Avropa rəsmilərinə görə, Benyamin Netanyahunun başçılıq etdiyi İsrail hökuməti gələn il İrana qarşı təkrar əməliyyata start verəcək. Onlar deyirlər ki, bunu şərtləndirən səbəb Tehranın nüvə məsələsində inadkar mövqeyi olacaq.
İran, xüsusən də Səudiyyə vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanın ABŞ-a səfəri zamanı mülki məqsədlər üçün nüvə enerjisinin inkişafına kömək etmək üçün razılaşma əldə etdiyi bir vaxtda, uranı dinc məqsədlər üçün zənginləşdirmək hüququnda israr etməyə davam edir.
Avropa mənbələri də Amerikanın “Al-Monitor” nəşrinə bildiriblər ki, İsrail İrana qarşı hərbi əməliyyatları bərpa etməyə hazırdır. Onlar Tramp administrasiyası razılaşmasa belə, münaqişənin 2026-cı ildə baş verəcəyini bildiriblər. “Al-Monitor”un mənbələri bildirir ki, İsrailin əməliyyatı çox güman ki, qısa və gərgin olacaq, lakin nəticədə heç bir real strateji nəticələr olmayacaq: “İran, yəqin ki, keçən dəfə olduğu kimi, raketlərlə cavab verəcək, bəlkə də binaları vuracaq. Bunu Avropa mənbəsi deyib. Güclər balansında əsl dəyişiklik iyun ayında 12 günlük müharibə baş verəndə yaşanıb. Yeni raund bunu dəyişməyəcək”. İranın nüvə məsələsində hazırkı mövqeyi zərbələr üçün bəhanə ola bilər. Təl-Əviv Universitetinin Milli Təhlükəsizlik Araşdırmaları İnstitutunun hesablamalarına görə, Tehranın bütün diqqətini hava hücumundan müdafiə sistemlərinin yenidən qurulmasına, raket potensialının genişləndirilməsinə və gələcək hücumlardan qorunmaq üçün nüvə obyektlərinin gücləndirilməsinə yönəltdiyi mövcud status-kvo altı ay, hətta bir il davam edə bilər. Bu, milli iqtisadiyyatın sanksiyalar rejimi altında əziyyət çəkməsinə və dərinləşən su qıtlığı ilə üzləşən nüvə sənayesinin uranı geniş miqyasda zənginləşdirmək imkanından məhrum olmasına baxmayaraq, baş verir. Tramp administrasiyasının hazırkı yanaşmaları da əməliyyatın aparılması qərarına təsir edə bilər. Bu yaxınlarda Ağ Ev tərəfindən açıqlanan yenilənmiş ABŞ Milli Təhlükəsizlik Strategiyasında deyilir ki, Birləşmiş Ştatlar artıq Yaxın Şərqə Amerikanın xarici siyasətinin konturlarını formalaşdıran dominant amil kimi baxmır. Sənədin qiymətləndirmələrinə görə, son bir ildə Trampın diplomatik təşəbbüsləri, xüsusən də Qəzza zolağındakı vəziyyətlə bağlı regional gərginlik əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Bundan başqa, Ağ Ev ciddi şəkildə hesab edir ki, ABŞ-ın 12 günlük müharibəyə müdaxiləsi İranın Yaxın Şərqdəki təsirini geri dönməz şəkildə zəiflədib. Son aylar İran ABŞ-la danışıqlara hazır olduğuna dair qarışıq siqnallar verir. Bir tərəfdən prezident Məsud Pezeşkian Səudiyyə Ərəbistanından belə bir dialoqa vasitəçilik etməsini istəyib. Digər tərəfdən, İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bu yaxınlarda Kyodo Xəbər Agentliyinə verdiyi müsahibədə ölkəsinin uranın zənginləşdirilməsi də daxil olmaqla dinc nüvə texnologiyasına malik olmaq hüququundan əl çəkməyəcəyini bəyan edib: “Əgər Birləşmiş Ştatlar öz yanaşmasını dəyişsə və vicdanlı və qarşılıqlı faydalı danışıqlara hazır olsa, biz də hazırıq. Amma danışıqlar diktatura ilə eyni deyil. Biz hələ ki, real, ciddi danışıqlara hazırlığın olduğuna əmin deyilik”. Onun sözlərinə görə, etimad yaratmaq üçün ABŞ sanksiyaları ləğv etməlidir.
İranın nüvə məsələsində mövqeyinə Səudiyyə Ərəbistanının vəliəhd şahzadəsi Məhəmmədin Vaşinqtona son tarixi səfəri təsir edib. Səudiyyə taxt-tacının varisi Donald Trampla krallıqda dinc nüvə proqramının inkişafı üçün Amerikadan yardım almağa razılaşıb. Regional qonşusunda bu cür imkanların genişləndirilməsi Tehrana uranı ən azı orta səviyyədə zənginləşdirmək hüququnu saxlamaqda israr etməyə əsas verir. Qeyd edək ki, iyun ayında 12 günlük müharibədən əvvəl İran nüvə materialını 60%-ə qədər zənginləşdirmişdi. Bu, nüvə proqramının mülki olduğunu bəyan edən ölkə üçün mühüm nailiyyətdir. Yəhudi dövləti hazırda regional rəqibində baş verən hər şeyi diqqətlə izləyir. Bu yaxınlarda İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin keçmiş komandanı Eitan Ben-Eliyahu qeyd edib ki, İran İsrailin iyun ayındaki zərbələrindən mühüm dərslər alıb, o cümlədən raket arsenalının miqdarını və dəqiqliyini artırmaq, buraxılış qurğularını daha şərq və cənubda yenidən yerləşdirmək, qüvvələri dağıtmağın vacibliyi və sürpriz elementini artırmaq bura daxildir. Ben-Eliyahu qeyd edib ki, 12 günlük müharibədə verdiyi bütün itkilərə baxmayaraq, Tehran artıq öz zəifliklərini aradan qaldırmağa çalışır. Buna görə də keçmiş hərbi lider qeyd edib ki, İsrail İrandakı “işini” başa çatdırmağa üstünlük verməlidir: “Ola bilsin ki, 12 günlük müharibə zamanı zərbələrimizin zəif tərəfi nüvə proqramını məhv etməməyimiz, sadəcə olaraq onu uzun illər ləngitməyimizdir. Ya biz İranla hərtərəfli müharibəyə, o cümlədən qurudan işğala, müdafiəsinin bütün məhdudiyyətləri ilə uzun sürən müharibəyə və onun arxa tərəfinə ziyan vurmağa, bütün cəbhələrdə vəziyyətin pisləşməsinə qərar verməliyik, ya da eyni vaxtda danışıqlara qayıtmağa cəhd edərkən iqtisadi təzyiqi seçməliyik”. Keçmiş Hərbi Hava Qüvvələri komandiri hazırda Netanyahu hökumətinin yalnız bu iki real ssenariyə sahib olduğunu bildirib.
Nahid SALAYEV
