Donald Trampın İranla bağlı son açıqlamaları və Iran rəsmilərinin bunu qəti şəkildə təkzib etməsi beynəlxalq münasibətlərdə informasiya müharibəsinin necə işlədiyini göstərən tipik nümunələrdən biridir. Bu cür ziddiyyətli bəyanatlar ilk baxışdan qeyri-müəyyənlik yaratsa da, əslində tərəflərin fərqli siyasi məqsədlərə xidmət edən kommunikasiya strategiyalarının nəticəsidir. ABŞ tərəfinin İranın guya danışıqlara maraqlı olduğunu bildirməsi bir neçə məqsəd daşıya bilər. Birincisi, bu, İranı beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında zəif və təzyiq altında olan tərəf kimi göstərmək cəhdidir. Belə bir hekayə formalaşdırmaqla Vaşinqton həm öz mövqeyini gücləndirir, həm də müttəfiqlərinə “təzyiq siyasətinin nəticə verdiyi” mesajını ötürür. İkincisi, bu cür açıqlamalar İran daxilində də psixoloji təsir yarada bilər, yəni hakimiyyətin mövqeyinə dair şübhələr formalaşdırmaq və daxili ictimai rəyi qarışdırmaq məqsədi güdə bilər. Digər tərəfdən, İranın bu iddiaları qəti şəkildə rədd etməsi də tamamilə məntiqlidir. Rəsmi Tehran üçün belə bir görüntü - yəni ABŞ-la müharibə və ya gərginlik şəraitində “danışıqlara can atan tərəf” kimi görünmək həm daxili auditoriya, həm də regional müttəfiqlər baxımından zəiflik siqnalı ola bilər. Buna görə də İran mümkün olan bütün hallarda sərt və prinsipial mövqe nümayiş etdirməyə çalışır. Bu, həm siyasi legitimlik, həm də strateji çəkindirmə baxımından vacibdir. Üçüncü tərəflərin bu prosesdə rolu məsələsinə gəldikdə, nəzəri olaraq belə ssenarilər mümkündür. Məsələn, İsrael kimi İranla rəqabətdə olan dövlətlərin və ya digər aktorların dezinformasiya vasitəsilə İranın imicinə zərbə vurmaq istəməsi beynəlxalq siyasətin reallıqları ilə ziddiyyət təşkil etmir. Tarixdə müxtəlif ölkələrin kəşfiyyat xidmətlərinin qarşı tərəfin adından yanlış siqnallar yayması və ya informasiya manipulyasiyası aparması halları olub. Lakin belə iddialar adətən konkret sübutlara əsaslanmadıqda daha çox ehtimal və fərziyyə səviyyəsində qalır. Daha inandırıcı izah isə ondan ibarətdir ki, burada “rəsmi bəyanatlar” ilə “qeyri-rəsmi kanallar” paralel şəkildə mövcud ola bilər. Beynəlxalq diplomatiyada tez-tez rast gəlinən bir praktikadır ki, dövlətlər açıq şəkildə sərt mövqe sərgiləsələr də, arxa kanallar vasitəsilə müəyyən mesajlaşmalar davam edir. Bu zaman tərəflər ictimaiyyət qarşısında mövqelərini qoruyur, eyni zamanda isə potensial danışıqlar üçün zəmin saxlayırlar. Nəticədə, kənardan baxan müşahidəçilər üçün ziddiyyətli və qarışıq mənzərə yaranır. Bundan əlavə, informasiya mühiti də bu cür ziddiyyətlərin dərinləşməsində rol oynayır. Müasir dövrdə siyasi mesajlar təkcə diplomatik kanallarla deyil, media, sosial şəbəkələr və müxtəlif təsir mexanizmləri vasitəsilə yayılır. Bu isə məlumatların təhrif olunması, kontekstdən çıxarılması və ya məqsədli şəkildə yönləndirilməsi ehtimalını artırır. Nəticə etibarilə, İranın adından saxta “danışıqçı qrupların” ortaya çıxarılması tamamilə mümkünsüz olmasa da, mövcud vəziyyəti izah etmək üçün ən güclü və realist yanaşma tərəflərin informasiya və psixoloji mübarizə aparmasıdır. ABŞ və İran hər biri öz strateji maraqlarına uyğun olaraq fərqli mesajlar verir, qarşı tərəfin imicini zəiflətməyə çalışır və eyni zamanda mümkün gələcək ssenarilər üçün manevr imkanlarını açıq saxlayır. Bu isə beynəlxalq siyasətin mürəkkəb və çoxqatlı təbiətinin bir daha təzahürüdür. Akif NƏSİRLİ
