Əli Orucov: "İranın əlində Hörmüz boğazı ABŞ-İsrail koalisiyasına ən tutarlı cavab vasitəsidir"
ABŞ Hörmüz boğazında gəmiləri müşayiət etmək üçün beynəlxalq koalisiya yaratmaq niyyətindədir. Bu plan Tramp administrasiyası tərəfindən elan olunmağa hazırlanır və bir neçə ölkənin iştirak edəcəyi gözlənilir. Missiyanın hərbi əməliyyatlar dövründə və ya atəşkəsdən sonra başlayacağı hələ müzakirə olunur.
ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Hörmüz boğazından neft alan ölkələr bu marşrutun təhlükəsizliyinə diqqət yetirməli, ABŞ isə onlara kömək göstərəcək. Tramp həmçinin İranın strateji Xarq adasında hərbi əməliyyatlar keçirə biləcəyini nəzərdən keçirir. ABŞ qüvvələri martın 13-də bu adanı bombalayıb.
Böyük Britaniya və Kanada ABŞ-ın təklifini dəstəkləyir. Həmin ölkələrin rəhbərləri boğazın açılmasının qlobal gəmiçiliyə və enerji təhlükəsizliyinə təsirini müzakirə ediblər. Eyni zamanda ABŞ-ın neft şirkətləri - "Exxon Mobil", "Chevron" və "ConocoPhillips" administrasiya rəsmilərinə boğazdakı hər hansı fasilələrin qlobal enerji bazarlarında dəyişkənlik yaradacağı barədə xəbərdarlıq ediblər.
İran isə atəşkəs və danışıqlar ideyasını rədd edib. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi bildirib ki, Tehran heç vaxt atəşkəs istəməyib və danışıqlara hazır deyil, lakin özünü müdafiə etməyə tam hazırdır.
ABŞ-ın bu planı həyata keçərsə, Amerika və müttəfiqlərinin hərbi qüvvələri gəmiləri müşayiət edəcək. Amma bu, eyni zamanda ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi qarşıdurmasının yeni mərhələsini başlada bilər. İran isə boğazdakı xarici donanmalara cavab atəşi açmaqla təhlükəni artırmaq potensialına malikdir.
ABŞ Hörmüz boğazında gəmiləri müşayiət etmək üçün koalisiya elan etməyə hazırlaşır. Bu haqda “The Wall Street Journal” və “Axios” nəşrləri yazıb. İran isə təslim olmaq fikrində olmadığını bildirib. Trampın bu çağırışına Avropa ölkələri hələ susur, ABŞ lideri isə bu koalisiyaya dəstək verməyənləri hədələyib.
Bu mühafizə koalisiyası baş tutacaqmı? Baş tutsa belə, bu koalisiya Hörmüz boğazının açılmasını təmin edə bilərmi?
Politoloq Əli Orucov məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, İranın əlində Hörmüz boğazı ABŞ-İsrail koalisiyasına ən tutarlı cavab vasitəsidir. O bildirdi ki, Tehran bu boğazın beynəlxalq daşımalarda, gəmiçilikdə və enerji təminatında əhəmiyyətli rolunu bilir və ona görə də bu strateji nöqtəyə daha çox fokuslanıb: "Boğazın bağlanması dünya bazarında enerji daşıyıcılarının qiymətini kəskin şəkildə artırdı və dünya iqtisadiyyatında ciddi təlatümlər yaratdı. İranı tam çökdürdük deyən D. Tramp indi NATO və Körfəzdəki müttəfiqlərindən kömək istəyir. Hətta onları kömək verməyəcəyi təqdirdə şantaj edir, hədələyir. İran Hörmüz boğazını bütünlükdə qapatmayıb. Ona qarşı təcavüz edən ABŞ-İsrail koalisiyasına dəstək verən dövlətlərin gəmi və tankerlərinin keçməsini qadağan edir.
Eyni zamanda belə bir fikrə düşəcək dövlətlərin də qadağa ilə üzləşə biləcəkləri barədə xəbərdarlıq edir. Ona görə də Trampın Hörmüzlə bağlı İrana qarşı koalisiya yaratmaq ideyası müsbət qarşılanmır. Aparıcı Qərb ölkələrinin bir çoxu artıq bundan imtina edib. Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya və İspaniya kimi dövlətlər aparılan müharibənin onların müharibəsi olmadığını bəyan ediblər. Həm də ona görə ki, həmin dövlətlər İsrail və ABŞ maraqlarına görə müharibənin bir parçası olaraq qlobal toqquşmalara getmək istəmirlər.
Burada Rusiya və Çin faktoru, İranın dirənişi və hələ də müqavimət qabiliyyətinin qalması da rol oynayır. Bəlkə də Trampın təsiri altında olan, yaxud ona xoş görünmək istəyən bir neçə dövlət koalisiyaya qoşulsun. Ancaq bu, problemi daha da qızışdıracaq və arealını genişləndirəcək. Xark adasının bombalanması və strateji obyektlərin məhv edilməsi çıxış yolu deyil və bu, neftin qiymətini bir qədər də artıracaq.
Həmçinin bu addımlar simmetrik olacaq. Məncə, tərəflər danışıqlar üçün göstərilən təşəbbüslərə pozitiv yanaşmalıdırlar. Xüsusən də Türkiyənin təşəbbüsləri bölgədəki atəşi söndürə bilər."
Akif NƏSİRLİ
