. Biz həmişə regionda sülhü və əməkdaşlığı dəstəkləmişik və dəstəkləyirik”. Gürcüstan tərəfinin açıqlamasından sonra Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan bu məlumatı təsdiqləyib. Papoyanın sözlərinə görə, gürcü tərəfi bu addımı sülh prosesinə həsr olunmuş jest kimi qiymətləndirir. İqtisadiyyat naziri bununla belə, Azərbaycan neft məhsullarının ilk partiyasının Ermənistana nə vaxt idxal olunacağı barədə məlumat verməkdən imtina edib. Onunla “Azatutyun” radiosu arasında belə bir dialoq olub:
“Azatutyun”: - Hikmət Hacıyevin şənbə günü səsləndirdiyi fikirlər, Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana idxalı ilə bağlı bizim bir razılaşmamız varmı?
Papoyan: - “Vaxt gələcək, sən hər şeyi biləcəksənsiniz.
“Azatutyun”: - Biz Gürcüstanla danışıqlar aparmışıqmı ki, bunun nəticəsində Gürcüstan tərəfi Azərbaycan neft məhsullarının Ermənistana birdəfəlik tranzitinə görə rüsum almayacaq?
Papoyan: - Madam ki, Gürcüstan tərəfi bunu elan edib, mən təsdiq edirəm ki, Gürcüstanın iqtisadiyyat naziri şəxsən bunu mənə çatdırıb.
“Azatutyun”: - Gürcüstanın birdəfəlik tranzit üçün rüsum tələb etməyəcəyinin nə demək olduğunu izah edə bilərsinizmi?
Papoyan: - Sülh prosesində Gürcüstan tərəfdən bir jest olmalıdır. İlk gəlişdə Gürcüstan tərəfi pul tələb etməyəcək. Daha sonra təbii ki, onlar üçün tranzit ödənişləri var, təşkilatlar bunu ödəməlidir. Başqa sözlə, onlar yalnız ilk partiya üçün simvolik addımı atıblar.
“Azatutyun”: - Gürcüstan belə bir jest etsə, yaxın gələcəkdə Azərbaycan neft məhsullarının ilk partiyasının gözlənildiyini güman etmək olarmı?
Papoyan: - Mən şərh verə bilmərəm. Bu proseslərdə mən nəticələr haqqında danışmağı xoşlayıram.
Daha öncə Azərbaycan prezidentinin xarici siyasət məsələləri üzrə köməkçisi Hikmət Hacıyev Dohada keçirilən beynəlxalq forumda çıxışı zamanı bildirib ki, bu məsələ demarkasiya komissiyalarının son iclası zamanı baş nazirin müavinləri Mher Qriqoryan və Şahin Mustafayev səviyyəsində müzakirə edilib: “Hazırda müzakirə etdiyimiz sahələrdən biri də Azərbaycandan Ermənistana neft və neft məhsullarının ixracıdır. Bu, həm də görünməmiş inkişafdır". Baş nazirin müavini Mher Qriqoryanın ofisi hələlik Hikmət Hacıyevin bəyanatına cavab verməyib və tərəflərin ixrac üçün neft və neft məhsullarından başqa hansı məhsulları müzakirə etdiyi bəlli deyil. Rəsmi İrəvan Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ilk dəfə olaraq Azərbaycan neft məhsullarını idxal edəcək. Məsələ ilə bağlı “Azatutyun” radiosu yazır: “İndi iqtisadçılar arsında bir sıra suallar yaranıb, yalnız bu sualları cavablandırdıqdan sonra Azərbaycanın neft məhsullarının idxalının Ermənistan bazarı üçün iqtisadi baxımdan nə dərəcədə faydalı olacağı bəlli olacaq. Birincisi, Azərbaycan benzini və dizelinin qiyməti nə qədər olacaq, o, hansı keyfiyyətə malik olacaq? İqtisadçı Suren Parsyan deyir ki, Ermənistan ildə təxminən 300 min ton benzin və dizel yanacağı istehlak edir ki, bunun da təxminən 90 faizi Rusiyadan, çox az miqdarda isə Rumıniya, Gürcüstan və digər ölkələrdən idxal edilir. Gürcüstan üzərindən dəmir yolu ilə gələn Rusiya neft məhsulları Aİİ-dən gətirildiyi üçün heç bir yoxlamadan keçirilmir, Azərbaycan neft məhsulları isə ilk növbədə Aİİ qaydalarına uyğun yoxlamadan keçməlidir. “Azərbaycan yanacağı Ermənistana yalnız yoxlanılandan sonra gəlməlidir, biz ekspertiza aparmalıyıq ki, Azərbaycan yanacağının Avrasiya standartlarına uyğun olub-olmadığını müəyyən edək”, - Parsyan bildirib. “Azatutyun”un “Bu tələblərə əməl edilməsə, Aİİ buna icazə verməyəcəkmi?” sualına iqtisadçı belə cavab verib: “Bəli, Azərbaycan yanacağı ölkəmizə daxil olarsa, gömrükdən keçərsə, idxal oluna bilər. İkinci vacib məsələ isə qiymətdir, Azərbaycanın hansı qiymətə yanacağını satmağa hazır olmasıdır. Bu mühüm suallara cavab tapılanda bəlli olacaq ki, Ermənistana iqtisadi sövdələşməyə getsin yoxsa yox?”. İqtisadçı deyir ki, Rusiya yanacağının keyfiyyətlə bağlı problemləri olsa da, qiymət baxımından onun üstünlükləri var. Ermənistan onu bazar qiymətindən daha sərfəli qiymətə alır, çünki hökumətlərarası saziş var və Rusiya Ermənistana ixrac rüsumları tətbiq etmir. “Ermənistan Aİİ üzvü olduğuna görə Azərbaycan yanacağının idxalı baha olmayacaqmı?” sualına Parsyan belə cavab verib: “2 ay əvvəl üçüncü ölkələrdən benzin və dizel yanacağının idxalının gömrük rüsumlarından azad edilməsi ilə bağlı qərar qəbul edilib”. Azərbaycanın maye yanacağını Ermənistana hansı şirkətin idxal edəcəyi məlum deyil, lakin Parsyan vurğulayır ki, Azərbaycanın SOCAR şirkətinin Gürcüstanda öz şəbəkəsi var və bu şəbəkə Gürcüstan bazarına rəqabətli qiymətlər təklif edir”.
Ramil QULİYEV
