Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının (KTMT) Ermənistana yardımı barədə bəyannamənin imzalanmaması İrəvanın bu qirimdan narazılığını pik həddə çatdırıb. Qeyd edək ki, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan KTMT-nin bəyannamə layihəsini və Ermənistana yardım göstərilməsi üzrə birgə tədbirlər haqqında layihəni imzalamaqdan imtina edib. Çünki həmin sənəddə Azərbaycan Ermənistanın istədiyi kimi işğalçı ölkə olaraq göstərilməyib.
Qeyd edək ki, Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenko Ermənistanın KTMT Kollektiv Təhlükəsizlik Şurasının Ermənistana yardım göstərilməsi ilə bağlı yekun bəyannaməsinə iki düzəlişin edilməsini təklif etdiyini, lakin onların qəbul olunmadığını bildirib: “Biz onları qəbul etməməyə, çox da dərinə getməməyə qərar verdik, lakin ilk dəfə olaraq bu istiqamətdə hərəkət etməyə razılaşdıq ki, təmas nöqtələri var”. Rusiyanın “Kommersant” qəzeti yazır ki, Nikol Paşinyan ötən il özünü KTMT-də əsas uduzan tərəf hesab edir, əsas faydalanan Qazaxıstan prezidenti Kasım-Jomart Tokayev, əsas məruzəçi isə Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkodur: “KTMT-nin İrəvan sammiti, şübhəsiz ki, unikal idi. Nə Kambocada keçirilən ASEAN (Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyası) sammitində, nə Tailandda keçirilən APEC (Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı) konfransında, nə də Balidə keçirilən G20 sammitində, məsələn, fotoçəkiliş mərasimi bir fotomüxbirin iki liderə, Qırğızıstan və Ermənistan liderlərinə ünvanladığı bu qədər kəskin və sərt ifadə ilə bəzədilə bilməzdi. Həmin fotomüxbir belə demişdi: Bağışlayın, qalstuku düzəltməyəcəksiniz? Bu ondan ötrü idi ki, hər ikisi bir-birinə qarışıb çılğıncasına qalstuklarını düzəltməyə başlasınlar. Regional konfransda bu, təbii ki, onların hər ikisinin etibarsız olduğunu sübut etdi, əksinə, fotojurnalist arxayın idi, təbii olaraq Qırğızıstan prezidenti Sadir Japarovun qalstuk düyünü həqiqətən əyilmişdi. Qırğızıstan prezidenti nəsə mızıldanaraq, sadəcə olaraq çiyinlərini silkələdi və şəkil çəkdirmək üçün yenidən yerində durdu. Xeyr, qalstukun mövqeyi dəyişmədi. Ermənistanın baş nazirinin narahat olacağı bir şey yox idi, amma o da dözə bilməyib xəfifcə gülümsəyərək qalstukunu düzəltməyə başladı, eyni zamanda fotomüxbirə ürəkaçan siqnal göndərdi. Xeyr, başqa sammitlərdə liderlərlə fotoqraflar arasında münasibətlər o qədər də yaxın deyil. Ancaq burada, görünür, şəkil çəkənlər öz zəifliklərini bilirlər: onlarda nəsə bir anda düzgün olmaya bilər. Məhdud sayda üzvlərin iştirakı ilə keçirilən görüşdə Ermənistanın baş naziri acı fikirlər səsləndirib. Paşinyan bir daha xatırladıb ki, Azərbaycanla bağlı KTMT-dən heç bir cavab almayıblar. Bu, KTMT-nin imicinə böyük zərbədir. Mən bunu Ermənistan sədrliyinin ən böyük uğursuzluğu hesab edirəm”. Ekspertlər qeyd edir ki, KTMT-nin mövcudluğu Moskva üçün ən vacib məsələlərdən biridir. İndiki şəraitdə onun reytinqinin azalması kontekstində və İrəvanda KTMT ilə bağlı ictimai bəyanatlar səsləndiriləndə Moskva bütün bunları Qərbdən sifariş kimi dəyərləndirir. Kreml onu da nəzərə alır ki, İrəvan KTMT-nin sıralarını tərk etmək arzusundadır. Xatırladaq ki, bu ilin sentyabr ayında Ermənistana səfər edən ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının sabiq spikeri Nensi Pelosi İrəvanı KTMT-dən çıxmağa çağırıb. Konqresdə erməni qrupunun üzvü Frenk Pallone isə ABŞ-ın KTMT-nin xidmətlərinə müraciət etmədən “Ermənistanın təhlükəsizliyi üçün nə edə biləcəyini anlamağa çalışdığını” bildirir.
Belə vəziyyətdə Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan “Azatutyun” radiosu ilə söhbətində qeyd edir ki, KTMT Ermənistan tərəfinin siyasi bəyanat verəcəyi ilə bağlı gözləntilərini belə doğrultmayıb. Onun sözlərinə görə, erməni tərəfinin narazılığına səbəb həm də Azərbaycan qoşunlarının “çıxarılması” tələbi məsələsi ilə bağlı olub, çünki üçüncü ölkənin qoşunları hazırda KTMT ərazisindədir: “Verilən qiymət bizim üçün yetərli deyil. İroniya odur ki, KTMT hərbi-siyasi strukturdur, bizim hərbi-siyasi birlikdən siyasi qiymət gözləntimiz var idi və bu gözləntimiz də özünü doğrultmadı, ona görə də sənədləri imzalamamaq qərarına gəldik. Ümid edirik ki, tərəfdaşlarımızın ağlı başına gələcək və Ermənistanın sərhədinin həm də KTMT-nin sərhədi olduğunu başa düşəcəklər”. Simonyanın sözlərinə görə, KTMT Azərbaycanın Ermənistana “təcavüzünü” pisləməyib, çünki KTMT üzvü olan ölkələrin Azərbaycanla çox isti münasibətləri var: “Lakin bu, dövlətlərarası müqavilələrdən irəli gələn öhdəliklərə təsir etməməlidir. İndi KTMT-nin özü varlığını və həyat qabiliyyətini sübut etməlidir. Ermənistan bu struktura daxil olanda bunu Türkiyə-Azərbaycan tandeminin mümkün təcavüzündən qorunmaq üçün edib və KTMT bu təhlükə zamanı işləmirsə, niyə Ermənistan bu strukturun üzvü olaraq qalmalıdır? Biz KTMT-nin bölgəmizi tərk etdiyini, buradan getdiyini deyirik və istəyirik ki, bizə məlumat versinlər, əgər belədirsə, desinlər, onlar artıq bu bölgədə deyillər. Onlar artıq burada fəaliyyət göstərmirlər və KTMT-nin artıq burada sərhədi yoxdur”. Ermənistan müxalifəti isə KTMT-nin hətta siyasi bəyanat verməkdən imtina etməsində hakimiyyəti günahkar sayır. “Hayastan” fraksiyasının deputatı Aqnessa Xamoyanın fikrincə, Paşinyandan soruşmaq lazımdır ki, necə olub, bu gün Azərbaycanın KTMT-də Ermənistandan daha çox müttəfiqi var: “Nə üçün Paşinyan KTMT sədri olduğu halda Ermənistana qarşı təcavüzü pisləyən bəyanatı qəbul etdirə bilmir? Bizim siyasi gücümüz olsaydı, bugünkü vəziyyətə düşməzdik”.
Nahid SALAYEV
