Laçın şəhərindən, Zabux və Sus kəndlərindən qanunsuz məskunlaşmış ermənilərin çıxarılması fonunda Azərbaycan Laçın dəhlizi üzrə nəzarəti tam ələ almağı bacardı. Artıq bu ayın sonundan etibarən ermənilər ənənəvi Laçın dəhlizindən istifadə edə bilməyəcək.
Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Saleh Məmmədov da qeyd edir ki, Laçın şəhərinə daxil olmadan yeni alternativ yoldan istifadə yaxın 1 həftə ərzində mümkün olacaq. Onun sözlərinə görə, Agentlik, ölkə başçısının tapşırığına əsasən, verdiyi vədə vaxtından əvvəl əməl edib və alternativ yolun Azərbaycan ərazisindən keçən 22 kilometrlik hissəsi artıq hazırdır: “Məlumdur ki, əvvəllər Ermənistandan Xankəndiyə gedən avtomobil yolu Laçın şəhərinin mərkəzindən keçirdi. Ölkə başçısının göstərişi və tapşırığı ilə qısa müddətdə, 10 ay ərzində yolun Azərbaycan ərazisinə düşən 22 kilometrlik hissəsi çəkildi. Yolun 10 kilometri isə Ermənistan ərazisinə düşür. Agentlik, ölkə başçısının tapşırığına əsasən, 2022-ci ilin 15 avqust tarixində alternativ yolun Azərbaycan ərazisindən keçən hissəsini istifadəyə verib. Ermənistan tərəfi 10 km yolu hələ də başa çatdırmadığı üçün biz Qarabağda yaşayan erməni icmasının xahişi ilə 4,8 kilometrlik birləşdirici yolun da çəkilişini həyata keçirmişik”. Məlumatlara görə, artıq rus sülhməramlıları bütün region üçün açar rolunu oynayan Laçın dəhlizi - 6 kilometrlik dağ yolu üzərində nəzarəti Azərbaycana təhvil verib. Qeyd edək ki, postmüharibə dövründə əsas həll olunmamış məsələ məhz Azərbaycanın yaxın gələcəkdə nəzarət etmək istədiyi Laçın dəhlizi idi. Müharibənin başa çatması ilə bağlı razılaşmalara əsasən, Ermənistan və Azərbaycan Laçından yan keçən yeni marşrutun çəkilməsi planı barədə qərar verməli idilər. Rusiya sülhməramlıları yeni yola keçməli idilər. Bunun üçün 3 il vaxt verilmişdi. Avqustun 3-də vəziyyətin kəskin gərginləşməsindən sonra Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan Bakının Laçın dəhlizi ilə bağlı tələblərini "qanunsuz" adlandırdı. O, Ermənistanın hələ də yeni yolun tikintisi ilə bağlı hər hansı planla razılaşmadığını iddia edirdi. Lakin bu, Azərbaycanı çəkindirmirdi. Ölkəmiz vaxtından tez yeni marşrutun Laçın rayonunun Ermənistanla sərhədindən başlayaraq Şuşa magistralı - Xankəndi yolu ilə birləşən hissəsini tamamladı. Bununla bir daha Ermənistan üzərində mühüm qələbəyə imza atdı. Ermənistanın istəyinin əksinə olaraq, Laçın dəhlizinə nəzarət Azərbaycana keçdi. Elə ermənilər özləri də bunu Bakının İrəvana növbəti dərsi hesab edirlər.
Laçın dəhlizinin təhvil verilməsi ilə yolun Azərbaycanın nəzarətinə keçməsindən sonra Qarabağ ermənilərinin Ermənistanla necə əlaqə saxlaması sualı aktuallaşıb. Bölgəyə səfər edən erməni jurnalist Lilit Şahverdyan deyir ki, alternativ yol var. O qeyd edir ki, Azərbaycanın inşasını qısa müddətdə tamamladığı bu yola Bakının nəzarəti güclüdür: “İndi insanlar Şuşanın yaxınlığından keçən və Rusiya sülhməramlılarının nəzarətində olan yoldan istifadə edə biləcəklər. Ancaq problem tam həll olunmayacaq: Ermənistan və Qarabağdakı ermənilər hələ elektrik dirəklərini və rabitə xətlərini yeni müvəqqəti dəhlizə köçürməlidir. Qarabağ sakinləri üçün əsas problem qaz kəməri olaraq qalır - o qismən Azərbaycanın nəzarətində olan ərazilərdən keçir və bu problem hələ də həllini tapmayıb. Bu şəraitdə Qarabağ erməniləri Azərbaycanın şərtlərini qəbul etməli olacaq. Onların çoxu, yəqin ki, Azərbaycan vətəndaşı olacaq”. Laçının ölkəmizin nəzarətinə keçməsi haqqında danışan Türkiyənin Hacı Bayram Vəli Universitetinin professoru Kürşad Zorlu isə “axar.az” portalına açıqlamasında bildirir ki, bu, Bakının sərgilədiyi siyasi iradənin nəticəsidir: “Laçın və Laçın dəhlizi ilə bağlı 10 noyabr bəyanatının 6-cı maddəsi var. Azərbaycan sözügedən maddəyə görə öz öhdəliyini yerinə yetirərək Laçın dəhlizinə alternativ yolu qısa müddətdə inşa etdikdən sonra Moskvadan rus sülhməramlılarının yeni yola keçməsini tələb edib. Eyni zamanda yenə humanistlik göstərərək, qanunsuz yerləşdirilən ermənilərin oradan köçməsi üçün vaxtı 25 avqustadək uzadıb. Bakının verdiyi vaxt artıq bitir və biz rus sülhməramlılarının yeni yola keçmək üçün postları sökməsi və ermənilərin Laçın rayonunu, Zabux və Sus kəndlərini tərk etməsi haqqında görüntüləri izləyirik”. Ekspert Ermənistanın beynəlxalq aləmi yanıltmaq üçün fəaliyyətinə davam etdiyini, lakin Azərbaycanın başladığı işi mütləq şəkildə sona çatdıracaq gücə və qətiyyətə sahib olduğunu vurğulayıb: “Azərbaycanın sülhə istiqamətlənmiş müsbət addımlarına baxmayaraq, Ermənistan beynəlxalq ictimaiyyəti çaşdırmaq üçün çalışır. İrəvan Suriya, Livan və başqa ölkələrdəki ermənilərə yalan vədlər verərək onları Laçında, Zabux və Sus kəndlərində məskunlaşdırıb. Bu qanunsuz məskunlaşdırma beynəlxalq hüquqi məsuliyyət doğuran müharibə cinayətidir. İndi ermənilərin qanunsuz yerləşdikləri Azərbaycan torpağından göndərilməsini görüb “kədərlənən” bəzi beynəlxalq təşkilatlara səslənmək istərdim: siz Ermənistan Laçını işğal edəndə oradan zorla çıxarılan soydaşlarımızın bir gün geri qayıdacağını düşünmədinizmi? O zaman harda idiniz? İndi Azərbaycan dövləti otuz il bundan öncə öz yurdundan didərgin salınan vətəndaşlarının geri qayıtması üçün hazırlıq görür. Ermənistanın digər işğal etdiyi bölgələrdə etdiyi kimi tarixi və mədəni abidələri qarət etdiyini, məscidləri, hətta ölmüş insanların məzarlarını belə dağıtdığını görürük. Bəzi tarixi əsərlərin müxtəlif ölkələrdə auksionlarda satıldığı haqqında məlumatlar var. Hətta bununla əlaqədar Avropa Məhkəməsi “Çıraqov və digərləri Ermənistana qarşı” işi üzrə 2015-ci ildə qərar qəbul edib. Azərbaycan bəhs etdiyimiz cinayətlərə görə Ermənistanın beynəlxalq səviyyədə cəzalandırılması istiqamətində fəaliyyətini davam etdirməli və gücləndirilməlidir. Sonda onu demək istəyirəm ki, nə baş verəcəyini yaşayıb görəcəyik. Amma Azərbaycanın iki məsələdə qətiyyətlə hərəkət edəcəyini əminliklə deyə bilərik: birincisi, digər işğaldan azad olunan bölgələrdəki kimi, Laçın da yenidən inşa ediləcək; ikincisi isə, Azərbaycan öz vətəndaşlarının mütləq şəkildə doğma yurdlarına qayıtmasını təmin edəcək”.
Samirə SƏFƏROVA
