İlqar Hüseynli: “Ölkə vətəndaşlarının müəyyən hissəsi pensiya yaşına çatmadan vəfat edir”
Azərbaycanda pensiya yaşına çatıb pensiya ala bilməyənlərin sayı sürətlə artır. Məlumat üçün onu da bildirək ki, bu ilin əvvəlinə olan məlumata görə, Azərbaycanda 166,2 min nəfərə yaşa görə müavinət təyin olunub. Yaşa görə müavinət alanların sayı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10,5 min və ya 6,7% artıb.
Yaşa görə pensiya alanların sayı isə sürətlə azalmaqdadır. Son 16 il ərzində Azərbaycanda yaşa görə pensiya alanların sayı 17 faizə yaxın azalıb. 2010-cu ildə ölkədə 858,6 min pensiyaçı olduğu halda, bu ilin yanvar ayının 1-də onların sayı 712,1 min nəfərə kimi azalıb.
Göründüyü kimi, ölkədə təzadlı vəziyyət yaranıb. Həm pensiya yaşına çatıb pensiya ala bilməyənlərin sayı artır, həm də yaşa görə pensiya alanların sayı azalmaqdadır.
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən ekspert İlqar Hüseynli ölkədə belə vəziyyətin yaranma səbəbini bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Burada iki önəmli faktor əsas rol oynayır. Hazırda Azərbaycanda kişilər üçün pensiya yaş həddi 65, qadınlar üçün 64 il 6 aydır. Qadınların pensiya yaşı hər altı aydan bir artır. Artıq onların da yaşı kişilərlə bərabərləşmək üzrədir. Ümumiyyətlə, pensiya yaşının 63-dən 65-ə qaldırılması, yaşa görə pensiyaya çıxanların sayının azalmasına səbəb olub. Nəticə etibarı ilə bütün bunlar statistikaya təsir edən önəmli amildir. Yəni pensiya yaşının artırılması. Pensiya yaşına çatıb, amma pensiya ala bilməyənlərin sayının sürətlə artmasına gəldikdə isə, bu, onların öz əmək fəaliyyətini leqallaşdıra bilməmələri ilə əlaqədardır. Problem ondadır ki, həmin şəxslərin pensiya almaq üçün sığorta hesablarına lazımı vəsait toplanmayıb. Azərbaycanda 2006-cı ildən bəri yaşa görə əmək pensiyası almaq üçün iki şərt var: pensiya kapitalı və sığorta stajı. Pensiya kapitalı hər ay fərdi uçot hesabınıza ödədiyiniz sosial sığorta məbləğindən formalaşan vəsaitdir. Məsələn, əgər 10 il ərzində hər ay 100 manat (hər il 1200 manat) məcburi sosial sığorta ödənişi edibsə, o zaman pensiya kapitalı 12 min manat olacaq. Hazırda pensiya almaq üçün tələb olunan minimum pensiya kapitalı 46 080 manatdır. Fərdi uçot hesabında bu məbləği olan şəxsdən pensiya yaşına çatdıqda 25 illik sığorta stajı tələb olunmur. Amma fərdi uçot hesabında bu qədər məbləğ yoxdursa, onda minimum pensiya təyin edilməsi üçün sizdən 25 illik sığorta stajı tələb olunur. Məsələn, 25 il işləyən şəxs bunun cəmi 15 ili üzrə məcburi sığorta ödənişi edibsə, onun sığorta stajı 15 il sayılacaq. Əgər pensiya kapitalı da minimum tələbə uyğun gəlməsə, o zaman şəxs pensiya ala bilməyəcək. Ona ancaq yaşa görə müavinət təyin edilə bilər. Hazırda yaşa görə verilən müavinətin məbləği 220 manatdır. Başqa bir problem ondan ibarətdir ki, ölkə vətəndaşlarının müəyyən hissəsi pensiya yaşına çatmadan vəfat edir. Ürək qan-damar, xərçəng xəstəlikləri üzündən insanlar pensiya yaşına çatmadan vəfat edirlər. Qəfil ürək tutmasından ölənlərin sayı xeyli çoxalıb”.
Vidadi ORDAHALLI
