"Təklif edilən model suyun baza qiymətini 20% artıracaq” - Rəşad Həsənov
Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi bildirib ki, suyun qiyməti ilə bağlı rəsmi tarif dəyişiklikləri hələ təsdiqlənməyib və qurum tərəfindən Tarif Şurası-na hər hansı müraciət olunmayıb. Bununla belə, ölkədə su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi və tarif siyasətinin təkmilləşdirilməsi istiqamətində müzakirələrin aparıldığı qeyd edilir. Bu müzakirələr Prezidentin təsdiq etdiyi “Su ehtiyatlarından səmərəli istifadəyə dair Milli Strategiya” çərçivəsində həyata keçirilir və strategiyada su ehtiyatlarının davamlı idarə olunması, maliyyə dayanıqlığının təmin edilməsi, eləcə də tarif siyasətinin diferensiallaşdırılması kimi mühüm hədəflər əksini tapıb.
Agentliyin açıqlamasına görə, diferensiallaşdırılmış tariflərin tətbiqi sosial-iqtisadi amillər, investisiya ehtiyacları və beynəlxalq təcrübə nəzərə alınmaqla mərhələli şəkildə həyata keçirilə bilər. Bu yanaşma yalnız qiymət artımını deyil, bütövlükdə su təsərrüfatı sisteminin modernləşdirilməsini və dayanıqlı maliyyə modelinin formalaşdırılmasını hədəfləyir.
Eyni zamanda, mediada yayılan məlumatlara əsasən, Tarif Şurasının gündəliyində olduğu iddia edilən yeni təklifə görə, aylıq 10 kuba qədər su sərfiyyatı üçün 1 manat 20 qəpik, 10-20 kub arası 1 manat 60 qəpik, 20 kubdan yuxarı isə 2 manat tarif nəzərdə tutulur. Rəsmi təsdiq olmasa da, belə bir artımın baş verməsi xüsusilə aztəminatlı ailələr, çoxuşaqlı ailələr və yüksək su sərfiyyatı olan təsərrüfatlar üçün əlavə maliyyə yükü yarada, eyni zamanda xidmət və məhsul qiymətlərinə dolayı təsir göstərə bilər.
Ehtimal edilən diferensial tarif artımının sosial rifaha, ailə büdcələrinə və ümumi iqtisadi aktivliyə mümkün təsirlərini necə qiymətləndirirsiniz?
İqtisadçı Rəşad Həsənov “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin təkzibinə baxmayaraq, əgər hazırda mediada yayılmış parametrlər əsasında növbəti dövrlərdə su tarifləri üzrə limitlərin müəyyən edilməsi həyata keçirilərsə, bu, ailə təsərrüfatlarının su istehlakı xərclərini artıracaq. Yəni təklif edilən model suyun baza qiymətini 20% artıracaq.
Onun fikrincə, təklif edilən parametrlər üzrə tariflər tətbiq edilərsə və nəzərə alsaq ki, Nazirlər Kabineti istehlak səbətinin strukturunda bir nəfər üçün ayda 5 kubmetr su nəzərdə tutur, bu halda 4 nəfərlik ailənin xərcləri təxminən 8 manat artacaq, yaxud da ümumi su istehlakı xərcləri 40% bahalaşacaq.
Beş nəfərlik ailə üçün isə su istehlakı xərcləri 53% artacaq. Əgər çoxuşaqlı ailələrdən söhbət gedirsə (qanunvericiliyə görə 5 uşaqlı ailə çoxuşaqlı hesab olunur), 7 nəfərlik ailədə su xərcləri 65,7%, yaxud da aylıq 23 manat artacaq.
Təklif edilən parametrlər əsasında diferensiallaşdırma və limitlərin tətbiqi su istehlakı xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına gətirib çıxaracaq. Bu isə kommunal xidmətlərin ailə xərclərinin strukturunda payının 8-8,5%-dən 10%-ə doğru artması meylini gücləndirəcək.
2024-cü ildə Dövlət Statistika Komitəsi tərəfindən ailə təsərrüfatları arasında keçirilən statistik müayinələrin nəticələrini nəzərə alsaq, məlum olur ki, 1, 2, 3, 4 və 5 nəfərdən ibarət bütün ailələr üzrə xərclər gəlirləri üstələyib. Bu istiqamətdə qəbul edilən istənilən əlavə xərc artımı qərarı, o cümlədən suyun qiymətinin artırılması, ailə təsərrüfatlarının əhəmiyyətli hissəsində gəlirlərlə xərclər arasındakı fərqin daha da artmasına səbəb olacaq.
Statistik nəticələrə əsasən demək olar ki, ölkədə 1, 2, 3, 4 və 5 nəfərlik ailələrdə xərclərin artması səbəbindən yığım imkanları demək olar ki, mümkünsüzdür.
Digər mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, 2026-cı ilin sosial paketləri hələ açıqlanmayıb - minimum əməkhaqqı və minimum pensiya məbləği artırılmayıb. Bu şərtlər daxilində dövlətin inhisarında olan xidmət və malların təchizatı üzrə qiymətlərin artırılması ziddiyyət yaradır.
Nəticə etibarilə, əhalinin gəlirləri sabit qaldığı halda xərclərin artması yoxsullaşma riskini artıracaq, alıcılıq qabiliyyətinin aşağı düşməsinə və rifah göstəricilərinin zəifləməsinə gətirib çıxaracaq.
Akif NƏSİRLİ
