Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Avropa Parlamentində çıxışı zamanı dolayısı ilə olsa da Zəngəzur dəhlizinin açılması məsələsinə toxunub, bu xüsusda maraqlı fikirlər səsləndirib. Bu o fonda baş verir ki, Azərbaycan artıq İran ərazisi ilə Naxçıvana gedəcək dəhlizlə bağlı saziş imzalayıb və dəhlizin çəkilməsi prosesinə başlamaq niyyətindədir.
İranın gözlənilmədən Azərbaycanın qərb rayonlarını Naxçıvan və Türkiyə ilə birləşdirən avtomobil və dəmir yollarının inşasına həvəslə razılaşması isə Ermənistan üçün soyuq duş effekti yaradıb.
Məsələ burasındadır ki, İran marşrutu işə düşdükdən sonra Ermənistan ərazisinə ehtiyac qalmayacaq. Bunu Paşinyan da yaxşı başa düşür. Elə bu səbəbdən Ermənistan baş naziri Zəngəzur dəhlizindən istifadə edəcək Azərbaycan vətəndaşlarının yoxlanışının sadələşdirilmiş formada həyata keçirilməsini təklif edir. Hiss olunur ki, Nikol Paşinyan dəhliz məsələsində zamanın Ermənistanın əleyhinə işlədiyini anlayır. Çünki Zəngəzur dəhlizinin açılmasının uzanması halında Azərbaycanla Türkiyəni birləşdirən dəhliz İrandan keçəcək və bu halda Ermənistan oyundankənar vəziyyətdə qalacaq. Bu fonda Paşinyan Ermənistanın Mehri dəmir yolu xəttini bərpa etməyə hazır olduğunu bildirib: “Bu dəmir yolu Ermənistanı Azərbaycanla, Ermənistanın cənub rayonlarını şimal-qərb rayonları ilə, Azərbaycanın cənub-şərq rayonlarını Naxçıvanla, Ermənistanı Türkiyə ilə, Azərbaycanı Türkiyə ilə, Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistanı İranla, Xəzər dənizindən Aralıq dənizinə qədər Şərqlə Qərbi birləşdirəcək. Ermənistan öz ərazisindən Azərbaycan mallarının daşınması və azərbaycanlıların hərəkətinin təhlükəsizliyini təmin etməyə, proseduru sadələşdirməyə hazırdır. O, regional kommunikasiyaların, qaz və neft kəmərlərinin, elektrik şəbəkələrinin Ermənistan ərazisindən keçməsinin əleyhinə olmadığını bəyan edib. Bir şərtlə ki, kommunikasiya xətləri keçəcək ölkələrin suverenliyinə hörmətlə yanaşılsın, onun yurisdiksiyası təmin edilsin. Azərbaycan Ermənistanın suverenliyinə heç bir irad bildirmir, təhdid yaratmır. Sadəcə bəyan edir ki, Zəngəzur dəhlizi 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatında olduğu kimi fəaliyyət göstərməlidir. Bunu Trend-ə müsahibəsində Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova bir daha vurğulayıb. O bildirib ki, Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasının əsas elementidir: “Cənubi Qafqazda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması 2020-2022-ci illərdə yüksək səviyyədə üçtərəfli razılaşmalar kompleksi əsasında qurulan Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşmasının əsas elementidir. Bu məsələ ilə məşğul olmaq Rusiya, Azərbaycan və Ermənistanın baş nazir müavinlərinin həmsədrliyi altında Üçtərəfli İşçi Qrupa həvalə olunub.
Bugünədək Üçtərəfli İşçi Qrupun 12 iclası keçirilib, sonuncu 2 iyun tarixində olub, perspektiv dəmir yolu və avtomobil marşrutları paketi təfərrüatı ilə nəzərdən keçirilib”. O, Üçtərəfli İşçi Qrupun 12-ci iclasının yekunlarına görə Azərbaycanla Ermənistan arasında nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasının modallıqlarının razılaşdırılmasında irəliləyiş qeydə alındığını xatırladıb: “Arazdəyən-Culfa-Mehri-Horadiz marşrutu üzrə dəmir yolu əlaqəsinin bərpası və təşkili üzrə konkret addımların atılmasına dair ümumi razılaşma əldə olunub. Fəaliyyətimizdə qarşılıqlılıq və hər iki ölkənin suverenliyinə və yurisdiksiyasına hörmət prinsiplərinə riayətdən çıxış edirik”.
Zaxarova, həmçinin, kommunikasiyaların açılması yolunda müvəffəqiyyətin üçtərəfli fəaliyyətin digər istiqamətlərinə əlavə təkan verəcəyini vurğulayıb: “Bu, o cümlədən, Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh sazişinin hazırlanması, Azərbaycan-Ermənistan sərhədlərinin demilitasiyası, eləcə də, ictimai xadim və parlamentarilər arasında dialoqun başladılması ilə bağlıdır”. Qeyd edək ki, Azərbaycanın təklif etdiyi Zəngəzur dəhlizi layihəsi Azərbaycanın əsas ərazisi ilə ölkənin eksklavı olan Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında Ermənistan ərazisi vasitəsilə nəqliyyat əlaqəsinin qurulmasına yönəlib. Layihə Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri tərəfindən 2020-ci il İkinci Qarabağ müharibəsinin yekunları üzrə imzalanmış üçtərəfli bəyanatda qeyd olunan razılaşmalar formasında ərsəyə gəlib. Sazişin əsas bəndlərindən biri Ermənistanın hər iki istiqamətdə insanların, nəqliyyat vasitələrinin və malların sərbəst hərəkətini asanlaşdırmaqla Naxçıvanla nəqliyyat əlaqəsinin təhlükəsizliyinin təmin olunmasına sadiqliyini nəzərdə tutur. Lakin İrəvan onun çəkilişini ləngidir. Azərbaycan isə gözləmək niyyətində deyil və dəhlizin öz ərazisindən keçən hissəsinin tikintisini sürətlə aparır. Bu fonda İranla bağlanan saziş və bu istiqamətdə işlərin real məcraya yönəlməsi hazırda Bakıya alternativ imkanlar yaradır. İndi rəsmi İrəvan anlayır ki, Naxçıvana yol İrandan keçərsə, Ermənistan daha bir böyük layihədən və gəlirdən məhrum olacaq, onun beynəlxalq aləmə çıxışı yənə Gürcüstanın ümidinə qalacaq. Üstəlik, Zəngəzur dəhlizinə imkan verilməməsi Türkiyənin də sərhədi açmasını əngəlləyəcək və Ermənistanın Türkiyə vasitəsilə çıxışı da məhdudlaşacaq. Paşinyan hakimiyyəti İranın qabağa düşməsini də həzm edə bilmir. Çünki Zəngəzur dəhlizinə məhz İran Ermənistan vasitəsilə əngəl yaradır. Bu fonda Paşinyan qısa müddətdə qərar verməlidir. Əks halda ölkəsi dalanda qalmaqda davam edəcək.
Tahir TAĞIYEV
