Məhərrəm Zülfüqarlı: “Avropa özünü elə göstərmək istəyir ki, əsas qalibiyyət ABŞ və onun mütəffiqlərinin olub, SSRİ də əsas qələbəni həmişə öz adına çıxmaq istəyib, Çin və Koreya...”
Çinin Tiencin şəhərində keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) Dövlət Başçıları Şurasının 25-ci iclasında 20 sənəd imzalanıb və bu sənədlərdən biri də İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinin 80-ci ildönümü ilə bağlıdır.
İkinci Dünya müharibəsinin bitməsinin 80 illiyi ilə bağlı Şanxayda yekun bəyanat qəbul olunub. Bəllidir ki, Avropa dövlətləri Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammitində iştirak etməyiblər.
İkinci Dünya müharibəsinin tarixinə, başlamasına və başa çatmasına Avropa ilə ŞƏT-in əsas üzvlərinin münasibəti arasında nə kimi fərqlər var?
Ümimiyyətlə, İkinci Dünya müharibəsinin başlanmasına, bitməsinə münasibətdə ŞƏT-in əsas ölkələrinin - Rusiyanın, Çinin, Hindistanın birbaşa bu müharibənin iştirakçısı olan Avropa ölkələrindən fərqləri nədir?
Sözsüz, tarixə baxışlarda müəyyən fərqlər var. Çinin keçirdiyi parada Avropa dövlətləri gəlməyiblər. Səbəb nədir, niyə gəlməyiblər?
“İkinci Dünya müharibəsinin başa çatma tarixini Avropa və Asiya ölkələri fərqli tarixlərdə qeyd ediblər”
Tarix elmləri doktoru, professor Məhərrəm Zülfüqarlı “Bakı-Xəbər”ə “İkinci Dünya müharibəsinin başlanması belə oldu. Almaniya, Roma, Tokio üçbucağı vardı. Yəni faşist Almaniyası, faşist İtaliyası və militarist Yaponiyası müttəfiq idilər. Müharibə 1939-cu il sentyabrın 1-də Almaniyanın Polşaya hücumu ilə başladı, 1945-ci ilin sentyabr ayının 2-də Yaponiyanın qeyd-şərtsiz təslim aktını imzalaması ilə başa çatdı. İkinci Dünya müharibəsində əsas döyüşlər Avropada getsə də, SSRİ sona qədər, yəni 1941-ci ildən 1945-ci ilə kimi Uzaq Şərqdə böyük diviziyalar, çoxsaylı əsgəri qüvvə saxlayırdı. Çünki Yaponiyanın 1 milyonluq Kvantun ordusu var idi ki, hər an SSRİ-yə hücum edə bilərdi. Ona görə də 1945-ci ilin Krım Konfransında (buna Yalta Konfransı da deyirlər-M.Z) SSRİ öz üzərinə belə bir öhdəlik götürdü ki, alman faşistlərini məğlub etdikdən, Avropada müharibə başa çatdıqdan iki-üç ay sonra öz sərhədllərinin təhlükəsizliyi üçün Yaponiyaya müharibə elan edəcək. Artıq 1945-ci ilin may ayının 2-də Berlin təslim oldu, mayın 8-də almanlar qeyd-şərtsiz təslim olmaq haqqında sənədə imza atdılar və avqust ayının 8-də SSRİ Yaponiyaya qarşı müharibəyə başlamağı planlaşdırırdı, amma avqustun 6-da ABŞ Hərbi Hava Qüvvələri Xirosima və Naqasakiyə iki atom bombası atdı. Avqustun 8-də SSRİ-nin Yaponiya ilə müharibəyə başlamasının bu müharibənin başa çatmasında elə bir əhəmiyyəti olmadı. Çünki müharibəyə son verilməsinin səbəbi bu iki nüvə bombasının atılması idi. Buna münasibət də fərqlidir. Çünki ABŞ tarixçiləri bunu belə əsaslandırırlar ki, bu, humanizm məqsədilə edilmişdi. Yəni iki şəhərin dinc əhalisinin qırılmasına, böyük fəlakətlərə bunlar “humanizm” donu geydirirlər ki, bu olmasaydı 1 milyonluq Kvantun ordusu ilə müharibə uzun çəkəcəkdi, daha çox insan qırılacaqdı”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
M.Zülfüqarlı bildirdi ki, ABŞ tarixçilərinin iddiasına görə, guya müharibənin uzanmasının qarşısını almaq üçün atom bombası atmağa məcbur olublar.
M.Zülfüqarlının sözlərinə görə, deyildiyi kimi, 1945-ci ilin sentyabr ayının 2-də Yaponiya təslim oldu və bununla da İkinci Dünya müharibəsi başa çatdı. “İkinci Dünya müharibəsinə Avropa ölkələrinin və Asiya dövlətlərinin münasibəti həmişə fərqli olub. Əsas döyüşlər Avropada getsə də, Uzaq Şərqdə də müharibə ocağı vardı. İki müharibə ocağı Avropada, bir müharibə ocağı Asiyada olduğuna görə, həm Avropa, həm də Asiya ölkələri bu müharibəyə cəlb olunmuşdular. Nəticədə də müharibə başa çatdıqdan sonra dünyanın siyasi xəritəsi dəyişdi. Asiyada müharibənin başa çatması ilə bağlı paradda Avropa dövlətlərinin iştirak etməməsi düzgün deyil. Çünki bu müharibə bütün xalqların fəlakəti idi. Bu müharibə Avropada dayanmışdısa və Asiyada davam edirdisə, sonra müharibənin burda da dayanmasına Avropa sevinməli idi və paradda iştirak etməli idilər.
Amma təəssüf ki, bütün məsələlərdə olduğu kimi, bu hadisəyə yanaşmada siyasi münasibətlər özünü göstərir. Çinlə Avropa dövlətləri arasında münasibətlər elə də ilıq deyil...Ola bilsin, bu baxımdan onlar iştirak etməyiblər. Amma İkinci Dünya müharibəsinin başa çatması bütün bəşəriyyətin uğuru idi və gələcəkdə çalışmaq lazımdır ki, bəşəriyyət bu cür faciərə düçar olmasın”.
M.Zülfüqarlı onu da qeyd etdi ki, İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasına fərqli yanaşmalardan birinin əsası SSRİ tərəfindən qoyulub. “Bu birbaşa kommunist rejiminin özünü fərqləndirmək üçün ortaya atdığı bir məsələdir. Almaniya 1945-ci ilin may ayının 8-də qeyd-şərsiz təslim olmaq haqqında sənədə imza atıb. Berlinin mayın 8-də təslim olması səbəbilə bütün Avropa qələbəni mayın 8-də qeyd edir, amma SSRİ özünü Avropadan fərqləndirmək üçün qləbəni mayın 9-da qeyd edirdi. İkinci Dünya müharibəsinin başa çatma tarixini Avropa və Asiya ölkələri fərqli tarixlərdə qeyd ediblər.
Saxtakarlığı ən çox da keçmiş SSRİ edib və bu fərqlilik də keçmiş kommunist rejiminin saxtakarlığıdır ki, özünü büruzə verib. Digər tərəfdən, Avropa ilə Asiya ölkələri arasında bu hadisə ilə bağlı fikir ayrılığı mövcuddur. Bunun da səbəbi odur ki, qədim dövrdə Çin və Hindistan daha çox inkişaf etmişdi. Avropanın da əsas marağı qazanc, ticarət məqsədilə Hindistana və Çinə getmək idi. Bilirsiz ki, Portuqaliya səyyahları Hindistana getmək əvəzinə gedib Amerikaya çıxdılar. Müharibələr də həmişə Hindistana gedən yollara nəzarət üstündə olub. Məsələn, Rusiyanın Qafqaza hücumu, I Pyotrun vaxtında Xəzəri tutmaq ideyası təkcə Xəzəri tutmaqla kifayətlənməyib. Çünki I Pyotrun vəsiyyəti vardı ki, rus əsgəri öz çəkmələrini “isti dənizlərə” qoymalıdır. “İsti dənizlər” də Hind okeanıdır. Yəni bunlar İranı işğal edib Hind okeanına çıxmaqla Avropadan Hindistana gedən yolları ələ keçirmək və bu tranzit yoldan qazanc məqsədilə istifadə etmək istəyirdi. Ona görə də Rusiya həm Qafqazı, həm də İranı işğal etmək istəyirdi. Bu da Avropa, İngiltərə ilə onun münasibətlərinə xələl gətirirdi. Bilirsiz ki, Hindistan uzun illər İngiltərənin müstəmləkəsi olub. Ona görə də Hindistanın və Çinin müstəqillik əldə etməsi Avropanı həmişə qıcıqlandırır. İkinci Dünya müharibəsi tarixi ilə bağlı Avropa özünü elə göstərmək istəyir ki, əsas qalibiyyət ABŞ və onun mütəffiqlərinin olub, SSRİ də əsas qələbəni həmişə öz adına çıxmaq istəyib, Çin və Koreya (Koreya bu müharibədə Yaponiyaya qarşı vuruşub-M.Z) isə öz qələbələrini öz adlarına çıxırlar.
Ona görə də bu hadisə ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar mövcuddur. Ancaq o fikrimi yenə təkrar etmək istəyirəm, əsas odur ki, müharibə başa çatandan sonra bundan bütün bəşəriyyət qazanıb. Ona görə də bütün ölkələr bunu məmnunluqla qeyd etməli və bir-birini təbrik etməlidirlər. Çinin keçirdiyi parada Avropa ölkələrinin qısqanclıqla yanaşıb orda iştirak etməməsi onların təbliğ etdiyi demokratik dəyərlərə də ziddir, humanizmə də, insanlığa da.
İndiki dövrdə İkinci Dünya müharibəsini başladan faşist Almaniyasının, faşist İtaliyasının və militarist Yaponiyasının məğlub olması bütün bəşəriyyətin qələbəsidir. Bu qələbədə hamının payı var və ona görə də o ölkələr bir-birinə qısqanclıqla yanaşmamalıdır”.
Avropanın fərqli yanaşmalarında Rusiya amilinin də olduğunu deyən M.Zülfüqarlı onu da dedi ki, İkinci Dünya müharibəsinin nəticələrinə obyektiv yanaşmalar da fərqlidir: “Biri var, hücuma məruz qalan ölkələr. Məsələn, Çin, Koreya hücuma məruz qalan ölkələrdir, Avropa ölkələrinin əksəriyyəti də alman faşistləri tərəfindən işğal olunmuşdu. O cümlədən də SSRİ. Amma bir şeyi demək lazımdır ki, 1939-cu ilin avqust ayının 23-də SSRİ və faşist Almaniyası tərəfindən Molotov-Ribbentrop müqaviləsi imzalandı. 1939-cu ilin avqust ayının 23-dən 1941-ci ilin iyun ayının 23-nə qədər faşist Almaniyasına ən yaxın dövlət, onun müttəfiqi SSRİ-i olub. Amma 1941-ci il iyunun 23-də faşist Almaniyası SSRİ üzərinə hücuma keçəndən sonra iki illik tarix tamamilə saxtalaşdırıldı, o müqavilə tamamilə başqa səpkidə verildi. Amma demək istəyirəm ki, müharibənin başlamasının əsas günahı bir tərəfdən faşist Almaniyasında idisə, bir tərəfi də SSRİ-də - faşistlərin müttəfiqində idi. Onlar Polşanı bölüşdürdülər, Baltikyanı ölkələri SSRİ işğal etdi. İkinci Dünya müharibəsinin başlanmasına təkan verən əsas müqavilə Molotov-Ribbentrop müqaviləsi idi. Amma sonradan hər ölkə özünə uyğun tarix uydurub yazıb. Ona görə də bunlara obyektiv yanaşanda SSRİ müharibədə işğala məruz qalan ölkə olsa da, amma işğalçıya iki il dəstək verib. Bu səbəbdən də SSRİ rəhbərliyi qınanmalıdır”-deyə M.Zülfüqarlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
