Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilati (KTMT) Ermənistanın sərhədyanı ərazilərində müşahidə missiyasının yerləşdirilməsinə hazır olduğunu bildirsə də, Ermənistan bundan qəti şəkildə imtina edir. Bunun əvəzində İrəvan Moskvanı qıcıqlandıracaq növbəti addım atıb.
Belə ki, Avropa İttifaqının (Aİ) Ermənistandakı missiyası Zəngəzur vilayətində ikinci ofisini açıb. Bununla da Aİ-nin Ermənistandakı Mülki Monitorinq Missiyası Zəngəzur vilayətində mövcudluğunu genişləndirir.
Qeyd edək ki, missiyanın növbəti ofisi Qafan rayonunda açılıb. Bundan əvvəl eyni ofis Gorusda açılmışdı. Aİ-nin Ermənistandakı missiyasının rəhbəri Markus Ritter çıxışında yeni mərkəzin açılmasının Zəngəzura sülh gətirməsini arzuladığını bildirib: “Zəngəzurda ilk əməliyyat mərkəzinin açılışını alqışlamaqdan xoşbəxtəm. Planımıza əsasən, biz Ermənistanda 6 əməliyyat mərkəzinə malik olmaq niyyətindəyik və demək olar ki, planlarımızı həyata keçirməyə yaxınıq. Biz Ermənistanda işə başlayanda cəmi iki daimi işçimiz var idi. İndi məmnuniyyətlə demək istəyirəm ki, artıq 90 işçimiz var. Daimi iş mərkəzlərimiz Aşağı Qaranlıq, Gorus və İstisuda yerləşir. Biz Qafanda mərkəz açırıq, ondan sonra Karvansara və Keşişkənddə mərkəzlər açmaq niyyətindəyik. Qafandakı mərkəz hərbi baxımdan çox önəmlidir, vəziyyətlə yaxından tanış olmağa, hesabat verməyə imkan verəcək. Bu, həm də müşahidəçilərimizə hərəkət məsafəsini azaltmağa imkan verəcək. Ümid edirəm ki, bizim burada olmağımız sülh prosesinə töhfə verəcək". Öz növbəsində, Aİ-nin Ermənistandakı nümayəndə heyəti rəhbərinin müavini Yan Beşinqer qeyd edib: "Biz başa düşürük ki, bu regionda vəziyyət asan deyil və bu mərkəzin açılması bizə vəziyyəti müşahidə etmək, nəzarət etmək, bu regiona sabitlik, təhlükəsizlik və sülh gətirmək imkanı verəcək. Həmçinin biz yeni missiyaya, "Avropa komandası" adlı təşəbbüsə başlayırıq və indiyədək təxminən 116 milyon avro dəyərində 42 layihə həyata keçirilib”. Bütün bunlar Ermənistanın KTMT missiyasının regiona gəlişinə rədd cavabı verməsi fonunda baş verir. KTMT bundan əvvəl dəfələrlə bildirib ki, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinə missiya göndərməyə hazırdır və bu, İrəvanın təhlükəsizlik maraqlarına uyğundur. Rəsmi Moskva onu da bəyan edib ki, sərhədə missiya göndərilməsinin vaxtı İrəvandan asılıdır. Rusiya rəsmiləri bildirirlər ki, İrəvan missiyadan rəsmi qaydada imtina etməyib və belə bir layihə üzərində iş davam edir. Lakin İrəvan həm vaxtı uzadır, həm də Rusiya ilə münasibətlərini məqsədli şəkildə gərginləşdirir. Bunu Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Mariya Zaxarovanın keçirdiyi brifinqdə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın İrəvan və Bakı arasında vasitəçilik səylərinin kafi olmamasına dair şərhini kəskin tənqid etməsi də təsdiqləyir. Xatırladaq ki, ötən ayın 25-də Nikol Paşinyan keçirdiyi mətbuat konfransında Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması prosesində Rusiyanın fəallığının azaldığını qeyd edib. Paşinyanın fikrincə, Bakı ilə danışıqlar prosesində son vaxtlar Qərb platformalarında görüşlər üstünlük təşkil edir. Mariya Zaxarova qeyd edir ki, Rusiyanın Ukraynadakı xüsusi hərbi əməliyyatlar səbəbi ilə Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması istiqamətində aparılan danışıqlarda fəallığının azalması ilə bağlı deyilənlərin heç bir əsası yoxdur. O bildirir ki, Moskva Cənubi Qafqazda davamlı sülhə nail olmaq üçün hər şeyi edir. Rusiya Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması prosesinin irəliləməsində maraqlıdır. Rusiyalı diplomatın sözlərinə görə, əgər son aylar ərzində Rusiyanın iştirakı ilə ən yüksək səviyyədə silsilə təmaslar baş veribsə, aktivliyin azalmasından söhbət gedə bilməz. Bu ilin 25 mayında Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan liderlərinin üçtərəfli görüşü, 2 iyunda baş nazirlərin müavinlərinin həmsədrliyi ilə nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması üzrə üçtərəfli işçi qrupun 12-ci iclası keçirilib. Həmçinin 3 ölkənin XİN rəhbərləri 19 may və 25 iyul tarixlərində üçtərəfli danışıqlar aparıb: “Bütün bunlar fəallığın azalmasıdır? Həqiqətləri olduğu kimi qəbul etmək lazımdır. Biz Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşdırılması prosesinin irəlilədilməsində maraqlı olmuşuq və maraqlı olmaqda davam edirik. Biz regionda möhkəm sülhün və razılığın əldə edilməsi üçün lazım olan hər şeyi edirik”.
Rusiya XİN-in nümayəndəsi vurğulayıb ki, tənzimləmənin əsas iştirakçıları Ermənistan və Azərbaycandır və onlar mövcud razılaşmaları ardıcıl olaraq reallaşdırmalıdırlar, Moskvanın rolu isə vasitəçilikdir. Bu arada Paşinyan Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin rolundan da narazllıq edib. Zaxarovanın sözlərinə görə, Rusiya sülhməramlılarının Qarabağdan çıxarılması ilə bağlı arqumentlər də tamamilə anlaşılmazdır: “Ermənistan baş naziri bunu istəyir? Hamıya bəllidir ki, sülhməramlılar mühüm funksiyalar yerinə yetirir. Ermənistan rəhbərliyi həqiqətən onların fəaliyyətini gərəksiz hesab edir? Onlar Rusiya sülhməramlılarını arzuolunmaz hesab edir və getmələrini istəyir? Ermənistan rəhbərliyi bir sıra əsas məsələlərdə tez-tez qeyri-müəyyən mövqedən çıxış edir, lakin mən istərdim ki, bu məsələdə qeyri-müəyyənlik olmasın. Hər şeyi şübhə altına salmaq xeyli sayda suallar doğurur. Ümumiyyətlə, Ermənistan rəhbərliyinin Qarabağı Azərbaycan ərazisi kimi tanımasından sonra Rusiyanın kifayət qədər səy göstərməməsi ilə bağlı irəli sürülən istənilən iddialar ikiqat yersiz görünür. Təəssüf ki, biz çox vaxt Ermənistan rəhbərliyi nümayəndələrinin bir sıra əsas məsələlər barədə ikibaşlı mövqe tutmalarının şahidi oluruq... Söz oyunu heç vaxt xeyir gətirmir”. Beləliklə, Ermənistan rəhbərliyi həm KTMT missiyasını ərazisinə buraxmır, həm də Rusiya sülhməramlı qüvvələrinin rolundan açıq narazılıq ifadə edir. Təbii ki, bütün bunlar İrəvanın Moskvaya qarşı açıq gedişləridir. Kreml İrəvanın bu mövqeyindən getdikcə daha çox naarzılıq ifadə edir və bunun, şübhəsiz ki, müəyyən nəticələri olacaq.
Nahid SALAYEV
