Dünya miqyasında qeydə alınan bahalaşma artıq öz təsirlərini siyasi müstəvidə də hiss etdirir. Məsələn, Böyük Britaniyada qiymətlərin yüksəlməsi, iqtisadi böhranın artması fonunda Londonun mərkəzində on minlərlə insan etiraz yürüşü keçirib.
Etirazçılar Boris Conson hökumətindən əhaliyə dəstək üçün daha qətiyyətli tədbirlər görməyi tələb ediblər. Böyük Britaniyada əmək haqları, demək olar ki, 15 ildir dəyişməz qalıb və bu, inflyasiya şəraitində real gəlirlərin azalmasına gətirib çıxarır. Londonda yerləşən İqtisadiyyat və Biznes Araşdırmaları Mərkəzi Böyük Britaniyanın 1950-ci illərdən indiyədək həyat standartlarında ən böyük enişlə üzləşmək risqi ilə üzləşdiyi barədə xəbərdarlıq edib. Aprel ayında Böyük Britaniyada illik inflyasiya 9%-ə qədər sürətlənib ki, bu isə son 40 ilin ən yüksək göstəricisidir. ABŞ-da da vəziyyət yaxşı deyil. Ölkənin maliyyə naziri Cennet Yellen bildirib ki, ölkədə iqtisadiyyatda ləngimə gözlənilir. O əlavə edib ki, Federal Ehtiyatlar Sisteminin uçot dərəcəsini artırmaqda məqsədi inflyasiyanı cilovlamaq və əmək bazarını qorumaqdır: “Bu müəyyən qədər şans və qabiliyyət tələb etsə də, mümkündür. İnflyasiyanın hazırkı səviyyəsi yolverilməz həddədir və prezident Baydenin tələbi də bunun aşağı salınmasıdır”. Qeyd edək ki, mayda ABŞ-da inslyasiya 0,3% artaraq 8,6%-ə yüksəlib ki, bu da 1981-ci ildən sonra ən yüksək göstəricidir. ABŞ-ın Əmək Departamentinin son hesabatında göstərilir ki, bahalaşma bütün sektorları əhatə edib. Ən ciddi bahalaşma yanacaq, ərzaq və mənzil qiymətlərində qeydə alınıb. İl ərzində enerji daşıyıcılarının qiyməti 34,6% bahalaşaraq 2005-ci ildən sonra ən yüksək həddə çatıb. Amerikalı konqresmen Lens Quden isə qeyd edir ki, ABŞ-da benzinin rekord qiymətləri və inflyasiya artımı prezident Co Bayden administrasiyası və Konqresdəki Demokrat partiyasının nümayəndələri üçün məhvedici ola bilər. Qudenin sözlərinə görə, Bayden administrasiyası inflyasiyanın artmasına və ölkədə benzinin qiymətinin yüksək olmasına görə məsuliyyət daşımaqdan imtina edir: “Onlar Rusiyanı, qaz və neft şirkətlərini günahlandırırlar. Vəziyyət yalnız o halda yaxşılığa doğru dəyişə bilər ki, noyabrda, ABŞ Konqresinə keçiriləcək aralıq seçkilərin nəticələrinə görə Respublikaçılar Partiyasının nümayəndələri hər iki palatada çoxluq əldə etsinlər. Hələlik isə ABŞ xalqı təngə gəlib, prezident isə barmağı ilə özündən başqa hamını göstərir, baxmayaraq ki, işə başlamalı, məsuliyyətli addımlar atmalı və kursu dəyişməlidir. Düşünürəm ki, benzinin yüksək qiymətləri Bayden aralıq seçkilərə qədərki dövrdə fəlakət olacaq”. Onun sözlərinə görə, demokratlara qarşıdan gələn seçkilərdə Konqresə nəzarəti saxlamağa kömək edə biləcək çox az şey var: “Düşünürəm ki, Bayden administrasiyası səhv etdiyini etiraf etsə, amerikalılar bunu ilk addım kimi qiymətləndirərdilər. Amma hazırkı Amerika rəhbərliyinin əsas problemi iqtisadi problemlərə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürmək istəməməsidir”.
Qeyd edək ki, ABŞ-da noyabrda keçiriləcək aralıq seçkilərində Nümayəndələr Palatasının bütün 435 üzvü və 34 senatoru seçiləcək. Hazırda Konqresin aşağı palatasında demokratlar yerlərin əksəriyyətini tutur, Senatda isə paritet qurulub: hər iki partiyanın hər birinin 50 yeri var. Amma ABŞ-da bahalaşma və qiymət artımı səbəbindən demokratların uduzacağı gözlənilir. Elə bu da ABŞ-da iqtisadi problemlərin siyasi müstəviyə təsir etdiyini göstərir. ABŞ hökuməti baş verənlərə görə Rusiyanı ittiham edir. Rusiya prezidenti Vladimir Putin Sankt-Peterburq Beynəlxalq İqtisadiyyat Forumunun plenar iclasında çıxışında bunu qəbul etmədiyini bildirib. O, dünya iqtisadiyyatında mövcud olan hazırkı durumun Ukraynadakı hərbi əməliyyatlarla bağlı olmadığını söyləyib: “Putin inflyasiyası” ilə bağlı bəyanatlar “oxumağı və yazmağı bilməyənlər” üçün nəzərdə tutulub, Rusiyanın Donbasdakı hərəkətlərinin bununla heç bir əlaqəsi yoxdur. Son vaxtlar mən getdikcə daha çox sözdə, bağışlayın, özümü qeyd etməyi xoşlamıram, amma deməyə bilmərəm ki, biz hamımız Qərbdə “Putin inflyasiyası” haqqında eşitmişik. Bunu görəndə həmişə düşünürəm: Bu axmaqlıq kimə hesablanıb? Oxuyub yazmağı bilməyənlər üçün... Ən azından oxumağı bilən insanlar nə baş verdiyini həqiqətən başa düşürlər. Donbası azad etmək üçün etdiyimiz hərəkətlərin buna qətiyyən heç bir aidiyyəti yoxdur”. Kütləvi sanksiyalar paketindən üç ay sonra biz Qərbdən fərqli olaraq Rusiyada inflyasiya artımını yatırdıq. Dövlət maliyyəsi davamlıdır. Təkcə may ayında federal büdcənin profisiti yarım trilyon rubl təşkil edib”. İnflyasiya Fransa, İtaliya, Almaniya kimi Avropa ölkələrində də əhalinin hakimiyyətdən narazılığını artırır. Baş verənlər Azərbaycanda da diqqətlə izlənilir. Bu fonda Azərbaycan Mərkəzi Bankı inflyasiyanın xarici mühitinin nisbətən əlverişli olacağı şəraitdə onun ilin sonuna faktiki templərdən aşağı olacağını proqnozlaşdırır. Rəsmi statistikaya görə, 2022-ci ilin may ayında inflyasiya 0,7 % olub. İllik baza inflyasiyası may ayında 10 % təşkil edib. Buna səbəb idxal məhsullarının qiymət artımıdır. Ticarət tərəfdaşı olan ölkələrdə inflyasiyanın yüksəlməsi prosesi davam edir ki, bu da Azərbaycanda istehlak qiymətlərinə təsir göstərir. Hazırda Azərbaycana inflyasiya idxalının daha da güclənməsi başlıca xarici risqdir. Hökumət isə məhz bu risqin aradan qaldırılması istiqamətində fəal iş aparır.
Ramil QULİYEV
