Raşt-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisinə aprelin 1-də start verilməsi barədə məlumat Rusiya tərəfindən rəsmi səviyyədə açıqlanıb. Rusiyanın energetika naziri Sergey Tsivilev bu barədə Rusiya-İran Ticarət və İqtisadi Əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiya çərçivəsində keçirilən iclasda danışıb və məsələ İranın neft naziri Möhsün Paknejad ilə birgə mətbuat konfransında da təsdiqlənib. Bu açıqlama uzun illərdir müzakirə olunan layihənin artıq praktik mərhələyə keçdiyini göstərir.
Rəşt-Astara dəmir yolu xətti Azərbaycan ilə İranı birləşdirən və daha geniş miqyasda Şimal-Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi çərçivəsində strateji əhəmiyyət daşıyan hissədir. Təxminən 162 kilometr uzunluğa malik olan bu xətt İranın Rəşt şəhəri ilə sərhəddə yerləşən Astara şəhərini birləşdirir və Rusiya-Azərbaycan-İran marşrutunun tamamlanması üçün əsas boşluğu aradan qaldırır. Layihənin rəsmi razılaşma mərhələsi 2023-cü ildə Moskva ilə Tehran arasında imzalanmış sənədlərlə rəsmiləşdirilib.
Alternativ olaraq Ermənistan üzərindən keçən marşrut ideyası müxtəlif dövrlərdə gündəmə gətirilib. İran üçün bu istiqamət regional əlaqələrin şaxələndirilməsi və Ermənistan beynəlxalq layihələrdə iştirakını təmin etmək baxımından cəlbedici görünürdü. Hətta Tehran müəyyən mərhələlərdə Ermənistandan kecən dəhlizə sərmayə qoymağa hazır olduğunu da bəyan etmişdi. Lakin Ermənistan ərazisinin dağlıq və mürəkkəb relyefi, yeni tunel və körpülərin zəruriliyi, eləcə də mövcud dəmir yolu infrastrukturunun natamamlığı bu variantı həm bahalı, həm də uzunmüddətli perspektivə çevirirdi.
Burada siyasi amil də mühüm rol oynayıb. Son illərdə Rusiya ilə Ermənistan arasında münasibətlərdə yaranmış gərginlik, təhlükəsizlik və geosiyasi məsələlər ətrafında fikir ayrılıqları Moskvanın regional layihələrə yanaşmasına təsirsiz qalmayıb. Rusiya üçün strateji nəqliyyat dəhlizinin sabit tərəfdaşlar və daha proqnozlaşdırılan marşrut üzərindən keçməsi vacibdir. Bu baxımdan Azərbaycan-İran xətti həm siyasi, həm də texniki baxımdan daha etibarlı və real görünür.
Nəticə etibarilə, Ermənistan marşrutu nəzəri müzakirə səviyyəsində qalsa da, real seçim iqtisadi səmərəlilik, hazır infrastruktur və siyasi münasibətlərin vəziyyəti nəzərə alınaraq edilib. Rusiya-Ermənistan münasibətlərindəki gərginlik alternativ xəttin perspektivini zəiflədən amillərdən biri kimi çıxış edib və Moskvanın Rəşt-Astara layihəsinə prioritet verməsini daha da gücləndirib. Bu qərar Şimal-Cənub dəhlizinin əsas istiqamətinin Rusiya-Azərbaycan-İran xətti üzərində formalaşdığını bir daha təsdiqləyir.
Akif NƏSİRLİ
