ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Yunanıstana səfəri zamanı Qərb gücünün dirçəldilməsini tələb etdi və hətta bu ideyanı həyata keçirmək üçün bir plan da irəli sürdü. Onun sözlərinə görə, əvvəlki böyüklüyün bərpasının açarı Vaşinqtonun və prezident Donald Trampın "Amerika Birinci" siyasətini dəstəkləməkdədir. Lakin hər kəs Qərb liderliyini qorumaq üçün belə Amerika dəyərlərini bölüşməyə hazır deyil. Bu, xüsusilə ABŞ diplomatik nümayəndələri xidmət etdikləri ölkələrin nazirləri ilə mübahisə etməyə cəsarət etdikdə və hökuməti devirməklə hədələyəndə doğrudur.
Tramp NATO müttəfiqlərini qorxutmağa və ticarət müharibələrini başlatmağa çalışarkən, Rubio fərqli bir yol tutur. 6-8 oktyabr tarixlərində Yunanıstana səfəri zamanı o, ölkənin qlobal liderliyini bərpa etməsini təklif etdi. Əlbəttə ki, bu, ABŞ ilə çiyin-çiyinə dayanmağı və Trampın siyasətini dəstəkləməyi tələb edəcək; əks halda Qərb çətin bir aqibətlə üzləşəcək. ABŞ dövlət katibi Partenon fonunda danışarkən bildirib: "Seçdiyimiz kurs Qərbin dünyada liderlik mövqeyini qoruyub saxlayacağını, yoxsa tənəzzül, köləlik və deqradasiya gələcəyinə təslim olub-olmadığını müəyyən edəcək". ABŞ dövlət katibinin Afinaya səfəri NATO müttəfiqlərinə qısa bir tur çərçivəsində təşkil edilib. Yunanıstana getməzdən əvvəl o, 5 oktyabrda İslandiyaya səfər edib. Amerikalı rəsminin çıxışında, Qədim Yunanıstan və Roma tarixi də daxil olmaqla, keçmişə çoxsaylı istinadlar var idi: "Biz inanırıq ki, Avropa uzun yuxusundan oyanıb min illər əvvəl burada yanan odu yenidən alovlandıra bilər". O, regionun artan hərbi xərcləri sayəsində artıq dirçəlişə doğru irəlilədiyini və ABŞ-ın digər dövlətlər və ərazilərlə əməkdaşlığının təəccüblü nümunələrini təqlid etməli olduğunu bildirib. Rubio Tramp administrasiyasının Qrenlandiya ilə bağladığı müqavilədən bəhs edib. Ağ Evin vəzifəli şəxsinin təzyiqindən sonra Danimarka muxtar bölgəsi ilə adada Amerika hərbi obyektlərinin tikintisinin təsdiqlənməsi prosedurunu müəyyən edən yeni bir müqavilə bağlanıb: "Bu müqavilənin hər üç tərəfi qalib gəldi. Biz birlikdə qalib gəlmək istəyirik. Biz birlikdə qalib gəlməliyik". Amerikalı rəsmi Yunanıstanı nümunəvi müttəfiq adlandırdı və Afinanın 4 milyard dollar dəyərində Amerika silahı alacağını açıqladı. Səfər zamanı terrorizmlə mübarizə aparmaq üçün məlumat mübadiləsini genişləndirmək barədə də razılıq əldə edildi. Rubionun sözlərinə görə, Yunanıstan kütləvi miqrasiya və insan alveri ilə bağlı təhdidlərə xüsusilə həssasdır. Yunanıstanın xarici işlər naziri Georgios Gerapetritis ABŞ ilə əməkdaşlığa sadiqliyini bir daha təsdiqlədi. O, Afinanın Hörmüz boğazında Vaşinqtona dəniz yardımı təklif etməyə hazır olduğunu bildirdi. Yeganə şərt həyata keçirilə bilən sülh prosesinin başlanması və əlverişli şərait idi. Amerika və Avropa mediası tez-tez dövlət katibinin Avropa, Latın Amerikası və Asiyaya səfərlərinin, eləcə də oradakı çıxışlarının onun öz prezidentliyinə hazırlıq olduğunu irəli sürür. İddialara görə, Rubio Trampın xələfi olmağı və onun mövqeyi uğrunda mübarizə aparmağı hədəfləyir. Bu doğru ola bilər, baxmayaraq, “The Wall Street Journal” Rubionun köməkçilərinə istinadən qeyd edib ki, o, hazırkı işinə tam diqqət yetirir. Onun səfəri Trampın ikinci müddətinin əvvəlindən bəri Vaşinqtonun NATO müttəfiqləri ilə münasibətlərində yaranan inamsızlığın aradan qaldırılmasının çətinliyini nümayiş etdirdi. Rubionun gəlişindən əvvəl Afinada kütləvi etirazlar baş verdi. Nümayişçilər şəhər mərkəzindən Amerika səfirliyinə doğru yürüş etdilər. Bir çoxları üzərində "Marko Rubio - arzuolunmaz qonaq" yazılmış plakatlar tutdular. Avropalılar Tramp administrasiyasını İsrail-Pakistan münaqişəsi, İrana qarşı müharibə və Amerika prezidentinin Tehranla münaqişədə kifayət qədər əməkdaşlıq etmədiklərinə görə müttəfiqlərini cəzalandırmaq üçün tətbiq etdiyi ticarət məhdudiyyətləri ilə əlaqələndirirlər. Trampın təyin etdiyi bəzi şəxslər Vaşinqtonun etibarlı müttəfiq kimi imicinə də xələl gətirir. Buna misal olaraq ABŞ-ın Yunanıstandakı səfiri Kimberli Qillfoyl göstərilir. 26 sentyabrda "Wall Street Journal" qəzeti Afinada Yunanıstan və Amerika rəsmilərinin qatıldığı şam yeməyinin təfərrüatlarını əks etdirən məqalə dərc etdi. Qillfoyl da onların arasında idi. O, əvvəlcə Yunanıstanın enerji naziri Stavros Papastavrou ilə mübahisəyə girdi, sonra ABŞ-ın Rumıniyadakı siyasi böhranda əli olduğunu iddia etdi: "Biz bunu istənilən ölkəyə edə bilərik. Biz bunu burada da edə bilərik". Rumıniya may ayından bəri hökumət qura bilmir, çünki parlament üzvləri prezident Nikusor Danın təklif etdiyi bütün baş nazir namizədlərini rədd ediblər. Qillfoyl Trampın tərəfdarıdır və prezidentinin siyasətini tam dəstəkləmək mövqeyindən çıxış edir. 2018-ci ildə onun Donald Trampla sıx münasibətləri ictimaiyyətə açıqlandı. Lakin digər ölkələrin milli siyasətinə açıq şəkildə müdaxilə edən bir ölkəyə etibar etmək qərarı şübhəli görünsə də, bəzi yunan siyasətçiləri ölkələrinin ABŞ prezidenti ilə asanlıqla ünsiyyət qura bilən bir səfirin diqqətini cəlb etməsindən məmnundurlar.
Samirə SƏFƏROVA
