Azərbaycan, ABŞ və Ermənistan liderlərinin həftəsonu Vaşinqtonda keçiriləcək görüşünə İrəvanda iqtidar və müxalifət təmsilçiləri diametral şəkildə əks qiymət verirlər.
Hökumət görüşün vacibliyini vurğulayaraq, tezliklə sülhün bərqərar olacağına eyham vursa da, parlamentdənkənar müxalif “Parlaq Ermənistan” partiyasının lideri Edmon Marukyan Amerika platformasında Azərbaycanın Zəngəzur dəhlizi məsələsini qaldıracağına inanır: “Bu, Amerika tərəfi üçün simvolik əhəmiyyətli hadisədir. Əliyev getməyə razılıq verdi, güman edə bilərəm ki, bunun müqabilində o, Amerika tərəfinin dəstəyini istəyir ki, arzuladığı Zəngəzur dəhlizini ala bilsin. Bu, Ermənistan tərəfi üçün də vacibdir, çünki Ermənistan da bundan sonra ABŞ-ın zəmanəti altına daxil olacaq ki, bu da seçkiqabağı proseslər kontekstində mühüm əhəmiyyət kəsb edir”.
Barəsində bəhs edilən üçtərəfli görüş son aylarda regional kommunikasiyaların açılması ilə bağlı aktiv müzakirələr fonunda keçirilir. İki ay əvvəl məlum olub ki, Amerika tərəfi bu məsələ ilə bağlı İrəvan və Bakıya təkliflər verib. Daha sonra təfərrüatları ABŞ-ın Türkiyədəki səfiri Tomas Barak açıqlayıb. O bildirib ki, söhbət Zəngəzurdan keçən yolun icarəyə verilməsindən gedir. Öncə İrəvan təklif olunan həll yolunun qəbuledilməz olduğunu bəyan etdi, lakin baş nazir Nikol Paşinyan son mətbuat konfransında blokadanın aradan qaldırılması üçün müzakirə olunan əsas variantın Amerika variantı olduğunu təsdiqlədi. Ancaq bunun konkret nədən ibarət olduğu aydın deyil. Hakimiyyət əmin edir ki, nə müzakirə etsələr də, Ermənistan üçün vacib olan ərazi bütövlüyü, suverenlik, yurisdiksiya və qarşılıqlılıq prinsipləri qorunub saxlanılacaq. Parlamentin xarici əlaqələr komitəsinin üzvü Hasmik Akopyan əmin edib ki, İrəvan bu məsələdə güzəştə getməyəcək: “Rəsmi mesajlara diqqət edin. Biz blokadanın götürülməsi ilə bağlı prinsiplərimizi bəyan etmişik, bütün fəaliyyətimiz boyu öz yurisdiksiyamızdan, ərazi bütövlüyümüzdən, suverenliyimizdən kənar heç bir iş görmürük. Hər hansı mərhələdə blokadanın götürülməsinə nail ola bilsək, bu çox gözəl olardı. Əgər biz hansısa mərhələdə sülh sazişinin imzalanmasına nail ola bilsək, bu çox yaxşı olardı". Hakim partiyanın Ermənistanın Zəngəzur dəhlizi adlanan məsələni heç vaxt müzakirə etmədiyi və müzakirə etməyəcəyi ilə bağlı iddiaları parlament müxalifətini inandırmır. "Hayastan" fraksiyasından olan Artur Xaçatryan xatırladır: “Altı il əvvəl Paşinyan bəyan etdi ki, "Qarabağ Ermənistandır, vəssalam”. İndi siz o adamdan prinsipiallıq, ardıcıllıq tələb edirsiniz? O öz kreslosunu saxlamaq üçün hər şeydən əl çəkməyə hazırdır”. Xaçatryanın sözlərinə görə, Azərbaycan prezidentinin əsas prioriteti indiki mərhələdə Mehridən keçən maneəsiz marşrutdur. Onun fikrincə, prezident İlham Əliyevin 5 ay əvvəl razılaşdırılmış sülh sazişini imzalamaqdan imtina etməsinin səbəbi də budur: “Azərbaycan hansısa sənədi imzalamaq üçün Ermənistandan əlavə güzəştlər tələb edir və bu güzəşt Mehri dəhlizi olacaq. Ermənistan Respublikası nə əldə edəcək? O, qətiyyən heç nə əldə etməyəcək, çünki Azərbaycan güzgü təklifi verməyib ki, ermənilər, məsələn, Mehri vasitəsilə Naxçıvana daxil olub, Arazdəyəndən keçib İrəvana çata bilsinlər. Belə bir təklif yoxdur. Baş nazir Paşinyan bu ilin martında yazdığı məqaləsində iddia edib ki, Azərbaycandan Ermənistan üzərindən Naxçıvana rabitə regional kommunikasiya marşrutları mövzusunun alt mövzusudur. Bu o deməkdirmi ki, kanalların eyni vaxtda açılması Ermənistan üçün prinsipialdır? Paşinyan mətbuat konfransında bu sualı cavabsız qoyub. Sülh sazişi ilə bağlı sənəd, böyük ehtimalla, ABŞ-da paraflanacaq. Azərbaycan Minsk Qrupunun buraxılmasını, həmçinin dəhlizin verilməsini tələb edəcək və istədiyini alacaq”. Baş nazirin komanda yoldaşı Hasmik Akopyan təkid edir ki, regional blokadanın aradan qaldırılmasına nail olmaq Ermənistanın məqsədidir və müxalifətin niyə bunu güzəşt adlandırdığını anlamır: “Blokadanın aradan qaldırılması ilə bağlı istənilən müsbət şey həm də sülhə xidmət edir. Müxalifət isə dəhliz ifadəsi ilə yalançı paketlər hazırlayır və cəmiyyəti çaşdırmağa çalışır”. “Parlaq Ermənistan” partiyasının lideri Edmon Marukyan isə qeyd edir ki, Azərbaycan prezidenti blokadanın götürülməsindən danışarkən əsasən Zəngəzur yolundan danışır, tələblər irəli sürür: “Biz görürük ki, Sünik şəhərinin xəritəsini masaya qoyub mübahisəli əraziyə çeviriblər. ABŞ səfirinin bu yaxınlarda buranın mübahisəli ərazi olması barədə bəyanatına Ermənistan tərəfi heç bir cavab verməyib. Onlar sakit dayanmağa çalışıblar ki, gedib bu görüşdə iştirak etsinlər”. Amerika platformasında gözlənilən görüşə gəlincə, Edmon Marukyan Vaşinqtonun Ermənistan-Azərbaycan sülh sazişinin qarantı olacağını düşünmür: “Söhbət sadəcə onların vasitəçiliyi ilə hansısa memorandumun imzalanmasından gedir”. Erməni politoloq Qagik Ambaryan isə qeyd edir ki, Zəngəzur dəhlizinin təhvil verilməsi Vaşinqtonda baş tutacaq. Ekspert bildirib ki, Nikol Paşinyan Azərbaycan və ABŞ prezidentləri İlham Əliyev və Donald Trampla görüş üçün Vaşinqtona səfər edib: “Tramp Vaşinqtonda onu hansısa sənədi imzalamağa məcbur edəcək, amma ən əsası odur ki, Zəngəzur dəhlizi təhvil veriləcək”. Politoloq əlavə edib ki, bundan sonra dəhlizə nəzarət Azərbaycan və Türkiyəyə keçəcək: “Qərb, xüsusən ABŞ və Fransa bunda maraqlıdır”.
Tahir TAĞIYEV
