Rauf Zeyni: “…Xeyir gətirə bilməz, ziyan vurar”
Zaur İbrahimli: “Bu, süni maneələri aradan qaldırır və real problemlərin müzakirəsini asanlaşdırır”
Aprelin 11-də Qəbələ şəhərində “Sülh Körpüsü” təşəbbüsü çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyətlərinin nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən ikitərəfli dəyirmi masa çərçivəsində Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi - Prezident Administrasiyasının xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev ilə görüş baş tutub. H.Hacıyev qeyd edib ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh gündəliyi üzrə danışıqlar ikitərəfli xarakter daşıdığı kimi, vətəndaş cəmiyyətləri arasındakı bu mübadilələrin və etimad quruculuğu tədbirlərinin də ikitərəfli xarakter daşıması vacibdir.
Vətəndaş cəmiyyəti təmsilçilərinin arasında etimad quruculuğunun ikitərəfli formatda getməsinin üstünlükləri nədir? Əgər bu üçtərəfli, dördtərəfli formata çevrilsə nə baş verər, nə kimi təhlükəsi olar? İkitərəfli formatın üstünlükləri nədir?
Bakı İctimai Əməkdaşlıq Mərkəzinin sədri Rauf Zeyni baki-xeber.com-a bildirdi ki, sülh gündəliyi çərçivəsində Azərbaycan və Ermənistan vətəndaş cəmiyyətlərinin nümayəndələri növbəti görüşünü keçirdi. “Hələlik görüşlərin ikitərəfli formatda keçirilməsi razılaşdırılıb. Bu görüş ikitərəfli formatda davam etməlidir. Növbəti mərhələlərdə artıq üçtərəfli, çoxtərəfli formata keçə bilərlər. Bir çox prinsipial məsələlər razılaşdırılmalı, cəmiyyətlər hazırlanmalıdır. Ondan sonra düşünürəm ki, vətəndaş cəmiyyəti növbəti mərhələlərdə çoxtərəfli formara keçə bilərlər.
Hamımıza yaxşı məlumdur ki, həm Azərbaycan, həm də Ermənistan QHT-ləri arasında sülh gündəliyi çərçivəsində bu formatda danıqlara hazır olmayan QHT-lər var ki, onlar bu danışıqlarda indiki mərhələdə hər hansı formada xeyir gətirə bilməz, ziyan vurar. Bu da ümumi danışıqların aparılmasına müəyyən mənada zərbə vura, ziyan gətirə bilər. Ona görə ki, 30 illik işğal dövründən, uzun fasilədən sonra bu münasibətlər qurulmalıdıdır, qaydaya salınmalıdır, növbəti mərhələdə isə daha geniş formatda görüşlərin keçirilməsi razılaşdırıla bilər”-deyə R.Zeyni bildirdi.
Politoloq Zaur İbrahimov baki-xeber.com-a bildirdi ki, Azərbaycan diplomatiyası Ermənistanla ikitərəfli formatda sülh danışıqlarını uğurla və çağdaş dövrümüzdə nümunə yaradacaq bacarıqlar apardı. “Real uğurlar, məhz sabit, davamlı ikitərəfli format bərqərar olduqdan sonra mümkün oldu. Bundan əvvəl Praqa formatında Aİ Şurasının prezidenti Şarl Mişel vasitəçilik edirdi, lakin Brüssel Fransanın qeyri-konstruktiv təsirini neytrallaşdıra bilmədi. Moskva formatında baş nazir müavinlərindən ibarət üçtərəfli komissiya yaradılmışdı. Lakin, Kreml vasitəçilikdən çox öz maraqlarını önə çəkirdi. Bəs ikitərəfli format niyə daha effektiv oldu? Çünki, tərəflər arasında heç bir vasitəçi və ya kənar maraqlı tərəf olmadan birbaşa ünsiyyət imkanı yaranır. Bu, süni maneələri aradan qaldırır və real problemlərin müzakirəsini asanlaşdırır. tərəf arasında razılaşma əldə etmək üçün daha az razılıq tələb olunur. Üçüncü tərəflərin gündəliyi, təsdiqi və ya veto imkanı prosesi ləngitmir”.
Z.İbrahimovun sözlərinə görə, real təcrübəmiz göstərir ki, üçüncü tərəflər (dövlətlər, beynəlxalq təşkilatlar, qeyri-rəsmi qruplar) çox vaxt öz geosiyasi, iqtisadi və ya ideoloji maraqlarını güdürlər. “İkitərəfli format bu cür maraqların sülh prosesinə müdaxiləsinin qarşısını alır. Əsas risk ki, tərəfkeşlik səyləri ilə bağlı ola bilər, güclü dövlətlər və ya qlobal təşkilatlar, başqa ölkələr öz maraqlarına uyğun olaraq tərəflərdən birini müdafiə edə, süni “balans” yaratmağa çalışa və ya prosesi öz xeyrinə istiqamətləndirə bilər. Bu, etimad quruculuğunu deyil, rəqabəti artırar. Fransa məhz belə vasitəçiliyə çalışırdı. Bu isə həssas məsələlərdə (müharibə əsirləri, itkin düşmüş şəxslər, tarixi yaddaş) bu, prosesə zərər vura bilər. Azərbaycan və Ermənistan arasında vətəndaş cəmiyyətləri səviyyəsində etimad quruculuğu ikitərəfli formatda daha effektivdir, artıq müvafiq təcrübə də formalaşıb və inkişaf edir. Gözləmək olar ki, Azərbaycan və Ermənistan bu istiqamətdə də nümunə olacaq, işlər mexanizm yaradacaqlar”-deyə Z. İbrahimov bildirdi.
İradə SARIYEVA
