BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindən biri olan Fransa bu gün dünya miqyasında ciddi nüfuz itkisinə məruz qalmaqdadır. Hətta bu fonda fikirlər səslənir ki, müasir Fransanın BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvü kimi bu qurumda təmsil olunmaq haqqı yoxdur.
Müstəmləkəçilik və antidemokratik siyasətinə görə Fransa beynəlxalq miqyasda, elə fransız cəmiyyətinin özündə də ciddi tənqid hədəfinə çevrilməkdədir. Hazırda Fransa müxtəlif aspektlər baxımından dünyada ciddi tənqid hədəfidir. Məsələn, Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi (AİHM) Fransa həbsxanalarındakı şəraiti qəbuledilməz hesab edir. AİHM-nin qərarında Fransada həbs şəraitinin pis olması və vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün məqsədyönlü işin aparılmaması ilə yanaşı, həbsxanaların həddən artıq dolu olması ilə bağlı problemin olduğu vurğulanıb. Daha əvvəl Fransa Ədliyyə Nazirliyi məlumat vermişdi ki, ölkədəki həbsxanalarda 73 699 məhbus var və bu, rekord göstəricidir. Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto keçirdiyi mətbuat konfransında Fransadakı iğtişaşlara toxunarkən maraqlı məqamlara diqqət edib: “Avropanın ən güclü ölkələrindən, qitənin ən məşhur şəhərlərindən birində XXI əsrdə vətəndaş müharibəsi sayıla biləcək hadisələr baş verir". Diplomat vurğulayıb ki, Macarıstan hakimiyyəti Budapeştdə belə hadisələrin baş verməsini istəmir. Bundan əlavə, XİN başçısı Avropa İttifaqını uğurlu multikulturalizm siyasəti haqqında yalan danışmaqda ittiham edib. Onun fikrincə, Fransadakı iğtişaşlar sadəcə olaraq bu fikri alt-üst edib. "Le Figaro" qəzetinə müsahibəsində Fransa Xarici Kəşfiyyat Baş İdarəsinin keçmiş rəhbəri Pyer Broşan isə qeyd edir ki, son talanlar və uzun illərdir davam edən iğtişaşlar Fransanın beynəlxalq aləmdə imicinə ciddi zərbə vuraraq, onu Avropanın və BMT Təhlükəsizlik Şurasının “xəstə adamına” çevirib: “Biz keçmiş həmkarlarımla birlikdə həyatımızı Fransanın imicinin dünyada müdafiəsinə və təbliğinə həsr etmişik. Bu uğurlar əsrlər boyu əldə edilir, çökmələr isə bir neçə gün və hətta saatlar ərzində baş verir”. Keçmiş kəşfiyyat rəhbəri qeyd edib ki, ölkədə baş verən iğtişaşlar səbəbindən beynəlxalq tədbirlərin ləğvi ilk növbədə reputasiyaya böyük ziyan vurub. İlk dəfə bu, martın sonunda Böyük Britaniyanın yeni kralı III Çarlzın səfəri pensiya islahatlarına qarşı etirazlar səbəbindən təxirə salındıqda, ikinci dəfə isə polis tərəfindən 17 yaşlı əlcəzairəsilli sürücünün qətlə yetirilməsi ilə əlaqədar başlayan iğtişaşlar səbəbindən Fransa prezidenti Emmanuel Makron Almaniyaya səfərini ləğv etdikdə baş verib. Bütün bunlar Fransanın imicinə dünya miqyasında ciddi zərbə vurub. Fransanın müstəmləkəsində olan Martinikanın Azadlıq Partiyasının nümayəndəsi Luk Fransis Karol isə qeyd edir: “Bu gün Fransanın özündə baş verən hadisələri əhali dərk edir. Bütün şəhərlərdə əhali ayağa qalxıb. Bu təəccüblü deyil, gözlənilən idi. Bir, iki, hətta üçüncü nəsil Fransa siyasətindən əziyyət çəkir. Fransadakı polis zorakılığına qarşı fikir bildirsək, Makron deyəcək ki, bu belə deyil. Məsələ Fransada öldürülən gəncin milliyyəti deyil. Bir gəncin öldürülməsindən söhbət gedir. Biz müşahidə etsək görərik ki, əziyyət çəkənlər fransızlar deyil. Bu, indiyədək davam edir”.
Bu arada Fransanın müstəmləkəçilik siyasəti də artıq beynəlxalq miqyasda ciddi tənqid hədəfinə çevrilib. Qeyd edilən fonda Fransa müstəmləkəçiliyinə qarşı Bakı Təşəbbüs Qrupu yaradılıb. Dünyada bunu alqışlayan ölkələrin sayı artır. Məsələn, Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi nümayəndəsi Mariya Zaxarova Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevin “Fransa müstəmləkəçi cinayətlərinə və siyasətinə görə üzr istəməlidir” bəyanatına münasibət bildirərkən deyib: “Əgər Qərb ictimaiyyəti tarixi təftişlə məşğul olursa, artıq baş vermiş tarixi hadisələri təhlil edirsə, o zaman ilk növbədə onlar öz müstəmləkəçi siyasətləri çərçivəsində törətmiş olduqları cinayətkar əməlləri ilə məşğul olmaldırlar”. Zaxarova bir sıra ölkələrin və siyasətçilərin özünüpiar məqsədi ilə çox ağır mövzu olan müstəmləkəçilik və həmin dövrdə törətdikləri cinayətlər mövzusunun üzərindən ötəri keçdiklərini gördüklərini deyib: “Onlar guya üzr istəyirlər. Bir “həştəq” yazırlar, bundan başqa guya heç nə lazım deyil. Belə alınan deyil. Qərb özü tarixə müharibə elan edib, bu tarixin təftişinə başlayıb. Əgər belədirsə, tarixi daha əvvəldən səhifələmək lazım olacaq. Onlar öz müstəmləkəçi keçmişlərinə nəzər salıb, həmin dövrün təftişindən başlamalıdırlar. Mümkündür ki, daha əvvələ gedib, xaç yürüşlərindən başlasınlar. O ki qaldı Fransaya, biz dəfələrlə demişik ki, təəssüf, keçmiş müstəmləkələrinin daxili işlərinə qarışmaq onların müasir siyasətinin tərkib hissəsidir. Fransa keçmiş müstəmləkələrinə öz protektoratları kimi münasibət bəsləyir. Paris keçmiş müstəmləkələrində bütün gücü ilə öz iqtisadi, maliyyə, hərbi-siyasi, humanitar mövcudluğunu qoruyub saxlamağa çalışır”. Rusiya XİN sözçüsü onu da əlavə edib ki, Fransanın bu siyasətinə qarşı çıxan keçmiş müstəmləkə ölkələri dərhal bu cür fəallığa görə Parisin təzyiqinə məruz qalır: “Son illərdə biz Fransada insan hüquqlarının pozulması və polis özbaşınalığı hallarının dəfələrlə şahidi olmuşuq”. Onun sözlərinə görə, 17 yaşlı əlcəzairli yeniyetmənin polis tərəfindən Nanterdə öldürülməsi və bunun nəticəsində baş verən kütləvi etirazlar dalğası bütün dünyaya özünü insan hüquqlarının vətəni hesab edən Fransada problemlərin həqiqi miqyasda olduğunu göstərdi: “Fransanın şəhər və regionlarını alovlar bürüdü. İğtişaşlar, vandalizm, oğurluq ölkənin böyük şəhərlərini, Paris, Marsel, Lion, Strasburqu, onlarla kommunanı bürüdü. Rəsmi məlumatlara görə, 700-dən çox mağaza qarət olunub, 5 mindən çox avtomobil yandırılıb, mindən çox inzibati bina yandırılıb və ya zərər görüb. Bu, qızılgüllərin möhtəşəm bağda qiyamı idi. 100-ə yaxın şəhər meriyası hücuma məruz qalıb. İğtişaşlara görə 3200-dən çox insan həbs olunub. Saxlanılanlar arasında çoxlu yetkinlik yaşına çatmayanlar var. 700-dən çox hüquq-mühafizə orqanı əməkdaşı yaralanıb. Hökumət hər gün 45 minə yaxın polis və jandarma qüvvəsini küçələrə çıxarır. Fransa KİV-nin məlumatlarına görə, onların çoxu yorğun haldadır”. Zaxarova onu da bildirib ki, Fransa hüquq-mühafizə orqanlarının küçə etirazları fonunda hərəkətləri hüquqi çərçivədə qalmalıdır: "Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi böhran vəziyyətindən və Fransada zorakılığın görünməmiş artımından hədsiz narahatlığını bildirir. Bu, müasir Fransa cəmiyyətinin artan problemlərinin və onda dərin ziddiyyətlərin olmasının bariz sübutudur. Hüquq-mühafizə orqanlarının hərəkətlərinin ciddi şəkildə hüquqi müstəvidə saxlanmasının vacibliyini, vətəndaşlara qarşı hər hansı formada polis zorakılığının yolverilməzliyini, xüsusən də bu, şəxsin etnik mənsubiyyətindən qaynaqlanırsa vurğulamaq istərdik”. O vurğulayıb ki, Fransadakı vəziyyət ümumi Avropa qitəsində təhlükəsizliyi təhdid etməməlidir. Rusiya XİN rəsmisi son vaxtlar Fransada ksenofobiyanın, miqrantlara qarşı düşmənçiliyin, antisemitizm təzahürlərinin artdığına da diqqət çəkib: “Fransa hakimiyyəti cəmiyyətin artan radikallaşması ilə ciddi şəkildə maraqlanmalı və ölkədə ksenofobiya və irqçi əhval-ruhiyyənin artmasına daha diqqətlə yanaşmalıdır”.
Nahid SALAYEV
