Ermənistanın davam edən TIR şousu bu ölkənin Azərbaycanla münasibətlərini normallaşdırmaq niyyətində olmadığını bir daha açıq şəkildə nümayiş etdirir. Belə ki, İrəvan bir neçə gündür Azərbaycanla sərhəddə gözləyən 19 TIR-ı geri çəkmək əvəzinə, onların sayını 21-ə çatdırıb və bununla təxribatçı fəaliyyətinə son qoymaq niyyətində olmadığını göstərib.
Bildirilir ki, Qarabağdakı erməni uşaqlara yardım məqsədilə iki yük maşını şirniyyat hazırlanıb. Beləliklə, bu, Ermənistanın “humanitar yük” şousunu davam etdirməyə və genişləndirməyə çalışdığını göstərir.
Azərbaycan əvvəlki kimi yüklərin Ağdam-Xankəndi yolu ilə çatdırıla biləcəyini bəyan edir. Özü də bu yol Laçın-Xankəndi marşrutu ilə müqayisədə daha əlverişlidir. Bu fonda deputat Vüqar Bayramov qeyd edir ki, Ermənistanın TIR şousu davam edir: “Bir sıra xarici təşkilatların təxribat məqsədli bu şouya dəstək olması təəssüf doğurmaqla yanaşı, bölgədə vəziyyətin stabilləşməsinə də xidmət etmir. Ermənistan rəhbərliyi hələ də hər vəchlə Ağdam-Xankəndi yolundan istifadə etməkdən boyun qaçırır. 26 kilometr uzunluğu olan Ağdam-Xankəndi yolu müasir standartlara uyğun qurulmaqla yanaşı, bölgədə Xankəndiyə ən qısa məsafə hesab olunur. Laçın-Xankəndi yolu 60 kilometrdir və bu yol Şərqi Zəngəzurla Qarabağı birləşdirir. Ağdam-Xankəndi yolu isə Qarabağ iqtisadi rayonunda daxili şəbəkədir və bu baxımdan da vacib nəqliyyat xəttidir. Bu yoldan istifadə bütövlükdə Qarabağ iqtisadi rayonunun inkişafına töhfə baxımından da vacibdir. Daxili nəqliyyat və logistik şəbəkə iqtisadi inkişaf üçün zəmin yaratdığından, bu yolun intensiv istifadəsi əhəmiyyətlidir. Digər tərəfdən, əgər məqsəd Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində yaşayan ermənilərə humanitar yardım göstərməkdirsə, niyə Ermənistan siyasi hakimiyyəti daha qısa və müasir standartlara uyğun qurulmuş yoldan istifadədən imtina edir?”. Bu arada Xankəndidən Həkəri çayı üzərində körpüyə təşkil edilən yürüş erməni tərəfinin şou və təxribatın miqyasının daha da genişlənməsində maraqlı olduğunu nümayiş etdirir. Məsələnin maraqlı tərəfi isə Ermənistanın, Azərbaycanın qəti mövqeyini bildiyi halda “humanitar yük” şousunu davam etdirməsidir. Bu xüsusda Rusiyanın “news.ru” portalı olduqca maraqlı məqamlara toxunub. Portal yazır ki, Azərbaycan sərhədçiləri bu karvanı buraxmırlar, çünki Bakı onları dəvət etməyib. ABŞ Cənubi Qafqazdan uzaqda yerləşməsinə baxmayaraq, bu qalmaqala müdaxilə etmək qərarına gəlib. ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinken iyulun 30-da Bakıya zəng edərək, Laçın yolu ilə sərbəst hərəkətin təmin edilməsini və eyni zamanda alternativ marşrutlar üzrə kompromis tapmağı xahiş edib: “Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycanın erməni sakinlərin ehtiyaclarının qarşılanması üçün Ağdam-Xankəndi yolundan istifadə etməklə bağlı təklif irəli sürməsinə və bunun Avropa İttifaqı, Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsi tərəfindən dəstəklənməsinə baxmayaraq, Ermənistan bütün təkliflərə qarşı çıxıb. Bu arada, Moskva hələ də Bakı ilə İrəvan arasında danışıqlar prosesinin zirvə nöqtəsi olacaq sülh sazişinin imzalanmasına ümid edir. Moskvanın bu mövqeyi Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin iyulun 25-də Rusiya paytaxtında keçirilən görüşündə təsdiqlənib. Bu görüşün vasitəçisi olan Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov belə qənaətə gəlib ki, İrəvan Qarabağ ermənilərinin rəhbərlərini Azərbaycan qanunvericiliyindən irəli gələn hüquqlarını razılaşdırmaq üçün Bakı nümayəndələri ilə görüşməyə razı salmalıdır. Rusiya paytaxtında danışıqlar başlamazdan əvvəl isə Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan bəyan edib ki, İrəvan konstruktiv danışıqlara hazırdır. Onun sözlərinə görə, bəzi məsələlərdə konkret nəticələr var. Düzdür, nazir xəbərdarlıq edib ki, tərəflərin mövqelərinin hələ də bir-birindən uzaq olduğu məqamlar var. İyulun 25-də axşam saatlarında A.Mirzoyan Moskvada sülh sazişi ilə bağlı danışıqlar apararkən, İrəvanda Qarabağ əhalisinə yardım məqsədilə işçi qrupu iclas keçirib. Bu işçi qrup dekabrın sonunda, yəni Ermənistan hakimiyyəti ilk dəfə “Laçın yolunun blokadaya alınması” ilə bağlı şikayətlər edən zaman yaradılıb. Bu qrup təcili olaraq iyulun 26-da Qarabağa humanitar yardım göndərmək qərarına gəlib. Səhərə yaxın İrəvanda Xarici İşlər Nazirliyinin binası qarşısında düzülən 19 yük maşınından ibarət avtomobil karvanı yaradılıb. Karvanın yola düşməsi isə rəsmi hadisə xarakteri alıb: Ermənistan hakimiyyəti xarici səfirliklərin əməkdaşlarını dəvət edib. Yük maşınlarının kuzovu açılıb və bununla erməni rəsmilər xarici diplomatlara yükün yalnız dinc xarakterli olduğunu göstəriblər. Rusiya tərəfini səfirliyin müşaviri-elçisi Maksim Seleznyov təmsil edib. Ermənistanın əmək və sosial məsələlər nazirinin müavini Anna Jamkoçyanın sözlərinə görə, yük maşınlarında qarabağlılar üçün ən zəruri əşyalar olub: “60 ton şəkər, 40 ton bitki yağı, 100 ton un, 80 ton makaron, 20 ton duz, 40 ton süd tozu, 12 ton uşaq qidası və 9 ton dərman preparatı”.
Ermənistan telekanalları İrəvandan bu karvanın yola düşməsini canlı yayımlanıb. Onun hərəkətini Avropa İttifaqının (Aİ) monitorinq missiyasının üzvləri izləyib: onlar Azərbaycan sərhədi yaxınlığında gözləyirdilər. Amma Azərbaycan ərazisinin girişində, Laçın yolunun lap başlanğıcında, Həkəri körpüsünün yaxınlığında avtomobil karvanı sərhədçilər tərəfindən dayandırılıb. Rəsmi Bakı isə bəyan edib ki, avtomobil konvoyunun göndərilməsi razılaşdırılmayıb. O, belə avtomobil konvoylarının göndərilməsini “Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə qəsd, Laçın sərhəd- keçid məntəqəsinə qarşı növbəti təxribat” kimi qiymətləndirir. Azərbaycan güzəştə getməyə hazır olduğunu bildirib. Belə ki, İrəvanın Qarabağ ermənilərinə humanitar yardım göstərmək istəyini başa düşən Bakı yüklərin çatdırılması üçün başqa variant təklif edib. Söhbət prezident İlham Əliyevin Entoni Blinkenə bəhs etdiyi və Avropa İttifaqı, Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin də təqdir etdiyi Ağdam-Xankəndi marşrutundan gedir. Politoloq Sergey Markov bildirib ki, Ermənistan hakimiyyətinin məqsədi Qərb ictimaiyyətinin diqqətini cəlb etmək və hay-küy yaratmaqdır. O qeyd edib ki, İrəvan hazırda Qarabağın erməni icması üçün maksimum muxtariyyət əldə etməyə və daimi əsasda beynəlxalq strukturların filiallarını regiona daxil etməyə çalışır. Onun sözlərinə görə, bu məsələdə Qərb ölkələrindəki erməni lobbisinin yardımından istifadə olunur. “Ermənistan Qarabağda aclıq təhlükəsindən danışmaqla Qərbi qorxutmaq və “cəsarətləndirmək” qərarına gəlib. Məsələn, bir çoxlarının fikrincə, Avropa İttifaqı Krımla bağlı daha sərt mövqe tutsaydı, indi Ukraynada hərbi əməliyyatlar baş verməzdi. İrəvan Avropa bürokratiyasının bu psixoloji günah kompleksindən istifadə etməyə çalışır”, - S.Markov bildirib. Onun sözlərinə görə, Ermənistan humanitar karvan ətrafında yaranmış qalmaqalla kifayətlənməyəcək və bir müddət sonra buna oxşar addım atacaq. Politoloq vurğulayıb ki, nəzəri cəhətdən İrəvanın planlarını dəstəkləyən Aİ və ATƏT demək olar ki, heç nə etmirlər. Politoloq Aleksey Naumov isə bildirib ki, Həkəri körpüsü ətrafında indiki qalmaqal kimi hərəkətlər tez-tez təkrarlanacaq: “Ermənistan hakimiyyəti gözləyir ki, bu addımlara bəlkə kimsə nəzər yetirər və nəticədə, nəinki sülh prosesini ləngidə, danışıqlar zamanı yeni nəsə əldə edə biləcək”. “İrəvanda təzyiq rıçaqlarından yalnız bir neçəsi qalıb, bunlardan da ən önəmlisi reputasiyadır. Bu cəhət onun üçün humanitar aspektdən qat-qat önəmlidir. Bir çox Qərb siyasətçilərinin gözündə Azərbaycan aqressiv tərəf, Ermənistan isə əzabkeş qurbandır. Bu o deməkdir ki, İrəvan informasiya siyasətində böyük ustadır”, - A.Naumov qeyd edib. Xatırladaq ki, Rusiya da daxil olmaqla, fövqəldövlətlər Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğunu qəbul edir. Yeri gəlmişkən, Ermənistan da bunun belə olduğunu düşünür. Amma Paşinyan sistemli şəkildə Rusiya sülhməramlılarını Laçın yolu ilə bağlı öhdəliklərini yerinə yetirməməkdə ittiham edir. Ermənistanın baş naziri hesab edir ki, Moskva bu yola nəzarət etmək məsuliyyətini öz üzərinə götürüb, lakin indi verdiyi vədləri yerinə yetirmir. A.Naumovun sözlərinə görə, lakin Rusiya sülhməramlılarının bununla bağlı müvafiq səlahiyyətləri yoxdur, çünki onlar “diplomatik vasitəçi” deyillər və onların radikal qanunsuz davranışı Azərbaycan tərəfinin qəzəbinə, həmçinin Bakı ilə Moskvanın toqquşmasına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, Rusiya sərhədçilərinin regionda yerləşdirilməsinin yeganə məqsədi hərbi əməliyyatların bərpasının qarşısını almaqdır və onlar bu missiyanı yerinə yetirirlər: “İrəvanın hər bir hərəkəti indi Rusiya sülhməramlılarının faydasızlığını göstərmək məqsədi daşıyır. Yəni guya onlar orada sadəcə dayanıb və heç bir problemi həll etmirlər. Amma başa düşmək lazımdır ki, Bakı və İrəvan problemləri özləri həll etməlidirlər və Rusiya sülhməramlıları bununla bağlı müvafiq mandata malik deyil. Avtomobil karvanı ilə bağlı qalmaqal Rusiyanı bölgədən sıxışdırmağa yönəlmiş güclü aksiyadır. Bu, dolayı yolla Rusiya vasitəçiliyinin səmərəsizliyini göstərmək məqsədi daşıyır. Amma bu bəyanat ədalətsizdir, çünki sülhməramlılar bütün öhdəliklərini yerinə yetirirlər”. Politoloq əlavə edib ki, Rusiya-Azərbaycan müttəfiqlik əlaqələrinə qarşı çıxmaq Ermənistan rəhbərliyinin məqsədlərindən biridir: “Moskva ilə Bakı arasında fikir ayrılığı yaratmaq Paşinyanın əsas hədəflərindən biridir”. Sergey Markov isə vurğulayıb ki, Ermənistan Rusiya sülhməramlılarını Aİ sülhməramlıları ilə əvəz etmək istərdi, lakin bunun mümkün olmadığını başa düşür. Onun sözlərinə görə, buna görə də İrəvanda rusiyalı sülhməramlıların guya fəaliyyətsizliyinə görə Moskvanı üstüörtülü şəkildə qınamaqla kifayətlənirlər: “Belə hallar dəfələrlə olacaq. Görünən odur ki, Paşinyan hələ Azərbaycanla sülh müqaviləsi bağlamaq niyyətində deyil”. Bu arada, məlumatlara görə, avtomobil karvanı hələ də Həkəri körpüsü yaxınlığındadır. Eyni zamanda, müşahidəçilər qeyd edirlər ki, yük maşınları Qarabağa buraxılmasa, onların necə geri qayıda biləcəyi aydın deyil. Həmin əraziyə aid olan kadrlardan görünür ki, yük maşınları dönə bilmir, çünki körpünün yaxınlığında buna yer yoxdur və dağ yolu ilə geri qayıtmaq çox təhlükəlidir. Əslində, Laçın yolunun qarşısını məhz Ermənistan tərəfi kəsib”.
Tahir TAĞIYEV
