ABŞ dövlət katibi Entoni Blinken Filip Rikeri Dövlət Departamentinin Qafqaz üzrə yeni baş məsləhətçisi təyin edib. Bu barədə Departamentin məlumatında deyilir. Filip Riker bu vəzifədə Endryu Şeferi əvəz edəcək. O, Azərbaycan və Ermənistan arasında birbaşa dialoqa kömək edəcək, həmçinin Cenevrə beynəlxalq müzakirələrində Gürcüstandakı münaqişə üzrə ABŞ nümayəndə heyətindən danışıqları aparan aparıcı şəxs olacaq.
Səfir Riker Avropada və beynəlxalq təşkilatlarda geniş iş təcrübəsinə malikdir. Daha əvvəl ABŞ-ın Böyük Britaniyadakı səfirliyində müvəqqəti işlər vəkili kimi fəaliyyət göstərib.
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat xidməti idarəsinin rəisi Leyla Abdullayeva ABŞ Dövlət katibi Entoni Blinkenin 24 avqust tarixli mətbuat bəyanatını şərh edərkən bunları deyib:
“Faktiki olaraq fəaliyyət göstərməyən Minsk Qrupunun “reanimasiya” edilməsi cəhdləri ABŞ-ın Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması prosesindən uzaqlaşması ilə nəticələnə bilər. Qarabağ münaqişəsi həll olunub və Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz tərkib hissəsidir. Beynəlxalq ictimaiyyət, o cümlədən tərəfdaşlarımız anlamalıdır ki, Azərbaycan Ermənistan münasibətlərinin normallaşması üzrə danışıqların Qarabağ məsələsi ilə əlaqələndirilməsi heç də normallaşmaya xidmət etmir”.
Azərbaycanın bu təyinata etirazını nə dərəcə əsaslı saymaq olar?
Politoloq Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, münaqişənin nizamlanmasının ilk illərində Azərbaycan dövləti və cəmiyyətinin ATƏT-in Minsk qrupundan gözləntiləri olub:
“Biz yeni müstəqil dövlət kimi həmsədr ölkələri BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzv ölkələri olan ATƏT-in Minsk qrupu həmsədrlərinin nizamlanma prosesində uğurlu ola biləcəyini ehtimal edir və konfliktinin nizamlanmasına başlandığı ilkin illərdə bunu müsbət dəyərləndirdik. ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr ölkələri BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri kimi Qarabağ konfliktinin həllinə dair 4 qətnamənin tərtib olunmasında iştirak etmiş və ona səs vermişdi. Əvəzində isə Minsk qrupunun ATƏT coğrafiyasında BMT TŞ qətnamələrinin icra edilməsinə yetərincə səy göstərməməsi, bəzən isə açıq-aydın bu qərarların əksinə atdığı addımlarla təhlükəsizlik səylərini sabotaj etməsi ilə üz-üzə qaldıq. ATƏT-in Minsk qrupu 30 ilə yaxın bir dövr ərzində öz fəaliyyətsizliyi, faktiki nizamlama prosesini dondurmaqla, real təkliflər və təsiredici mexanizm ortaya qoymadan vaxt uzatmaqla özü-özünü proseslərdən kənarlaşdırdı. Onu da qeyd edim ki, ATƏT-in Minsk formatı ilkin olaraq ATƏT coğrafiyasında konfliktlərin həlli istiqamətində bir mexanizm kimi nəzərdə tutulmuşdu.
Bu mexanizm isə heç bir konfliktin həllində özünü doğrultmadı, faydalı format kimi özünü təsdiqləmədi. 28 ildən sonra Azərbaycan məcbur qalaraq BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini özü icra etdi və 44 gün ərzində torpaqlarını işğaldan azad etdi. Torpaqları azad edəndən sonra aydın oldu ki, ATƏT-in Minsk qrupunun gözü önündə bu illər ərzində Azərbaycan torpaqları, işğal altındakı ərazilərin təbii resursları talan olunub, ekoloji terror həyata keçirilib”.
Ekspertin sözlərinə görə, iki dəfə faktaraşdırıcı missiya ilə bu yerlərə səfər edən ATƏT-in Minsk qrupu bu cinayətləri görməzdən gəlib: “Azərbaycan 44 günlük müharibədə öz torpaqlarını işğaldan azad etməklə yanaşı, dünyada qəbul edilən iribüdcəli sülhyaratma “sənayesinin” və nizamlanma mexanizminin yararsızlığını sübut etdi.
Bu yaxınlarda isə ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətinin faktiki olaraq dayandırıldığı bir vaxtda ABŞ-dan olan həmsədr dəyişdirildi.
Bununla da bir neçə ay bundan öncə Ermənistanın, nəyin bahasına olursa-olsun, Minsk qrupunu yenidən prosesə cəlb etmək təşəbbüslərinin sifarişçisi indi bəli olur.
Minsk qrupunun həmsədr ölkələri həm də Ermənistanın bu prosesdə sabotajlarına göz yummaqla, tərəf kimi çıxış etmək görüntüsünü yaratdı və özünü doğrultmadı.
Faktiki olaraq, artıq ATƏT-in Minsk qrupuna ehtiyac qalmayıb. Regiona daha öncəki təsir şərtləri mövcud deyil, yeni şərtlərin yaranması isə zaman və səy tələb edir. ABŞ-ın Cənubi Qafqazda regional münaqişələrin həllində birbaşa təsir mexanizmi olmayıb. Amerika Qarabağ konfliktində uzun müddət ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədr ölkəsi kimi səy göstərib. Amma İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra formalaşan yeni formatda birbaşa iştirakçı deyil.
ATƏT-in fəaliyyətsizliyi münaqişə şəraitində olan ölkələrə təzyiq və təsir vasitəsi olan mexanizmini itirməsinə gətirdi, özünü isə proseslərdən kənarda qoydu. Belə rıçaq əlindən çıxdığı üçün ABŞ bu mövzunu yenidən aktivləşdirmək istəyir.
Bütün kriteriyalar üzrə uğursuz olan ATƏT-in Minsk qrupunu reanimasiya etmək, Ermənistanla kuluarlarda Qarabağa “sülhməramlı” missiya həyata keçirmək və ya “nəzarət mexanizmi” formalaşdıra bilmək kimi absurd müzakirələr haqqında məlumatlar var. Paralel olaraq ölkədə özünü ABŞ-ın yaxın tərəfdaşı kimi təqdim edən şəbəkə və onların fəalları dövlət qurumlarına qarşı təxribatlar təşkil edir.
ABŞ səfirliyinin ani reaksiyalar verməsi isə bu proseslərin koordinasiyalı getməsi, Azərbaycan hökümətinə qarşı bu mövzuda təzyiq elementləri kimi istifadəsi haqqında təəssüratları möhkəmləndirir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
