İran ərazisində kürd silahlı qruplarının, xüsusilə Komala kimi təşkilatların mümkün hücumu Yaxın Şərqdə onsuz da mürəkkəb olan geosiyasi vəziyyəti daha da gərginləşdirə biləcək gözləntilərdən biri kimi qiymətləndirilir. Bu məsələ yalnız lokal təhlükəsizlik problemi deyil, eyni zamanda regional güclərin maraqlarının kəsişdiyi çoxsəviyyəli bir böhran potensialı daşıyır.
Belə bir hücumun baş verməsi ilk növbədə İran daxilində sabitliyə ciddi zərbə vura bilər. Mərkəzi hakimiyyət bunu birbaşa ərazi bütövlüyünə təhdid kimi qiymətləndirərək genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlara başlaya bilər. İranın separatizmə qarşı tarixən sərt mövqe tutduğu nəzərə alınarsa, cavab tədbirlərinin həm hərbi, həm də təhlükəsizlik baxımından çox kəskin olacağı ehtimal edilir. Bu isə xüsusilə kürdlərin yaşadığı bölgələrdə humanitar vəziyyəti ağırlaşdıra, mülki əhali arasında itkiləri və köç dalğasını artıra bilər.
Hadisələrin coğrafiyasının genişlənməsi də real riskdir. Kurdistan Regional Muxtariyyatinin nəzarətində olan ərazilər bu baxımdan həssas zonaya çevrilə bilər. Əgər Tehran hücumların bu ərazilərlə əlaqəli olduğunu düşünərsə, sərhədyanı və ya daha dərin hərbi zərbələr endirməsi mümkündür. Bu isə İraqın şimalını birbaşa münaqişə zonasına çevirə və regionda yeni gərginlik ocağı yarada bilər. Muxtariyyət rəhbərliyinin öz ərazisinin belə əməliyyatlar üçün istifadə olunmasına qarşı çıxması da məhz bu risklərlə bağlıdır.
Beynəlxalq müstəvidə isə vəziyyət daha da mürəkkəbləşə bilər. ABŞ-ın rolu burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Donald Trump tərəfindən səsləndirilən ziddiyyətli mövqelər - əvvəl dəstək siqnalları, sonra isə münaqişəni genişləndirmək istəməməsi Vaşinqtonun strateji tərəddüdlərini göstərir. Hər hansı dolayı və ya birbaşa dəstək İran tərəfindən düşmənçilik addımı kimi qiymətləndirilə və iki ölkə arasında qarşıdurmanı daha təhlükəli mərhələyə keçirə bilər. Bu isə regionda daha geniş eskalasiya riskini artırır.
Digər mühüm məqam kürd qruplarının strateji hesablamaları ilə bağlıdır. Onlar mövcud gərginliyi fürsət kimi qiymətləndirərək muxtariyyət və ya özünüidarə perspektivlərini irəli aparmağa çalışsalar da, reallıqda bu olduqca çətin və riskli yoldur. İran kimi güclü və mərkəzləşmiş dövlətə qarşı silahlı mübarizə uzunmüddətli uğur vəd etmir və əksinə, daha sərt nəzarət və repressiyalara səbəb ola bilər. Tarixi təcrübə də göstərir ki, kürd hərəkatları tez-tez böyük güclərin maraqları çərçivəsində istifadə olunur və nəticədə gözlənilən siyasi dividendləri əldə etməkdə çətinlik çəkirlər.
Humanitar aspekt isə bu gözləntilərin ən ağır nəticələrindən biri ola bilər. Münaqişənin genişlənməsi yeni qaçqın dalğası, infrastrukturun dağıdılması və sosial-iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi ilə nəticələnə bilər. Bu, yalnız İran daxilində deyil, qonşu ölkələrdə də əlavə yük və qeyri-sabitlik yaradacaq.
Ümumilikdə, kürd silahlı qruplarının İrana qarşı hücumu qısa müddətli taktiki üstünlüklər yaratsa belə, uzunmüddətli perspektivdə region üçün daha dərin böhran, güc balansının pozulması və genişmiqyaslı qarşıdurma riski deməkdir. Buna görə də belə bir addım həm regional aktorlar, həm də qlobal güclər tərəfindən yüksək riskli və arzuolunmaz hesab olunur.
Akif NƏSİRLİ
