ABŞ-ın hazırkı şəraitdə Çinlə bu formatda görüşməsinin səbəbi nədir? İranla müharibə nəticəsində Çinə böyük zərbə dəyib - müharibə səbəbilə o, İrandan və digər Körfəz ölkələrindən neft ala bilmir. Belə bir vəziyyətdə ABŞ və Çin arasında danışıqların mövzusu nə ola bilər? ABŞ Çindən nə tələb edə bilər?
Nəzərə alsaq ki, Tramp bu günlərdə Çinə də müraciət edərək “gəlin koalisiya yaradaq və Hörmüz boğazını açaq, siz bu marşrutla ən çox neft daşıyan ölkələrdənsiniz və maraqlarınız zərər görür” deyə çağırış edib. Bu, əslində Çini prosesə cəlb etmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Təbii ki, Çin hesab edir ki, Hörmüz boğazının bağlanmasının əsas səbəblərindən biri ABŞ-ın başlatdığı münaqişədir. Belə bir şəraitdə ABŞ-ın bu iqtisadi danışıqlarda Çindən əsas gözləntiləri nə ola bilər? Orta Doğu Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi şərhçi Sədrəddin Soltan Bakı-Xəbər qəzetinə məsələ ilə bağlı açıqlamasında bildirdi ki, ABŞ-ın əsas hədəfi Çinin Yaxın Şərqdə fəallığını artırmasının qarşısını almaq, hətta imkanı olarsa onu regiondan çıxarmaqdır. Siyasi şərhçinin fikrincə, Vaşinqton eyni zamanda Çin-İran siyasi və iqtisadi münasibətlərini minimuma endirməyi də hədəfləyib: “Çünki ötən il Çinlə İran arasında 25 il müddətinə 200 milyard dollarlıq iqtisadi-ticarət müqaviləsi imzalanıb. Amerikanın məqsədi, gücü çatsa, bu müqaviləni əngəlləmək, hətta Çini İrandan çıxarmaqdır. İndi isə ABŞ Hörmüz boğazının açılması üçün birgə əməkdaşlıq təklif edir. Əgər Çin Amerika ilə əməkdaşlığa getməzsə və İrana qarşı əməliyyatlar ABŞ-ın üstünlüyü ilə başa çatarsa, ardınca Vaşinqton Pekinin Yaxın Şərqdə iqtisadi-ticarət fəaliyyətinə ciddi əngəllər yaradacaq. Odur ki, ABŞ Çinə hazırkı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyi təklif edir. Hətta bu əməliyyatlarda onun iştirakı təmin edilməzsə, Trampın martın sonunda Çinə səfərinin təxirə salınması ehtimalı da istisna edilmir. Danışıqların birinci mərhələsinin nəticəsiz başa çatması da ABŞ-la Çin arasında regionla bağlı əməkdaşlığa rəsmi Pekinin hələlik müsbət cavab verməməsi ilə bağlıdır.” Akif NƏSİRLİ
