Ümumi hesabda Donald Tramp ön sıradadır, amma Yuliya Navalnaya zəif rəqib kimi görünmür
Bu il "Nobel" mükafatları 6-13 oktyabr tarixlərində elan ediləcək. Bu barədə mükafatın rəsmi saytında verilən xəbərdə qeyd edilib ki, Azərbaycan üçün daha çox maraqlı olan sülh mükafatı 10 oktyabr Norveç Nobel Komitəsi tərəfindən Osloda elan ediləcək.
Məlum olduğu kimi, ABŞ-ın 47-ci prezidenti Donald Tramp, bir çox digər dövlətlərlə yanaşı, Azərbaycan və Ermənistan tərəfindən də Nobel Sülh Mükafatına namizəd irəli sürülüb. Donald Trampın Nobel Sülh Mükafatına layiq görülməsi nə qədərr gözləniləndir?
Nobel Sülh Mükafatı ətrafında daim çoxlu mübahisələr olur. Çünki bu mükafat yalnız humanitar fəaliyyətlə deyil, həm də siyasi proseslər və beynəlxalq münasibətlərlə sıx bağlıdır. Donald Trampın namizədliyi irəli sürülüb, amma bu, onun hələ qalib gəlməsi demək deyil.
Bu məsələdə bir neçə məqamı nəzərə almaq lazımdır.
Əvvəla, hər il yüzlərlə fərd və təşkilat Nobel Sülh Mükafatına nəmizəd kimi irəli sürülür. Namizəd göstərilmək, əslində, o qədər də qeyri-adi hadisə deyil. Məsələn, müxtəlif illərdə Putin, Zelenski, Tramp və hətta təşkilatlar, hərəkatlar da namizəd olub.
Norveç Nobel Komitəsi ənənəvi olaraq qlobal miqyasda sabitliyə, humanitar dəyərlərə və uzunmüddətli sülh təşəbbüslərinə üstünlük verir. Mübahisəli siyasi fiqurların seçilməsi çox nadir hallarda baş verir, çünki mükafatın nüfuzu üçün risq yarada bilər.
Trampın prezidentliyi dövründə (2017–2021) İsrail ilə bəzi ərəb ölkələri arasında "İbrahim razılaşmaları" imzalanmışdı və bu addım sülh prosesinə müəyyən töhfə hesab olunur. Lakin digər tərəfdən, beynəlxalq münasibətlərdə gərginliklər (İran, Şimali Koreya, NATO ilə mübahisələr və s.) də onun imicinə mənfi təsir göstərib.
Bəs hazırkı siyasi fon nə deyir? Tramp yenidən ABŞ prezidenti olduğu üçün (47-ci prezident), komitənin onu seçməsi həm də güclü siyasi rezonans doğura bilər. Nobel komitəsi adətən bu cür birbaşa siyasi təsir effekti yaradan qərarlardan çəkinir.
Yekun olaraq qeyd edək ki, Trampın namizədliyi diqqət çəkir, lakin onun Nobel Sülh Mükafatına layiq görülməsi çox az ehtimal olunur. Daha çox humanitar böhranların həlli, münaqişələrin dayandırılması və qlobal sabitliklə bağlı fəaliyyəti olan şəxslərə və təşkilatlara üstünlük verilir.
Bu il Nobel Sülh Mükafatı üçün ən real favorilərdən biri olan Trampın şansını qiymətləndirmək üçün mənbələrin və təhlillərin göstəricilərinə nəzər salaq.
FanDuel/Covers.com göstəricilərinə görə, Yuliya Navalnaya favoritdir - +195 (~33.9 % ehtimal).
Donald Tramp isə +210 (~32.2 %) göstərici ilə ikincidir.
SportsbookReview-yə görə (SBR): Navalnaya +195, Tramp +210 göstərici ilə öndədir.
Ladbrokes (OLBG.com) dəyərləndirilməsində Donald Tramp liderdir - 6/4 (təxminən 40 %). Navalnaya isə növbəti sırada 2/1 (təxminən 33 %) hesabla qərarlaşıb.
William Hill (OLBG.com) göstəricisinə görə Tramp yenə favoritdir: 5/4 (~44.4 %), Navalnaya 2/1 (~33.3 %).
Polymarket/Kalshi proqnoz səhifələri Trampa 13 % ehtimal verir, Navalnaya bir qədər öndədir.
The Washington Times-ın təxminlərinə əsasən, Trampın qazanma ehtimalı təxminən 11 %, Navalnaya isə birinci yerdədir.
Donald Tramp populyar seçimdir və bu, onun aktiv diplomatik fəaliyyətləri, sövdələşmələri hərəkətliliklə izlənməsi və media diqqəti sayəsindədir.
Lakin bu, faktiki qətilik demək deyil — müqayisələr və reytinqlər trendi əks etdirir, Nobel Komitəsinin qərarını deyil.
Komitə adətən uzunmüddətli sülh təşəbbüslərinə və humanizmə üstünlük verir. Dolayısı ilə Navalnayanın (Rus müxalifətinin siması olaraq) daha üstün dəyərləndirilə biləcəyi ehtimalı qalır.
Tramp İsrail (Netanyahu), Kamboca (PM Hun Manet), Pakistan kimi liderlər tərəfindən sülh təşəbbüslərinə görə nominasiyaya təqdim edilib.
Tramp sülh mükafatı almaq üçün açıq şəkildə təşəbbüs göstərib. Norveç funksionerləri ilə əlaqə qurub, lakin bu, komitədə əks təəssürat da yaradıb - üç üzv media azadlığına dair narahatlıqla Trampa qarşıdır.
Netanyahu faktoru sorğuları artırsa da, bəzi media mənbələri bu nominasiyanı Trampın diqqətini digər beynəlxalq məsələlərdən yayındırmaq üçün yaşanan siyasi oyun kimi qiymətləndirir.
ABŞ Konqresinin üzvü Anna Paulina Luna Melanianın da bu prosesi dəstəkləyən rolu olduğuna dair fikir irəli sürüb, lakin bu, komitə üzvləri arasında əhəmiyyətli təsir yaratmayıb.
Dəyərləndirmələrə görə, Tramp və Navalnaya favorilərdir və Navalnaya bir az önə keçə bilər.
Nominasiya dəstəyi baxımından Trump geniş siyasi dəstək ala bilər.
Amma Komitənin içində Trampa qarşı ciddi skeptiklik mövcuddur.
Tramp təcili diplomatik addimlar sahəsində fəal olsa da, burada daha çox siyasi impuls dəyərləndirilir. Bu səbəbdən Navalnaya humanitar yönümlü fəaliyyətlərə görə daha "ənənəvi" seçim ola bilər.
Ümumi hesabda Donald Tramp ön sıradadır, amma Yuliya Navalnaya zəif rəqib kimi görünmür.
Ən real perspektiv sanki Navalnayadır — həm qiymətləndirmə, həm də Nobel Komitəsinin tarixçəsinə görə.
Tramp isə sülh təşəbbüsləri və nominasiya dəstəyi ilə fərqlənsə də, komitə tərəfindən ifadə edilmiş demokratik narahatlıqlar onun qazanmasını çətinləşdirə bilər.
Akif NƏSİRLİ
