Dövlət Statistika Komitəsinin (DSK) açıqladığı məlumata görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında sənaye sektorunda 51 milyard 178.1 milyon manat dəyərində məhsul istehsal edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 0.8 faiz azdır. DSK cəmi bir ay öncə — ilk 8 ayın yekunlarına dair hesabatında sənaye sektorundakı azalmanı 0.4 faiz elan etmişdi.
Həm rəsmi qurumlar, həm də müstəqil iqtisadçılar ölkə sənayesindəki bu geriləməni əsasən neft-qaz sektorunda hasilatın aşağı düşməsi ilə əlaqələndirirlər. Məsələn, ötən il ölkədə 28 milyon tona yaxın neft çıxarılıb. Halbuki, 2009-cu ildə bu göstərici 50 milyon ton təşkil edirdi. Digər tərəfdən, bu il Yaxın Şərqdə sabitliyin pozulması və Hörmüz boğazında yaranan problemlər səbəbindən neft kəskin bahalaşıb, hətta Azərbaycan neftinin qiyməti az qala iki dəfəyə yaxın artıb. İqtisadçılar hesab edirlər ki, neftin kəskin bahalaşmasına baxmayaraq, sənayedə geriləmənin davam etməsi və DSK-nın açıqladığı 1.5 faizlik cüzi ümumi daxili məhsul (ÜDM) artımı iqtisadiyyatda müəyyən problemlərdən xəbər verir. Digər tərəfdən, neft sektorunda əldə olunan gəlirlərin iqtisadiyyatın digər sahələrinə çevrilməsi həmişə arzuolunan sürətlə baş vermir. Qeyri-neft sənayesində istehsalın genişləndirilməsi, yerli məhsulların xarici bazarlara çıxarılması və yüksək əlavə dəyər yaradan sahələrin inkişafı daha sistemli yanaşma tələb edir.
Sənayenin inkişafına mane olan amillərdən biri istehsalın texnoloji səviyyəsi ilə bağlıdır. Bir sıra müəssisələrdə müasir avadanlıqlara, avtomatlaşdırma sistemlərinə və innovativ istehsal üsullarına ehtiyac qalır. Texnologiyaların yenilənməsi isə böyük maliyyə vəsaiti və uzunmüddətli investisiyalar tələb edir. Digər mühüm məsələ sənaye məhsullarının satış bazarlarıdır. İstehsalın artırılması özlüyündə kifayət etmir. Müəssisələr üçün sabit sifarişlərin, ixrac kanallarının və əlverişli biznes mühitinin olması da vacibdir. Daxili bazarın məhdudluğu bəzi sahələrdə genişmiqyaslı istehsalın iqtisadi səmərəliliyini aşağı sala bilər. Sənayedə davamlı inkişafın təmin olunması üçün investisiyaların həcmi ilə yanaşı, onların hansı sahələrə yönəldilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əgər maliyyə resursları əsasən xammal hasilatına və ənənəvi sahələrə yönəlirsə, yüksək texnologiyalı istehsalın genişləndirilməsi ləngiyə bilər. Buna görə də maşınqayırma, kimya sənayesi, elektronika, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı və digər əlavə dəyər yaradan istiqamətlərə diqqət artırılmalıdır. Sənaye parklarının və sənaye məhəllələrinin yaradılması bu baxımdan müsbət imkanlar yaradır. Lakin onların fəaliyyətinin səmərəliliyi yalnız yaradılan müəssisələrin sayı ilə ölçülməməlidir. İstehsalın həcmi, məhsuldarlıq, ixrac imkanları, yaradılan iş yerlərinin keyfiyyəti və yerli məhsulların rəqabət qabiliyyəti də əsas göstəricilər sırasında olmalıdır.
Tahir TAĞIYEV
