Ərdəbildən Parsabada, oradan da Azərbaycana dəmir yolu xətti çəkiləcək. Bu sözləri İranın yollar və şəhərsalma naziri Rüstəm Qasemi deyib. İran prezidenti İbrahim Rəisi ilə birlikdə Ərdəbil vilayətinə səfər edən nazir onu da nəzərə çatdırıb ki, bu yolun inşası üçün artıq 100 milyard tümən vəsait ayrılıb.
Rüstəm Qasemi dəmir yolu ilə paralel olaraq magistral avtomobil yolunun da çəkiləcəyini nəzərə çatdırıb. Qeyd edək ki, İranın Parsabad şəhəri Araz çayının sahilində, Azərbaycanın Horadiz qəsəbəsi ilə həmsərhəd regionda yerləşir. İranın buradan Azərbaycana dəmir yolu çəkmək niyyəti təsadüf hesab edilmir. Çünki Azərbaycan İranla sərhəd ərazilərin inkişafı ilə bağlı yeni mühüm konsepsiyanın icrasına hazırlaşır. Bura ilk növbədə İranla sərhəddə yerləşən işğaldan azad edilmiş ərazilər daxildir. Xatırladaq ki, elə bu günlərdə Prezident İlham Əliyev “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılması haqqında" fərman imzalayıb. Fərmanda deyilir ki, ölkəmizin ərazi bütövlüyü təmin olunduqdan sonra Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin bərpası və bu istiqamətdə tranzit daşımaların həyata keçirilməsi üçün perspektiv imkanlar yaranıb. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı məskunlaşma, iqtisadi fəaliyyətin canlanması və nəqliyyat-logistika imkanlarından istifadə regional iqtisadi-ticarət əlaqələrini genişləndirəcək. Nəzərdə tutulan strateji istiqamətlərin uğurla həyata keçirilməsi üçün bölgədə logistika, ticarət və digər xidmətlərin göstərilməsi, həmçinin qabaqcıl texnologiyalara və “yaşıl enerji” konsepsiyasına əsaslanan rəqabətqabiliyyətli və innovativ sənaye sahələrinin, o cümlədən tikinti materialları istehsalının dəstəklənməsi olduqca mühümdür. İşğaldan azad olunmuş Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun Arazboyu ərazisinin əsasən düzənlik relyefə və həmin bölgənin cənub istiqamətində giriş qapısı mövqeyinə malik olması sənaye parkının yaradılması üçün əlverişli şəraiti təmin edir. Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunun cənubunda – Cəbrayıl rayonu ərazisində yerləşən tarixi Xudafərin körpüsünün olduğu istiqamətdə sərhəd-gömrük keçid məntəqəsinin açılması da sənaye parkının fəaliyyətə başlaması ilə daha səmərəli olar. Eyni zamanda, Cəbrayıl rayonunda logistika mərkəzinin, müxtəlif xidmət və innovativ sənaye sahələrinin, o cümlədən tikinti materialları istehsalı müəssisələrinin yaradılması işğaldan azad edilmiş digər rayonların da bərpasında faydalı olacaq.
Fərmanla Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda, Cəbrayıl rayonu ərazisində “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı yaradılıb. Müəyyən edilib ki, “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkı sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi üçün zəruri infrastrukturu və idarəetmə qurumları olan, logistika işinin təşkili, müasir texnologiyaların tətbiqi yolu ilə sənaye sahəsində rəqabətqabiliyyətli məhsul istehsalı, emalı və satışı, xidmətlər göstərilməsi üçün istifadə edilən, sahibkarların səmərəli çalışmasına və inkişafına kömək edən ərazidir. Təbii ki, bu Sənaye Parkı İranla sərhəd ərazilərdə yeni inkişaf imkanları açır. Bundan istifadə etmək, qeyd edilən istiqamətdə Azərbaycanla əlaqələr qurmaq İranın özü üçün də böyük faydalar gətirə bilər. Elə bu səbəbdən İran Parsabad şəhərindən Azərbaycana dəmir yolu çəkmək niyyətindədir. Bu, həm də İranın Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrini inkişaf etdirmək niyyətini nümayiş etdirir. Ümumiyyətlə, İran son aylar ərzində Azərbaycanla bağlı yanlış mövqedə olduğunu qəbul edir və bu səbəbdən siyasətini dəyişir. Bunu İranın xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahianın “Twitter” hesabında yazdıqları da təsdiq edir: “İran İslam Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası müştərək dəyərlərə malik olan iki qonşu və müsəlman ölkədir”. Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramovla səmərəli telefon danışığını xatırladan Abdullahian qeyd edib ki, iki dövlət və xalq arasındakı münasibətlər qarşılıqlı hörmətə və ehtirama əsaslanaraq davam edəcək. Xatırladaq ki, bu günlərdə Ceyhun Bayramovun Abdullahianla telefon danışığı baş tutub. Nazirlər ikitərəfli münasibətlərin cari vəziyyətinə dair fikir mübadiləsi aparıb. Son həftə ərzində baş vermiş inkişafı dəyərləndirən nazirlər Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə hörmətlə yanaşılması ilə bağlı İranın müvafiq qurumlarının yaydığı xəbərdarlığı, eyni zamanda Azərbaycan tərəfindən 2 iranlı sürücünün buraxılmasını qarşılıqlı müsbət addım kimi vurğulayıblar. Telefon danışığı zamanı tərəflər bütün fikir müxtəlifliklərinin dialoq vasitəsilə həll edilməsinin vacibliyini qeyd edib. Nazirlər, həmçinin, qarşılıqlı maraq doğuran digər məsələləri müzakirə ediblər.
Rusiyalı tarixçi Oleq Kuznetsov bildirir ki, İran mütləq mövqeyini yumşaltmalı idi, çünki onun Azərbaycana ehtiyacı böyükdür. Onun sözlərinə görə, bu gün İran quraqlıq səbəbindən aclıqla üz-üzədir və onun yaşaması üçün 8 milyon ton, gələn ilə ehtiyatların və Toxum Fondunun yaradılması üçün isə daha 4 milyon ton taxıl lazımdır: “Bu gün İran üçün əsas taxıl tədarükçüsü Rusiyadır və artıq İslam Respublikası bu ölkədən 3,5 milyon tona yaxın taxıl alıb. Bu cür irimiqyaslı tədarüklər üçün yeganə nəqliyyat dəhlizi isə Azərbaycandan keçir və qarşıdurma kəskinləşsəydi, bu yol İran üçün bağlana bilərdi. Bu halda İranda çörəyin qiyməti kəskin artacaqdı və Tehran bunu çox gözəl başa düşür. İranda anlayırlar ki, “rus çörəyi” olmadan uzun müddət münaqişə aparmaq alınmayacaq, çünki Rusiyanın Tehranla “nisyə” söhbəti yoxdur. Taxılın pulu qabaqcadan Rusiyaya ödənilir, sonra taxıl İrana yola düşür. Bu qədər bəsit. Odur ki, Tehran tam şüurlu şəkildə öz seçimini edib - Bakı ilə sülh və öz yük maşınlarının Ermənistan ərazisindən Qarabağa getməsinə qadağa, əvəzində Azərbaycan nəqliyyat dəhlizindən Rusiya taxılı üçün sabit və rahat istifadə”. Bu fonda o da xüsusi diqqət çəkir ki, İranın Azərbaycana yönəlik qeyri-adekvat reaksiyalarından maksimum istifadə etməyə çalışan və bu münasibətləri kəskinləşdirmək üçün katalizator rolunu oynayan İrəvan diplomatiyası yeni uğursuzluqla izləşdi. Tehran-Bakı gərginliyindən istədiyini ala bilməyən İrəvan hazırda İranın Azərbaycana münasibətinin müsbətə doğru dəyişməsindən narahatlığını açıq şəkildə ifadə edir. Erməni ekspertlər isə Tehranla Bakı arasında diplomatik müstəvidə uğurlu irəliləyişləri “İranın geri çəkilməsi” kimi qiymətləndirir.
Şərqşünas Armen Petrosyan Azərbaycanın iki iranlı sürücünü azad etməsini Tehranla Bakı arasında kompromisin əldə edilməsinin əlaməti adlandırıb. O deyib ki, Tehran öz sürücülərinə Qarabağa yük daşımanı qadağan edəndən dərhal sonra Azərbaycanın iranlı sürücüləri azad etməsi bir-birinə bağlı məsələlərdir: “Əlbəttə, demək olar ki, İran Azərbaycanın təzyiqi qarşısında geri çəkildi və sürücülərinə Qarabağa yük daşımağı qadağan etdi”. Erməni ekspert İran-Azərbaycan münasibətlərində Türkiyənin də rolu olduğunu bildirib: “Etiraf edək ki, aqressiv ritorika aradan qalxıb, ancaq bu məsələdə Türkiyənin də rolu oldu. Ərdoğanın İranı “düşünməyə çağırması” bir daha təsdiqlədi ki, Azərbaycan Türkiyənin tam dəstəyinə sahibdir”.
Samirə SƏFƏROVA
