ABŞ Yaxın Şərqdə hərbi mövcudluğunu artırdığı və İranın genişmiqyaslı dəniz təlimləri keçirdiyi bir vaxtda Vaşinqton və Tehran Cenevrədə İranın nüvə proqramı ilə bağlı dolayı danışıqların ikinci mərhələsinə qatılıblar. Danışıqların birinci raundu fevralın 6-da Omanda baş tutub.
İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi danışıqlarda ölkəsinin nümayəndə heyətinə rəhbərlik edir. ABŞ prezidenti Donald Trampın elçiləri Stiv Vitkoff və Cared Kuşnerdir. Əraqçinin öncə Amerika nümayəndə heyəti ilə ünsiyyətdə vasitəçi kimi çıxış edən Omanlı həmkarı Bədr Əlbusaidi ilə danışıqlar apardığı bildirilir. İran Tehranın "dinc nüvə proqramı" ilə bağlı sanksiyaların və zəmanətlərin "tamamilə ləğvini" tələb edir . Amerika tərəfi öz mövqeyini Oman nümayəndə heyəti vasitəsilə çatdırıb. Mesajların Oman vasitəsilə mübadiləsi aparılır. Xatırladaq ki, "Reuters" agentliyinin məlumatına görə, Cenevrədə keçiriləcək yeni danışıqlar ərəfəsində İran sanksiyaların ləğvi müqabilində ABŞ-a genişmiqyaslı iqtisadi razılaşma təklif edib.
İran xarici işlər nazirinin müavini Məcid Təxt-Rəvançi BBC-yə verdiyi müsahibədə bildirib ki, əgər amerikalılar sanksiyaların qaldırılmasını müzakirə etməyə hazırdırlarsa, İran ABŞ ilə nüvə sazişinə nail olmaq üçün güzəşt variantlarını nəzərdən keçirməyə hazırdır.
Amerika rəsmiləri dəfələrlə bildiriblər ki, uzanan danışıqlarda irəliləyişi ABŞ deyil, İran ləngidir. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio bildirib ki, prezident Donald Tramp İranla razılaşmaya üstünlük verir, lakin bunu etmək çox çətindir. Məcid Təxt-Rəvançi bildirib ki, artıq top Amerikanın meydanındadır və onlar razılığa gəlmək istədiklərini sübut etməlidirlər: "Əgər onlar səmimidirlərsə, əminəm ki, biz razılığa gedən yolda olacağıq". Tramp, ABŞ-ın bölgədəki hərbi mövcudluğunu artırdığı bir vaxtda, nüvə proqramının məhdudlaşdırılması ilə bağlı razılaşmanın uğursuzluğa düçar olacağı təqdirdə İrana zərbə endirəcəyi ilə hədələyib. Bu, İranın yanvar ayında ölkə miqyasında hökumət əleyhinə etirazları qəddarcasına yatırmasından sonra baş verib. Hüquq müdafiə qrupları bu etirazların minlərlə insanın ölümünə səbəb olduğunu bildirirlər. Məcid Təxt-Rəvançi Tehranın uranı 60%-ə qədər zənginləşdirmək təklifini güzəştə getməyə hazır olduğunun sübutu kimi göstərib.
Zənginləşdirmə səviyyəsinin silah səviyyəsinə yaxın olması, İslam Respublikasının həmişə inkar etdiyi nüvə silahına doğru irəlilədiyinə dair şübhələri artırıb. Taxt-Rəvançi bildirib: "Əgər onlar sanksiyaları müzakirə etməyə hazırdırlarsa, biz bu və proqramımızla bağlı digər məsələləri müzakirə etməyə hazırıq". O, bunun sanksiyaların hamısının, yoxsa bir hissəsinin ləğvi demək olub-olmadığını dəqiqləşdirməyib. İranın 2015-ci il nüvə sazişində nəzərdə tutulduğu kimi, 400 kiloqramdan çox zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını çıxarmağa razı olub-olmayacağına gəlincə, Taxt-Rəvançi deyib: "Bu barədə danışmaq hələ tezdir". İranın əsas tələblərindən biri danışıqların yalnız nüvə məsələsinə yönəlməsi idi və Məcid Təxt-Rəvançi bununla bağlı bildirib: "Bildiyimiz qədəri ilə, onlar belə bir nəticəyə gəliblər ki, əgər razılaşma əldə etmək istəyirsinizsə, nüvə məsələsinə diqqət yetirməlisiniz". Təsdiqlənərsə, bu, Vaşinqtonun zənginləşdirmədən imtina etmək kimi maksimalist tələblərini istənilən razılaşmaya maneə kimi görən İran üçün irəliyə doğru əsas addım olardı. İran bunu qırmızı xətt, Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi çərçivəsində hüquqlarının pozulması hesab edir. Məcid Təxt-Rəvançi həmçinin Tehranın ballistik raket proqramını Amerika danışıqları aparanları ilə müzakirə etməkdən imtina etməsi mövqeyini təkrarlayıb ki, bu da əsasən raketlərin hədəf aldığı İsrailin əsas tələbidir. Rubio da daxil olmaqla, Amerika rəsmiləri vurğulayıblar ki, bu məsələ İranla əldə edilən hər hansı bir razılaşmaya daxil edilməlidir, eləcə də Tehranın bölgədəki silahlı qruplara dəstəyinə son qoymaq məsələsi də daxil edilməlidir. Məcid Təxt-Rəvançi bu fonda qeyd edib: "İsraillilər və amerikalılar bizə hücum edəndə raketlərimiz köməyimizə çatdı, bəs necə özümüzü müdafiə vasitələrimizdən məhrum etməyə razı ola bilərik". İranın mümkün Amerika hərbi əməliyyatını yaşam mübarizəsi kimi görüb-görməyəcəyi sualına o, belə cavab verib: "Belə bir çox təhlükəli ssenarini nəzərdən keçirmək belə ağılsızlıqdır, çünki bütün region xaosa qərq olardı".
İran dəfələrlə açıq şəkildə bildirib ki, hücum halında ABŞ-ın bölgədəki hərbi bazaları qanuni hədəf hesab ediləcək. Hazırda bölgədə yerləşən 40 mindən çox Amerika əsgəri ilə bağlı suala cavab olaraq Məcid Təxt-Rəvançi qeyd edib: "Bu, tamamilə fərqli bir oyun olacaq". İranın yüksək vəzifəli rəsmiləri regiondakı həmkarları ilə intensiv danışıqlar aparır və onlar da öz növbəsində Trampa zəng edərək genişmiqyaslı nəticələrə səbəb olacaq müharibənin qarşısını almaq üçün təcili ehtiyacı müzakirə edirlər. İran dəfələrlə İsraili danışıqlar prosesini sabotaj etməyə çalışmaqda ittiham edib. Bütün bunlar fonunda Cenevrə danışıqlarının nəticəsi açıqlanmasa da tərəflər danışlqaır davam etdirmək istəyir. Bu da o deməkdir ki, ziddiyyətlərə Cenevrədə də son qoyulmayıb.
Nahid SALAYEV
