Ermənistan ərazisi və əhalisi baxımından kiçik, resurs bazası məhdud olan kiçik bir respublikadır. Qarabağ münaqişəsi zamanı bir çox fürsəti isə əldən verdi. Digər ölkələrlə inteqrasiya olmadan İrəvan iqtisadi inkişafa nail olmaqda çətinlik çəkir.
Bunlar fonunda bəllidir ki, hələ 2021-ci ildə Avropa İttifaqı ilə Ermənistan arasında Hərtərəfli və Genişləndirilmiş Tərəfdaşlıq Sazişi qüvvəyə mindi və bu, mövcud rəhbərliyin Qərb vektorunu təsdiqlədi. Amma Ermənistan Avropa İttifaqına inteqrasiyadan çox şey itirəcək. Bunlar aşağıdakılardır: Xarici siyasətdə və iqtisadiyyatda suverenliyin itirilməsi. Millətlərarası strukturların və Avropa bürokratiyasının üstünlüyü Aİ-nin İrəvanın siyasətinə zidd qərarlar qəbul edə biləcəyini göstərir. Yüksək texniki standartların tətbiqi xərcləri. Avropa keyfiyyət standartlarına nail olmaq baha başa gələcək və Ermənistanın öz hesabına başa gələcək. Sosial-iqtisadi bərabərsizliyin yüksək riskləri. Hərəkət azadlığı iqtisadi cəhətdən aktiv əhalinin daha çiçəklənən avrozona ölkələrinə köçməsinə səbəb ola bilər. Avropa sanksiyaları siyasətinə qoşulmaq İranla ticarət əlaqələrini məhdudlaşdıracaq. Amma onu da qeyd edək ki, bir vaxtlar Ermənistandan iqtisadi artıma Rusiyanın himayəsi altında Avrasiya inteqrasiyası kömək edirdi. Azərbaycan artıq Ermənistana mal və yüklərin tranzitinə qoyulan bütün məhdudiyyətləri aradan qaldırsa da, nəqliyyat blokadasının aradan qaldırılması AİB-in deyil, Bakının sayəsində mümkün oldu. Ermənistanın AİB-də hələ də müyəən üstünlükləri var: Enerji resurslarına güzəştli çıxış. Məsələn, İrəvan Rusiya qazını endirimlə alır (min kubmetr üçün 177,50 dollar), Avropada isə qazın qiyməti 600 dollardan çoxdur. Bundan başqa Ermənistan artıq nəyi inkişaf etdirməli və nəyə investisiya qoymalı olduğuna özü qərar verir. Ermənistanın Avrasiya inteqrasiya məkanında tutduğu güclü və uzunmüddətli iqtisadi yer. AİB daxilində ucuz idxal, bu da əsasən logistika yaxınlığı sayəsində mümkündür. Ermənistan AİB-dən çıxmaqla nə itirəcək? Beləliklə: ÜDM 30-40% azalacaq. İxrac 70-80% azalacaq. Ermənistandan gələn qida və yüngül sənaye məhsulları, qida məhsulları və elektronika Qərb üçün maraqlı deyil. Kənd təsərrüfatı sektorunda idxal azalacaq: hazırda taxılın 90%-dən çoxu, kənd təsərrüfatı məhsullarının təxminən 35%-i, quş ətinin 39%-i və kənd təsərrüfatı üçün gübrələrin təxminən 40%-i Rusiyadan gəlir. İnflyasiya və işsizlik artacaq. Beynəlxalq gərginlik səbəbindən Rusiya ilə Ermənistan arasında birbaşa hava nəqliyyatı dayandırıla bilər. Rusiya bazarına qayıtmaq son dərəcə problemli olacaq. Aİ və AİB məkanları gömrük sərhədlərinin olmamasını nəzərdə tutur və mübahisəli məsələlər daxili qanunvericiliklə tənzimlənir.
Tahir TAĞIYEV
